Giữ đà tích cực trong “gió ngược”

Giai đoạn 2021 - 2025 chứng kiến những biến động lớn của kinh tế toàn cầu, từ đại dịch Covid-19 đến căng thẳng địa chính trị và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định tương đối trong thu hút FDI, trở thành một trong những điểm đến nổi bật tại khu vực Đông Nam Á.

Thống kê cho thấy, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025 dao động quanh mức 27 - 38 tỷ USD/năm, trong đó, năm 2025 đạt khoảng 38,4 tỷ USD. Đáng chú ý, vốn thực hiện năm 2025 đạt khoảng 27,6 tỷ USD, tăng 9% và là mức cao nhất trong 5 năm.

Dòng vốn thực hiện duy trì đà tăng khá cho thấy, các dự án FDI hiện hữu vẫn đang được triển khai tương đối ổn định, tiến độ giải ngân được duy trì, qua đó phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam. Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư quốc tế nhìn chung còn thận trọng, việc vốn thực hiện tiếp tục tăng là tín hiệu tích cực, góp phần củng cố vai trò của khu vực FDI đối với sản xuất, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

Theo TS. Đặng Thảo Quyên - Quyền Phó Chủ nhiệm nhóm bộ môn Quản trị, kiêm Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Kinh doanh quốc tế, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam, kết quả này chứng minh rằng, các dự án FDI không chỉ dừng lại ở cam kết, mà đang được triển khai thực chất và hiệu quả, khẳng định niềm tin của các nhà đầu tư hiện hữu vào hiệu quả vận hành và tiềm năng của thị trường Việt Nam.

“Vốn đăng ký phản ánh mức độ quan tâm ban đầu của nhà đầu tư, nhưng vốn thực hiện mới là yếu tố trực tiếp đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Việc giải ngân duy trì ở mức cao trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động cho thấy niềm tin của nhà đầu tư vào môi trường đầu tư của Việt Nam vẫn được giữ vững” - TS. Nguyễn Bá Hùng - Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam nhận định.

Một điểm sáng khác trong bức tranh thu hút FDI thời gian qua là xu hướng vốn đăng ký mới tăng mạnh, số lượng dự án cấp mới tiếp tục tăng, cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến được nhiều nhà đầu tư quan tâm trong chiến lược dịch chuyển và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Điểm nổi bật trong giai đoạn này là xu hướng “đầu tư chiều sâu” ngày càng rõ nét, khi vốn điều chỉnh và vốn góp, mua cổ phần tăng mạnh. Riêng năm 2025, giá trị góp vốn, mua cổ phần tăng tới 54,8%, cho thấy nhà đầu tư nước ngoài ngày càng quan tâm đến việc mở rộng hoạt động và tham gia sâu hơn vào thị trường nội địa. Kết quả này cho thấy sự “bỏ phiếu bằng vốn” của doanh nghiệp FDI đối với môi trường đầu tư trong nước, đồng thời phản ánh hiệu quả thực thi chính sách và triển vọng thị trường.

Bước sang năm 2026, bối cảnh toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp, khiến dòng vốn FDI có xu hướng thận trọng hơn. Trong quý I/2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt khoảng 15,2 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ, trong khi vốn thực hiện đạt khoảng 4,6 tỷ USD, tăng khoảng 7 - 8%.

Một điểm đáng lưu ý khác là khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò trụ cột trong xuất khẩu. Trong nhiều năm qua, khu vực này luôn chiếm khoảng 70 - 75% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam và duy trì xuất siêu lớn, góp phần ổn định cán cân thương mại.

Vốn FDI dịch chuyển rõ sang công nghệ cao và chuỗi giá trị sâu hơn

Bên cạnh việc duy trì quy mô, điểm sáng trong bức tranh FDI thời gian qua là sự cải thiện rõ rệt về chất lượng dòng vốn. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực thu hút FDI lớn nhất, chiếm khoảng 55 - 60% tổng vốn đăng ký trong giai đoạn 2021 - 2025 và tăng lên trên 70% trong những tháng đầu năm 2026. Năm 2025, lĩnh vực này chiếm tới hơn 80% tổng vốn giải ngân, phản ánh vị thế của Việt Nam như một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi các tập đoàn đa quốc gia đặt cơ sở sản xuất để phục vụ thị trường thế giới.

Tuy nhiên, điểm thay đổi không chỉ nằm ở tỷ trọng, mà ở cấu trúc bên trong của ngành chế biến, chế tạo. Nếu trước đây FDI tập trung vào các lĩnh vực thâm dụng lao động, lắp ráp đơn giản, thì hiện nay đang chuyển mạnh sang các phân khúc có hàm lượng công nghệ cao hơn như linh kiện điện tử, bán dẫn, thiết bị chính xác, trung tâm dữ liệu và công nghệ số với sự xuất hiện của các dự án tỷ đô.

Các dự án lớn trong thời gian gần đây, nhất là trong quý I/2026, có thể kể đến như dự án sản xuất bảng mạch FCBGA, vốn đầu tư 1,2 tỷ USD tại Thái Nguyên của Samsung Electro-Mechanics hay dự án điện khí LNG, vốn đầu tư 2,2 tỷ USD tại Nghệ An… cho thấy Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào các mắt xích có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời, thể hiện rõ xu hướng nâng dần chất lượng dòng vốn FDI, thu hút có chọn lọc, ưu tiên công nghệ tiên tiến, công nghệ nền tảng, giá trị gia tăng cao và khả năng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước.

Về triển vọng năm 2026, các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB) hay ADB đều nhận định, dòng vốn FDI toàn cầu sẽ tiếp tục chịu áp lực từ lãi suất cao, căng thẳng địa chính trị và xu hướng phân mảnh kinh tế. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn có nhiều lợi thế để duy trì sức hút.

Theo các chuyên gia, triển vọng thu hút FDI trong năm 2026 và những năm tiếp theo phụ thuộc lớn vào khả năng cải cách và thích ứng của Việt Nam. Nếu tiếp tục duy trì ổn định vĩ mô, cải thiện chất lượng hạ tầng, nâng cao kỹ năng lao động và đẩy mạnh cải cách thể chế, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng làn sóng dịch chuyển đầu tư để bứt phá.

TS. Nguyễn Quốc Việt - Trưởng nhóm Nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cần chuyển từ “trải thảm đỏ bằng thuế” sang “xây tổ bằng thể chế và hạ tầng”.

Bên cạnh đó, chuyên gia này cũng nhấn mạnh 3 trụ cột thu hút FDI thế hệ mới, bao gồm: hạ tầng chiến lược (không chỉ là đường cao tốc, mà là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu và năng lượng xanh, hơn nữa là hạ tầng đô thị và dịch vụ công bên ngoài hàng rào khu công nghiệp); hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao; thể chế tin cậy (xây dựng môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dự báo cao theo chuẩn mực quốc tế).

Cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng chiến lược, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy liên kết doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định để Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế, mà còn vươn lên thành “cứ điểm chiến lược” trong chuỗi cung ứng toàn cầu.