Xe điện là “mắt xích” trong chiến lược năng lượng

Trong bối cảnh áp lực giảm phát thải ngày càng gia tăng, việc điện hóa giao thông được xem là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, tại Việt Nam, định hướng phát triển xe điện không dừng lại ở việc thay thế phương tiện chạy xăng dầu, mà được đặt trong tổng thể chiến lược năng lượng quốc gia.

Theo ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công thương), cách tiếp cận của cơ quan quản lý là coi xe điện như một ngành công nghiệp mới, thay vì chỉ là một sản phẩm tiêu dùng.

“Xe điện không chỉ đơn thuần là một phương tiện hay thiết bị, mà là một ngành công nghiệp mới. Do đó, cần chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, hành lang pháp lý và thể chế để có thể vận hành, phát triển ngành công nghiệp này một cách hiệu quả” - ông Quân nhấn mạnh.

Hoàn thiện chính sách để bứt tốc ngành xe điện, đa dạng hóa năng lượng. Ảnh: TL

Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của xe điện là hệ thống pháp lý và hạ tầng chưa theo kịp thực tiễn. Nhận diện rõ điều này, Bộ Công thương đã tập trung xây dựng hành lang pháp lý làm nền tảng cho thị trường.

Ông Phạm Văn Quân cho biết, đến cuối năm 2025, Bộ đã phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng hàng chục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến trụ sạc, trạm sạc và pin. “Nếu như vào cuối năm 2024, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho lĩnh vực này gần như chưa được hình thành, thì đến cuối năm 2025 đã xây dựng được hàng chục tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan” - ông Quân nêu rõ.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, toàn bộ hành lang pháp lý đối với hạ tầng sạc sẽ tiếp tục được hoàn thiện trong năm 2026, bao gồm quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để phát triển mạng lưới trạm sạc - yếu tố then chốt quyết định sự mở rộng của thị trường xe điện.

Thực tế, việc triển khai trạm sạc hiện vẫn gặp nhiều vướng mắc liên quan đến thủ tục đầu tư, quản lý điện lực và xây dựng. Trước tình hình này, Bộ Công thương đã phối hợp với các bộ, ngành để xây dựng các chương trình hỗ trợ và chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy phát triển hạ tầng.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng cũng đang được hưởng lợi từ các chính sách ưu đãi về thuế, lệ phí trước bạ, qua đó góp phần kích cầu thị trường trong giai đoạn đầu.

Nội địa hóa: trọng tâm là công nghệ cốt lõi

Một trong những vấn đề được quan tâm là tỷ lệ nội địa hóa trong ngành xe điện. Dù vẫn còn những ý kiến cho rằng mức nội địa hóa chưa cao, song theo đánh giá của cơ quan quản lý, thực tế đã có những chuyển biến tích cực.

Ông Phạm Văn Quân cho rằng cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện hơn: “Liên quan đến ý kiến cho rằng tỷ lệ nội địa hóa của xe điện còn thấp, tôi cho rằng nhận định này chưa thực sự phù hợp”.

Theo ông Quân, một số doanh nghiệp trong nước đã đạt tỷ lệ nội địa hóa khá cao, đặc biệt trong các lĩnh vực cốt lõi như động cơ và pin. Đây là những thành phần có giá trị gia tăng lớn, quyết định năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

Đáng chú ý, công nghệ pin - yếu tố then chốt của xe điện đang được ưu tiên phát triển. Không chỉ phục vụ giao thông, pin lưu trữ còn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng, giúp tích trữ điện từ các nguồn tái tạo như điện mặt trời để sử dụng vào giờ cao điểm.

“Về năng lực công nghệ, có thể khẳng định Việt Nam đã từng bước làm chủ được các công nghệ cốt lõi như động cơ và pin”- ông Quân nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ông Quân cũng thừa nhận tỷ lệ nội địa hóa có thể khác nhau tùy từng sản phẩm, do yếu tố chi phí và chiến lược nguồn cung. Điều này đòi hỏi chính sách phải linh hoạt, vừa thúc đẩy sản xuất trong nước, vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp.

Để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và phát triển hệ sinh thái công nghiệp xe điện, Bộ Công thương đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc gắn ưu đãi với điều kiện liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Theo đó, các doanh nghiệp nước ngoài muốn hưởng ưu đãi phải có sự tham gia của ít nhất một doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

“Các sản phẩm được hưởng ưu đãi phải có hàm lượng khoa học, công nghệ nhất định, thay vì chỉ dừng ở lắp ráp đơn thuần” - ông Quân cho biết.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và thuế thu nhập doanh nghiệp cũng được thiết kế theo hướng dài hạn, giúp doanh nghiệp ổn định hoạt động. Cụ thể, có những cơ chế như miễn thuế trong 4 năm đầu, giảm thuế trong 9 năm tiếp theo, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án đầu tư lớn.

Song song với đó, Bộ Công thương cũng triển khai các chương trình hỗ trợ kết nối thị trường, chuyển giao công nghệ và đào tạo doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Không chỉ góp phần giảm phát thải, xe điện còn mở ra cơ hội hình thành một ngành công nghiệp mới. Ảnh: TL

Mở rộng thị trường, gắn với an ninh năng lượng

Một điểm đáng chú ý trong quá trình phát triển xe điện là sự tham gia ngày càng tích cực của doanh nghiệp. Theo thống kê, đã có hàng trăm doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng của ngành này, tạo nền tảng cho một hệ sinh thái công nghiệp ngày càng hoàn thiện.

Trước xu hướng đó, Bộ Công thương tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng đồng hành cùng doanh nghiệp, vừa thúc đẩy thị trường, vừa đảm bảo cạnh tranh lành mạnh.

“Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp thường đi nhanh hơn so với quá trình hoàn thiện hệ thống pháp lý. Tuy nhiên, Chính phủ đã chỉ đạo rất quyết liệt, giao các bộ, ngành phối hợp triển khai với tốc độ cao” - ông Quân chia sẻ.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp mà còn đảm bảo các yêu cầu về an toàn kỹ thuật và an ninh năng lượng trong quá trình phát triển.

Như vậy, phát triển xe điện tại Việt Nam đang được triển khai theo hướng tổng thể, gắn với các mục tiêu lớn của nền kinh tế. Không chỉ góp phần giảm phát thải, xe điện còn mở ra cơ hội hình thành một ngành công nghiệp mới, có giá trị gia tăng cao và khả năng lan tỏa rộng./.