Trước đây, việc xử lý tài sản công không còn nhu cầu sử dụng thường bị kéo dài, nhưng hiện nay, tình trạng này đang có sự thay đổi rõ rệt. Với quyết tâm không để trụ sở bỏ hoang, đất đai chậm đưa vào khai thác, công tác rà soát, sắp xếp lại tài sản công sau sáp nhập được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước với lộ trình rõ ràng. Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là vai trò đôn đốc, hướng dẫn của Bộ Tài chính, khối lượng lớn tài sản dôi dư đã và đang được đưa ra khỏi trạng thái “đóng băng”.
Sự thay đổi này không chỉ dừng ở xử lý tồn đọng, mà còn từng bước chuyển hóa tài sản công thành nguồn lực phục vụ phát triển. Tinh thần này cũng đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài viết “Thực hành tiết kiệm”, khi yêu cầu tăng cường quản lý, sử dụng tài sản công, đảm bảo đúng tiêu chuẩn, định mức, chế độ và phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ, tập trung vào việc sắp xếp, xử lý tài sản, đặc biệt là nhà, đất gắn với việc sắp xếp, tổ chức tinh gọn bộ máy.
 |
| Đến giữa tháng 4/2026, các địa phương đã xử lý gần 26.000 sở sở nhà, đất dôi dư. Trong ảnh: Trụ sở của Tổng Công ty Xi măng Việt Nam. Ảnh: Đức Thanh |
Từ những chuyển động đó, lợi ích cụ thể bắt đầu hình thành ngày càng rõ nét.
Lợi ích trước hết phải kể đến là tiết kiệm chi đầu tư công và Hà Tĩnh là một ví dụ. Sau giai đoạn tồn tại nhiều trụ sở bị bỏ hoang kéo dài, địa phương đã chủ động rà soát, thực hiện điều hòa, bố trí lại hệ thống trụ sở. Nhiều cơ sở dôi dư được điều chuyển cho các đơn vị còn thiếu, đi kèm với việc tận dụng trang thiết bị, phương tiện sẵn có. Cách làm này giúp giảm nhu cầu xây dựng mới, tiết kiệm ngân sách cho địa phương và rút ngắn thời gian đưa công trình vào sử dụng.
Tại Ninh Bình, việc xử lý tài sản công được gắn với việc hình thành quỹ đất phục vụ phát triển. Sau khi đáp ứng nhu cầu sử dụng cho mục đích công, phần còn lại được đưa vào quỹ đất để tổ chức khai thác theo quy định. Nhờ đó, nguồn lực đất đai được tập trung, không còn bị phân tán, chia nhỏ, tạo điều kiện cho địa phương triển khai các dự án quy mô lớn, hiệu quả cao.
Với Quảng Ninh, việc xử lý tài sản công dôi dư còn được nâng lên một bước. Sau rà soát, địa phương đưa các khu đất dôi dư vào phương án phát triển tổng thể, gắn với quy hoạch đô thị và thu hút đầu tư. Các khu đất không còn phải xử lý riêng lẻ, mà được tích hợp vào dự án thương mại, dịch vụ, qua đó nâng cao giá trị sử dụng và giá trị kinh tế…
Cách làm tại các địa phương đã cho thấy, tài sản công không chỉ được khai thác thuần túy, mà còn được nâng giá trị thông qua quy hoạch và cơ chế thị trường. Thay vì phải xử lý theo từng trường hợp, giờ đây, tài sản được đặt trong tổng thể phát triển, tạo thêm nguồn lực cho ngân sách và không gian tăng trưởng.
Một lợi ích khác cũng ngày càng rõ nét là việc ưu tiên cho các lĩnh vực y tế, giáo dục - đào tạo, văn hóa, thể thao và mục đích công cộng khác đã góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân. Đến nay, hơn 6.500 cơ sở nhà, đất dôi dư đã được bố trí cho các mục đích này. Đồng thời, việc đấu giá, cho thuê, khai thác tài sản công tại nhiều địa phương đã và đang tạo thêm nguồn thu bổ sung cho ngân sách nhà nước, góp phần cải thiện cân đối ngân sách trong bối cảnh nhu cầu chi ngày càng lớn.
