Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) Nguyễn Anh Sơn đã làm rõ bức tranh toàn cảnh và đề xuất nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy thương mại Việt - Ấn phát triển bền vững, hiệu quả hơn trong thời gian tới.

PV: Ông đánh giá như thế nào về bức tranh thương mại Việt Nam - Ấn Độ thời gian gần đây?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Ấn Độ trong những năm gần đây ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ và ổn định. Hai quốc gia đều là những nền kinh tế đang phát triển năng động tại châu Á, có cơ cấu kinh tế mang tính bổ sung, tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng hợp tác thương mại song phương.

Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 16,46 tỷ USD, tăng khoảng 10% so với năm trước. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt khoảng 10,3 tỷ USD, còn nhập khẩu từ Ấn Độ đạt khoảng 6,1 tỷ USD.

Ông Nguyễn Anh Sơn

Đáng chú ý, trong 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt gần 3 tỷ USD, tăng hơn 25%. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu cũng tăng mạnh trên 34%, cho thấy nhu cầu trao đổi hàng hóa giữa hai nền kinh tế đang mở rộng rõ rệt.

PV: Những nhóm hàng nào đang đóng vai trò chủ lực trong thương mại song phương, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Cơ cấu hàng hóa giữa hai nước mang tính bổ sung rất rõ. Việt Nam chủ yếu xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo như điện thoại, máy vi tính, linh kiện điện tử, máy móc thiết bị.

Bên cạnh đó, một số mặt hàng ghi nhận tăng trưởng đột biến như giày dép, cà phê hay sắt thép. Ví dụ, trong quý I/2026, xuất khẩu giày dép tăng hơn 1.100%, cà phê tăng hơn 800%.

Ở chiều nhập khẩu, Việt Nam chủ yếu nhập nguyên liệu đầu vào từ Ấn Độ như kim loại, sắt thép, thức ăn chăn nuôi, linh kiện ô tô… Điều này giúp hỗ trợ sản xuất trong nước và duy trì chuỗi cung ứng.

PV: Theo ông, những yếu tố then chốt nào đang tạo đà bứt phá cho hợp tác thương mại giữa Việt Nam và Ấn Độ?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Có thể thấy 4 yếu tố thuận lợi nổi bật.

Thứ nhất, đà tăng trưởng thương mại rất tích cực, với mức tăng hai con số ở cả xuất khẩu và nhập khẩu, điều này cho thấy nhu cầu thị trường ổn định và xu hướng mở rộng thương mại rõ rệt.

Thứ hai, cơ cấu hàng hóa mang tính bổ sung lẫn nhau. Việt Nam xuất khẩu chủ yếu các sản phẩm công nghệ cao và hàng chế biến (điện thoại, điện tử, máy móc), trong khi nhập khẩu từ Ấn Độ chủ yếu là nguyên liệu đầu vào như kim loại, sắt thép, nông sản. Điều này giúp duy trì chuỗi cung ứng ổn định và hạn chế cạnh tranh trực tiếp.

Thứ ba, năng lực cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam ngày càng được cải thiện. Các mặt hàng có giá trị gia tăng cao như điện tử, máy móc đang chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu, góp phần nâng cao giá trị kim ngạch và vị thế của Việt Nam tại thị trường Ấn Độ.

Thứ tư, các hiệp định thương mại khu vực, nhất là Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Ấn Độ, đã tạo điều kiện thuận lợi nhờ cắt giảm thuế quan và mở rộng thị trường.

PV: Dù đạt nhiều kết quả tích cực, đâu là những “điểm nghẽn” và thách thức đang kìm hãm tăng trưởng thương mại song phương hiện nay, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Có một số thách thức đáng lưu ý.

Trước hết, tốc độ tăng nhập khẩu cao hơn xuất khẩu (34,11% so với 25,14%) có thể gây áp lực lên cán cân thương mại trong dài hạn, đặc biệt khi nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất trong nước gia tăng mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí logistics và khoảng cách địa lý vẫn là rào cản lớn. Việc vận chuyển hàng hóa giữa hai nước chủ yếu bằng đường biển với thời gian dài và chi phí cao, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Không những vậy, cơ cấu thương mại vẫn phụ thuộc nhiều vào một số nhóm hàng chủ lực. Xuất khẩu tập trung vào điện tử và máy móc trong khi nhập khẩu phụ thuộc vào nguyên liệu thô, dẫn đến rủi ro khi thị trường hoặc giá cả biến động.

Sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định kiểm dịch và thủ tục hành chính giữa hai nước có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận thị trường.

Cạnh tranh tại thị trường Ấn Độ ngày càng gia tăng, không chỉ từ doanh nghiệp nội địa mà còn từ các quốc gia khác có lợi thế tương tự Việt Nam trong lĩnh vực nông sản và hàng tiêu dùng.

Giày dép là một trong những mặt hàng có sự tăng trưởng cao khi xuất khẩu vào thị trường Ấn Độ. Ảnh minh họa

PV: Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần triển khai những giải pháp gì để thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa quan hệ thương mại với Ấn Độ trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại như Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA).

Song song đó, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng số hóa, minh bạch để giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Một yếu tố quan trọng khác là phát triển hạ tầng logistics và tăng cường kết nối vận tải giữa hai nước, qua đó giảm chi phí giao thương. Cùng với đó, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường Ấn Độ hiệu quả hơn.

Về lâu dài, phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước cũng là giải pháp then chốt để giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu.

PV: Ông có khuyến nghị gì để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả cơ hội và chinh phục tốt hơn thị trường Ấn Độ?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Doanh nghiệp cần nghiên cứu thị trường kỹ lưỡng, bởi Ấn Độ là thị trường rất đa dạng về vùng miền, thu nhập và thị hiếu tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cần tận dụng tốt ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại, đồng thời tuân thủ chặt chẽ các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và nhãn mác.

Doanh nghiệp cũng nên đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng sang các mặt hàng tiêu dùng và nông sản chế biến, thay vì phụ thuộc vào một số mặt hàng truyền thống.

Ngoài ra, cần tối ưu chi phí logistics, xây dựng mạng lưới đối tác địa phương, chú trọng quản trị rủi ro và phát triển thương hiệu, đặc biệt là tận dụng các nền tảng thương mại điện tử.

PV: Xin cảm ơn ông!