Cắt giảm thuế quan, thúc đẩy thương mại

AITIGA là hiệp định thương mại tự do giữa Ấn Độ và 10 quốc gia thành viên ASEAN, tập trung vào thương mại hàng hóa, được ký kết năm 2009 và có hiệu lực từ năm 2010. Hiệp định nhằm tăng cường hội nhập kinh tế bằng cách tự do hóa hơn 90% sản phẩm giao dịch thông qua cắt giảm thuế quan, với các quy định dành cho sản phẩm đặc biệt, danh mục nhạy cảm và danh mục đặc biệt nhạy cảm.

AITIGA không bao gồm thương mại dịch vụ, nội dung này được điều chỉnh trong một hiệp định riêng.

Trong AITIGA, Ấn Độ cắt giảm thuế đối với 71% số sản phẩm giao dịch của mình, Indonesia chỉ giảm thuế đối với 41% sản phẩm, Việt Nam là 66,5% và Thái Lan là 67%.

Năm 2025, thương mại Việt Nam - Ấn Độ tăng lên mức kỷ lục, với hơn 16,46 tỷ USD. Ảnh: TL

Hiện nay, các cuộc đàm phán tập trung vào việc mở rộng danh mục sản phẩm được hưởng thuế suất ưu đãi, đặc biệt là hàng nông sản và sản phẩm công nghiệp. Điều này nhằm thúc đẩy kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam, các nước ASEAN và thị trường Ấn Độ.

Các cuộc đàm phán cũng đang diễn ra về việc rà soát tiêu chí xuất xứ và hàm lượng giá trị khu vực, nhằm giúp doanh nghiệp dễ dàng tuân thủ và hưởng lợi từ mẫu C/O Form AI. Đây là yếu tố then chốt để nâng tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan hiện nay từ 35 - 40% lên mức cao hơn.

Các nỗ lực cũng đang được triển khai để cải thiện thủ tục thông quan thông qua việc ứng dụng công nghệ số, với mục tiêu giảm thời gian và chi phí, đồng thời tăng cường tính minh bạch trong hoạt động hải quan.

Ngoài ra, các bên cho rằng, cần giảm các rào cản phi thuế quan thông qua việc hài hòa các biện pháp vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật, các rào cản kỹ thuật trong thương mại, nhằm tạo thuận lợi cho hàng hóa thâm nhập thị trường.

Bên cạnh đó, hiệp định mới còn nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế và kỹ thuật, với việc tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua đào tạo, chuyển giao công nghệ và các chương trình xúc tiến thương mại.

Theo Bộ Công thương, nhờ AITIGA, thương mại Việt Nam - Ấn Độ đã tăng mạnh từ 2,05 tỷ USD vào năm 2009 lên 14,9 tỷ USD vào năm 2024. Năm 2025, con số này tăng lên mốc kỷ lục, với hơn 16,46 tỷ USD. Việt Nam duy trì xuất siêu sang Ấn Độ với tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 10,3 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ Ấn Độ 6,1 tỷ USD.

Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ cho biết, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Ấn Độ như điện thoại di động, linh kiện điện tử, máy móc thiết bị, nông sản và thực phẩm đang tận dụng tốt các ưu đãi thuế quan từ AITIGA để gia tăng thị phần. Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ kỳ vọng sẽ tăng mạnh nhờ AITIGA nâng cấp với nhiều rào cản thuế quan được dỡ bỏ.

Cần nâng cấp AITIGA

Trong cuộc trao đổi mới đây với Báo Tài chính - Đầu tư, Đại sứ Cộng hòa Ấn Độ Tshering W. Sherpa cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam - Ấn Độ hướng tới tăng cường thương mại song phương và tạo thuận lợi kinh doanh, một số lĩnh vực cần được quan tâm giải quyết.

“Một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu là cấu trúc thương mại khu vực. Làm thế nào để nâng cấp cấu trúc này? Lý do là AITIGA phản ánh thực tế của năm 2009, không phải của năm 2026. Năng lực, kỳ vọng và cách nhìn của chúng ta đối với khu vực đã thay đổi kể từ khi hiệp định này được đàm phán” - Đại sứ W. Sherpa nói.

