“3 ca 4 kíp” để đẩy nhanh tiến độ

Bốn tháng sau khi đảm nhận nhiệm vụ chủ đầu tư lập Báo cáo nghiên cứu khả thi Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, ông Phùng Tuấn Sơn - Phó giám đốc Ban quản lý dự án Thăng Long (Bộ Xây dựng) và các cộng sự gần như phải làm việc “3 ca 4 kíp” để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị cho siêu công trình hạ tầng đường sắt lớn nhất trong lịch sử ngành giao thông vận tải.

Không chỉ lớn về quy mô, phức tạp về công nghệ, thách thức lớn nhất đối với Ban Quản lý dự án Thăng Long và Bộ Xây dựng là phải hoàn thành hồ sơ mời thầu gói thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi theo đúng quy định, để tổ chức lựa chọn tư vấn trong quý II/2026.

Phối cảnh đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Để hoàn thành “đường găng” tiến độ lớn nhất trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, toàn bộ lãnh đạo, cán bộ Ban Quản lý dự án Thăng Long với hơn 200 nhân sự đang phải nhiều đêm sáng đèn tại trụ sở để phối hợp với tư vấn hỗ trợ lập nhiệm vụ, dự toán, hồ sơ mời thầu/hồ sơ yêu cầu.

Được biết, Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ làm rõ các tham số then chốt nhằm xác định chính xác công nghệ, quy mô, hướng tuyến, tổng mức đầu tư, phương án phân chia dự án thành các dự án thành phần, cũng như thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED).

Đây cũng là cơ sở quan trọng để cấp có thẩm quyền xem xét, lựa chọn hình thức đầu tư, bao gồm đầu tư công, đầu tư theo phương thức PPP và đầu tư kinh doanh, qua đó bảo đảm tính khả thi về tài chính, tiến độ và mức độ tham gia của các doanh nghiệp trong nước.

Trước đó, tại Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 6/4/2026 về triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội cho phép tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam thành các dự án độc lập; đồng thời điều chỉnh một số nội dung Phụ lục I và II của Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025, Chính phủ vẫn giữ nguyên mục tiêu hoàn thành tuyến đường sắt này vào cuối năm 2035.

“Vì vậy, việc lựa chọn đơn vị tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi phải hoàn thành trước tháng 10/2026, thậm chí càng sớm càng tốt để đơn vị tư vấn có thêm thời gian nghiên cứu bài bản, chỉn chu trước khi trình cấp có thẩm quyền thông qua vào quý IV/2028” - ông Phùng Tuấn Sơn cho biết.

Những biểu tượng mới

Theo GS,TS. Lã Ngọc Khuê, trong số các hành lang phát triển của đất nước, quan trọng nhất là hành lang kinh tế Bắc - Nam nơi đang đảm nhận hơn 60% hoạt động vận chuyển hành khách và hàng hóa của đất nước.

“Hành lang này trước mắt dựa nhiều vào đường bộ cao tốc vừa có giá thành cao, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông nên không thể kéo dài tình trạng này. Chúng ta phải khẩn trương hơn nữa để đến năm 2035, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam hoàn thành, thì mới giải quyết được nhu cầu vận tải” - GSTS. Lã Ngọc Khuê nhận định.

Trên thực tế, dù từng giữ vai trò là một trong những “động mạch chủ”, xương sống vận tải của quốc gia, nhưng nhiều thập kỷ trở lại đây, đường sắt đã đánh mất vai trò khi thị phần vận tải hành khách chỉ chiếm 0,12%, thị phần vận tải hàng hóa chỉ chiếm 0,4% toàn ngành giao thông. Trên hành lang kinh tế Bắc - Nam - trục xương sống của đất nước - vai trò của đường sắt tuy có cải thiện nhưng vẫn lép vế so với các phương thức vận tải khác.

Do đó, tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, với chiều dài khoảng 1.541 km từ Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh, đi qua 15 tỉnh, thành phố (trước khi sắp xếp đơn vị hành chính là 20 tỉnh, thành phố) sẽ không chỉ là công trình có tác động “xoay chuyển trạng thái, thay đổi cục diện” đối với ngành đường sắt, mà còn ảnh hưởng tích cực, sâu rộng đến toàn bộ hoạt động vận tải trên hành lang Bắc - Nam trong 30 - 50 năm tới.

Bên cạnh đó, với tổng mức đầu tư khoảng 67,34 tỷ USD, nếu được triển khai đúng tiến độ, dự án còn tạo “hiệu ứng cánh bướm” lớn khi góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp xây dựng, vật liệu; du lịch, dịch vụ, đô thị; giảm ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông; nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và tạo ra hàng triệu việc làm.

“Trong thời gian xây dựng, ước tính dự án có thể giúp GDP bình quân cả nước tăng thêm khoảng 0,97 điểm phần trăm mỗi năm - mức lan tỏa mà chưa một công trình hạ tầng giao thông nào trước đây đạt được” - ông Phạm Hữu Sơn - Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Tư vấn Thiết kế GTVT (TEDI) cho biết.

Đối với Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, việc tham gia của các đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu thi công trong nước sẽ là tiền đề quan trọng để tiết giảm chi phí cho Nhà nước, đẩy nhanh tiến độ, đồng thời bảo đảm chất lượng và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.

Không chỉ tuyến đường sắt tốc độ cao vận tốc 350 km/h, trên hành lang Bắc - Nam, Bộ Xây dựng cũng đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng và chuẩn bị nhiều công trình dự án hạ tầng quan trọng.

Ngay khi tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Lạng Sơn đến Cà Mau được đưa vào khai thác, Bộ Xây dựng đã lên kế hoạch nâng cấp tuyến cao tốc dài 2.063 km này từ quy mô 4 làn xe lên 6 - 8 làn xe nhằm đáp ứng nhịp độ phát triển 2 con số của đất nước trong 5 - 10 năm tới.

Trong lĩnh vực hàng không, cùng với việc khẩn trương hoàn thành Cảng hàng không quốc tế Long Thành và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, sân bay Chu Lai cũng đang được điều chỉnh quy hoạch để trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa, logistics hàng không lớn của khu vực.

Ba sân bay này khi hoàn thành sẽ hình thành trục vận tải hàng không xuyên Việt mới là Long Thành - Chu Lai - Gia Bình, từng bước hỗ trợ, thay thế trục Tân Sơn Nhất - Đà Nẵng - Nội Bài, qua đó định hình lại mạng lưới vận tải hàng không quốc gia.

“Đó sẽ là những động mạch chủ kinh tế mới, nối liền Bắc - Nam, thể hiện sự trưởng thành, lớn mạnh, tinh thần tự lực, tự cường và chủ động trong phát triển hệ thống hạ tầng của đất nước” - ông Sơn nhận định.