Theo tổng hợp của Bộ Tài chính, đến giữa tháng 4/2026, các địa phương đã xử lý gần 26.000 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, bảo đảm 100% cơ sở đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng, khai thác hoặc xử lý theo đúng quy định. Đây là kết quả có ý nghĩa lớn về quy mô, nhưng điều quan trọng hơn còn nằm ở hiệu quả sử dụng sau đó, đặc biệt là phải tiếp tục xử lý, đưa vào khai thác bước 2 đối với hơn 10.000 cơ sở nhà, đất đã thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý.
Mở “đường” thể chế cho tài sản công sinh lợiCùng với đẩy nhanh xử lý tài sản dôi dư, khung khổ pháp lý về quản lý, khai thác tài sản công đang được hoàn thiện theo hướng linh hoạt hơn. Nguyên tắc xuyên suốt là vừa tận dụng tối đa công năng hiện có, vừa cho phép địa phương chủ động chuyển đổi công năng, cho thuê, liên doanh, liên kết hoặc khai thác theo cơ chế thị trường, thay cho cách xử lý thuần hành chính trước đây. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ giúp xử lý dứt điểm tài sản dôi dư, mà còn mở ra khả năng biến tài sản công thành nguồn lực tài chính bền vững cho phát triển. |
Thực tế cho thấy, giá trị của việc sắp xếp tài sản công không thể chỉ đo bằng số lượng cơ sở đã xử lý, mà cần được đánh giá qua các chỉ số cụ thể: số trụ sở được đưa vào sử dụng ngay sau điều chuyển; số dự án được triển khai trên quỹ đất hình thành sau sắp xếp; chi phí đầu tư đã được tiết giảm nhờ tận dụng tài sản sẵn có. Những tiêu chí này đang dần trở thành “thước đo mới” trong đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công.
Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính cho biết, việc xử lý tài sản công dôi dư phải gắn chặt với yêu cầu khai thác hiệu quả, tránh tình trạng xử lý xong nhưng tiếp tục để trống hoặc sử dụng kém hiệu quả. “Nếu tổ chức tốt cùng cách làm chủ động, sáng tạo, đúng pháp luật, tài sản công có thể chuyển hóa thành nguồn lực tài chính và không gian phát triển cho địa phương” - ông Thịnh nhấn mạnh.
Cách tiếp cận này cho thấy một thay đổi rõ rệt: từ xử lý mang tính hành chính sang quản lý theo hiệu quả đầu ra, nơi mỗi tài sản sau sắp xếp đều phải được đặt vào “bài toán sử dụng”.
Sự thay đổi trong cách làm cũng đang kéo theo sự thay đổi trong cách nhìn về tài sản công. Nếu trước đây, tài sản dôi dư có thể bị bỏ trống trong thời gian dài mà chưa tạo ra áp lực rõ rệt, thì nay, yêu cầu về tiến độ, hiệu quả sử dụng đã trở thành tiêu chí xuyên suốt trong chỉ đạo điều hành.
Ban Chỉ đạo trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã yêu cầu hoàn thành xử lý, khai thác, sử dụng đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư trong quý II/2026. Tại Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã yêu cầu, trong điều kiện ngân sách còn khó khăn, tận dụng tối đa công năng sử dụng các trụ sở làm việc hiện có. Tại Công điện số 19/CĐ-TTg ngày 26/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu rõ: không để tài sản công bị bỏ hoang, xuống cấp, gây lãng phí.
Điều này đồng nghĩa với việc mỗi trụ sở, mỗi khu đất sau sắp xếp không còn là “phần dư thừa”, mà phải được đưa vào khai thác, sử dụng theo một phương án cụ thể.
Thực tiễn cho thấy, khi tài sản được bố trí lại kịp thời, quỹ đất được khai thác đúng hướng và việc sử dụng gắn với nhu cầu thực tế, hiệu quả mang lại không chỉ dừng ở tiết kiệm chi hay tăng thu ngân sách, mà còn góp phần tạo thêm không gian phát triển. Khi đó, tài sản công không còn tồn tại ở trạng thái “tĩnh”, mà trở thành một cấu phần vận hành trong nền kinh tế. Nguồn lực cho phát triển cũng không chỉ đến từ đầu tư mới, mà còn từ chính việc sử dụng hiệu quả những tài sản đã có./.