Theo Đại sứ, để phản ánh những thay đổi đó, cần nâng cấp AITIGA, điều mà Ấn Độ và Việt Nam đang thảo luận với các nước ASEAN và cộng đồng ASEAN.

“Chúng tôi mong tiếp tục nhận được sự ủng hộ tích cực và mang tính xây dựng của Việt Nam trong quá trình rà soát AITIGA. Đây là bước rất quan trọng nhằm tăng cường thương mại và đầu tư song phương cân bằng hơn giữa Việt Nam và ASEAN. Việc rà soát sẽ giúp tăng khả năng chống chịu của thương mại và doanh nghiệp trước biến động thị trường trong một thế giới ngày càng bất định” - Đại sứ W. Sherpa chia sẻ.

Việt Nam cùng các quốc gia thành viên ASEAN và Ấn Độ đang thúc đẩy hoàn tất đàm phán nâng cấp AITIGA trong năm nay. Tháng 3/2026, Hội nghị lần thứ 12 Ủy ban hỗn hợp AITIGA đã diễn ra tại trụ sở Ban Thư ký ASEAN (Jakarta, Indonesia).

Tại Hội nghị, các nước ASEAN đã cập nhật và trao đổi về các định hướng lớn liên quan đến tiến trình rà soát, nâng cấp AITIGA trên cơ sở các chỉ đạo gần đây, đặc biệt là kết quả Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN hẹp (AEMR) lần thứ 32. Các nước nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy rà soát, nâng cấp hiệp định theo hướng toàn diện, thực chất, bảo đảm cân bằng lợi ích và nâng cao hiệu quả tận dụng hiệp định trong bối cảnh thương mại khu vực và toàn cầu có nhiều biến động.

Hội nghị cũng nghe báo cáo tiến độ đàm phán rà soát, nâng cấp hiệp định tại các nhóm công tác và ủy ban chuyên môn, bao gồm: mở cửa thị trường, quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan và thuận lợi hóa thương mại; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và thủ tục đánh giá sự phù hợp; các biện pháp kiểm dịch động thực vật, phòng vệ thương mại; các vấn đề pháp lý - thể chế...

Bên cạnh đó, hội nghị trao đổi về tình hình thực thi AITIGA, bao gồm việc cập nhật các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai và các khó khăn mà doanh nghiệp đang gặp phải. Ngoài ra, hội nghị thảo luận về kế hoạch công tác cho tiến trình rà soát, nâng cấp AITIGA trong năm 2026, bao gồm lịch họp và các mốc thời gian dự kiến cho các vòng đàm phán tiếp theo...

Hội nghị khẳng định cam kết của các nước ASEAN và Ấn Độ trong việc thúc đẩy rà soát, nâng cấp AITIGA theo hướng toàn diện, hiệu quả và phù hợp với bối cảnh mới, qua đó góp phần tăng cường quan hệ kinh tế - thương mại giữa ASEAN và Ấn Độ, cũng như nâng cao vai trò của hiệp định trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực.

Theo Bộ Công thương, phiên bản AITIGA mới sẽ giúp thúc đẩy quan hệ kinh tế và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, kinh doanh của doanh nghiệp giữa hai bên.

Trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ vào cuối tháng 7/2024 của Thủ tướng Việt Nam, hai nước đã cam kết mở rộng quan hệ song phương trong các lĩnh vực có tiềm năng cao như khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ lõi, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, khai thác và chế biến đất hiếm. Hai bên cũng cam kết tăng cường hợp tác phát triển công nghệ thông tin và đào tạo nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại mỗi nước, hướng tới việc thành lập diễn đàn đối tác số và ký kết quan hệ đối tác số.

Theo Đại sứ quán Ấn Độ tại Việt Nam, hợp tác song phương giữa hai nước trong thời gian tới, đặc biệt là sau chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ, sẽ có những bước tiến mới, nhất là trong lĩnh vực dược phẩm, an ninh năng lượng và đầu tư. Chẳng hạn, phía Ấn Độ rất quan tâm đến danh mục đầu tư tại Việt Nam mà hiện chưa tương xứng với quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện. Nhiều doanh nghiệp Ấn Độ đang muốn đầu tư vào hạ tầng, kết nối đường sắt, phát triển metro và lĩnh vực năng lượng tái tạo tại Việt Nam...