Theo Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV), tâm điểm thị trường trong tuần qua tiếp tục thuộc về nhóm năng lượng khi chỉ số giá tăng 5% so với tuần trước, lên 4.605 điểm vào cuối phiên giao dịch ngày thứ Sáu. Trong đó, dầu thô là nhân tố dẫn dắt chính.
Động lực chủ yếu đến từ diễn biến địa chính trị, khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran trong tuần cuối tháng 4 tiếp tục rơi vào bế tắc, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran, khiến vòng đàm phán dự kiến tại Islamabad chưa thể diễn ra.
Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về khả năng gián đoạn nguồn cung tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược trung chuyển khoảng 20% dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Khi rủi ro kéo dài, thị trường buộc phải điều chỉnh lại kỳ vọng nguồn cung trong ngắn hạn, từ đó đẩy giá dầu tăng mạnh trong phần lớn thời gian của tuần.
 |
| Thay đổi dự trữ dầu thô thương mại tại Mỹ từ đầu năm 2026. |
Tính đến hết phiên 30/4, giá dầu Brent và WTI đã tăng lần lượt khoảng 8 - 11% so với ngày 24/4. Đáng chú ý, trong bốn phiên đầu tuần, giá Brent có thời điểm lên tới 126,4 USD/thùng - mức cao nhất kể từ tháng 3/2022.
Đà tăng không chỉ đến từ yếu tố địa chính trị mà còn được củng cố bởi dữ liệu cung - cầu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), dự trữ dầu thô thương mại giảm hơn 6,2 triệu thùng, trong khi tồn kho xăng và nhiên liệu chưng cất cũng giảm lần lượt hơn 6 triệu thùng và gần 4,5 triệu thùng. Những con số này cho thấy nhu cầu tiêu thụ đang cải thiện rõ rệt trước mùa cao điểm, khiến trạng thái cung - cầu trở nên nhạy cảm hơn với các rủi ro nguồn cung.
Đến cuối tuần, thị trường có dấu hiệu hạ nhiệt khi Iran phát tín hiệu sẵn sàng nối lại đàm phán nếu Mỹ điều chỉnh cách tiếp cận, đồng thời gửi đề xuất mới thông qua trung gian Pakistan. Thông tin này khiến giá dầu giảm khoảng 2-3% trong phiên đầu tháng 5.
Dù vậy, kết tuần, giá dầu Brent và WTI vẫn tăng gần 3%, lần lượt đạt 108,17 USD/thùng và 101,94 USD/thùng, cho thấy rủi ro địa chính trị vẫn đang là yếu tố chi phối chính đối với thị trường năng lượng trong ngắn hạn.
Trong nước, tác động từ thị trường thế giới đã nhanh chóng phản ánh vào kỳ điều hành ngày 29/4, khi giá xăng dầu đồng loạt tăng. Dầu diesel tăng gần 1.500 đồng/lít (khoảng 5%), vượt 28.000 đồng/lít; xăng E5RON92 và RON95 tăng khoảng 800-900 đồng/lít.
Không chỉ dừng lại ở năng lượng, đà tăng của giá dầu đã nhanh chóng lan sang nhóm nông sản thông qua kênh nhiên liệu sinh học. Khi giá năng lượng tăng, nhu cầu đối với các nguồn nhiên liệu thay thế cũng đi lên, kéo theo nhu cầu đối với dầu thực vật - nguyên liệu đầu vào quan trọng.
Theo đó, nhóm đậu tương trở thành tâm điểm của các nhà đầu tư trong nước và quốc tế khi giá đậu tương CBOT kỳ hạn tháng 7 đóng cửa tăng hơn 2% lên 442 USD/tấn, trong khi dầu đậu tương tăng mạnh 5,4%, đạt 1.657 USD/tấn - mức cao nhất trong vòng ba năm rưỡi qua.
 |
| Diễn biến giá các mặt hàng đậu tương. |
Động lực tăng không chỉ đến từ giá dầu mà còn được hỗ trợ bởi các yếu tố chính sách. Tại Mỹ, giá chứng chỉ nhiên liệu sinh học D4 RINs vượt 1,9 USD/gallon - mốc cao nhất kể từ cuối năm 2022, cho thấy vai trò ngày càng lớn của nhiên liệu sinh học. Trong khi đó, Indonesia công bố kế hoạch triển khai tiêu chuẩn B50 từ năm 2026 (pha trộn 50% dầu cọ vào nhiên liệu), qua đó làm gia tăng nhu cầu nội địa và thu hẹp nguồn cung xuất khẩu.
| MXV cho rằng, diễn biến tuần qua cho thấy thị trường hàng hóa đang chuyển dần sang trạng thái vận động theo các mối liên kết chặt chẽ hơn, trong đó năng lượng đóng vai trò trung tâm. Khi giá dầu còn duy trì ở mức cao do rủi ro địa chính trị, các nhóm hàng liên quan, đặc biệt là nông sản phục vụ sản xuất nhiên liệu sinh học nhiều khả năng sẽ tiếp tục được hỗ trợ. Tuy nhiên, do điều kiện cung - cầu giữa các khu vực khác nhau, xu hướng này có thể không đồng đều, qua đó tạo ra sự phân hóa rõ nét hơn trên thị trường trong thời gian tới. |
Những yếu tố này đã thúc đẩy dòng tiền chuyển sang dầu đậu tương Mỹ như một kênh thay thế, qua đó hỗ trợ giá tăng.
Về nguồn cung, thị trường tiếp tục nhận thêm lực đẩy khi Liên minh châu Âu (EU) từ chối một số lô hàng khô đậu tương từ Nam Mỹ do liên quan đến giống biến đổi gen HB4, khiến nguồn cung bị gián đoạn trong ngắn hạn. Đồng thời, nhu cầu tăng mạnh đã đẩy biên lợi nhuận ép dầu tại Mỹ lên mức kỷ lục 129,3 USD/tấn, buộc các nhà máy phải tăng công suất và đẩy mạnh thu mua nguyên liệu.
Trong khi giá thế giới tăng mạnh, thị trường trong nước lại cho thấy diễn biến phân hóa. Giá khô đậu tương nhập khẩu giao tháng 5 duy trì quanh mức 12.000 đồng/kg, trong khi các kỳ hạn xa dao động từ 11.600 - 11.900 đồng/kg.
Tuy nhiên, nguồn cung nội địa đang có xu hướng dồi dào hơn. Tổng cung khô đậu tương trong tháng 5 ước tính tiệm cận 800.000 tấn, bao gồm cả nhập khẩu và sản lượng từ các nhà máy ép dầu trong nước. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ chưa có sự bứt phá tương ứng, khiến thị trường có khả năng đối mặt với trạng thái dư cung trong ngắn hạn./.
