Những chuyển động xanh tại doanh nghiệp

Một dòng tiền mới đã hình thành từ một vụ lúa hè thu tại Đồng bằng sông Cửu Long, theo cách ít ai từng hình dung trước đây. Với hơn 27.000 ha canh tác áp dụng quy trình giảm phát thải, Tập đoàn PAN (PAN Group) đã thu về khoảng 6,4 tỷ đồng từ tín chỉ carbon. Con số này, như ông Nguyễn Duy Hưng - Chủ tịch Hội đồng Quản trị PAN Group thẳng thắn nhìn nhận, chưa phải là lớn so với quy mô doanh nghiệp. Tuy nhiên, dòng tiền đó lại mang một ý nghĩa khác. Những nỗ lực giảm phát thải tại PAN Group đã được chuyển hóa thành giá trị tài chính cụ thể.

Theo lãnh đạo PAN Group, toàn bộ khoản thu được chia lại cho hơn 5.500 hộ nông dân tham gia dự án. Sự thay đổi trong phương thức sản xuất không chỉ phục vụ mục tiêu môi trường, mà còn mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp. Trong đó, yếu tố “xanh” không còn là chi phí, mà trở thành một phần của mô hình kinh doanh khi mang về nguồn thu nhập từ nỗ lực giảm phát thải.

Việc hình thành sàn giao dịch tín chỉ carbon sẽ mở ra một cấu phần quan trọng của thị trường tài chính xanh Việt Nam. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Không riêng PAN Group, thực tế, đã có những chuyển động sâu hơn trong cộng đồng doanh nghiệp trong câu chuyện phát triển bền vững. Theo khảo sát của PwC thực hiện trong năm 2025 về mức độ sẵn sàng thực hành ESG (môi trường - xã hội - quản trị) tại Việt Nam, 89% doanh nghiệp tại Việt Nam đã hoặc đang có kế hoạch cam kết ESG trong vòng 2 - 4 năm tới. Ngoài ra, cũng có 44% doanh nghiệp đang thực hiện các sáng kiến ESG cụ thể, tăng lên từ mức 28% trước đây. Sự chuyển dịch từ ý định sang triển khai thực tế đang cho thấy mức độ tiến bộ khi so sánh với kết quả khảo sát 3 năm trước đó.

Theo khảo sát, các yếu tố thúc đẩy việc triển khai ESG tại các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu được định hình bởi áp lực từ bên ngoài và định hướng từ cấp lãnh đạo. Trong khi đó, chỉ 16% doanh nghiệp xem việc giảm thiểu chi phí và chỉ khoảng 25% coi khả năng tiếp cận tài chính là yếu tố thúc đẩy hàng đầu. Các trường hợp thật sự nhìn thấy và thu về lợi ích từ tài chính xanh chưa nhiều. Phần lớn doanh nghiệp vẫn nhìn nhận ESG như một chi phí tuân thủ, thay vì là đòn bẩy mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả vận hành và tạo giá trị.

Dù vậy, những thay đổi vẫn đang diễn ra. Khi các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị dần được tích hợp vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh cách vận hành. Từ việc đo lường phát thải, quản trị dữ liệu đến minh bạch thông tin, ESG đang dần trở thành một phần của hoạt động cốt lõi, thay vì một lớp vỏ bên ngoài.

Bệ đỡ từ nguồn lực tài chính xanh

Đi cùng với nhu cầu đầu tư xanh, một cấu trúc nguồn vốn mới đang dần hình thành để đáp ứng nhu cầu đó. Theo ông Nguyễn Hoàng Nam - Lãnh đạo Dịch vụ tư vấn ESG, Phó Tổng Giám đốc PwC Việt Nam, trên phạm vi toàn cầu, hàng nghìn tỷ đô la đang được tái phân bổ vào các lĩnh vực giá trị mới và bền vững. Đây là một cuộc tái định giá vốn lớn, được thúc đẩy bởi quá trình chuyển đổi khí hậu, tiến bộ công nghệ và sự thay đổi trong kỳ vọng của các bên liên quan. Khả năng tiếp cận dòng vốn do vậy không còn chỉ phụ thuộc vào hiệu quả tài chính, mà ngày càng gắn chặt với tiêu chuẩn ESG.

Đối với Việt Nam, với định hướng quốc gia rõ ràng về tăng trưởng xanh, nhu cầu nguồn lực cho quá trình chuyển đổi là rất lớn. Theo ước tính, tổng nhu cầu đầu tư dài hạn cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững đến năm 2050 có thể lên tới 670 - 700 tỷ USD. Con số này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải huy động đa dạng các nguồn lực ngoài ngân sách.

Trong bức tranh đó, các kênh tài chính xanh đang trở nên đa dạng hơn, nhất là từ giao dịch trên thị trường tín chỉ carbon. Cơ chế “người gây ô nhiễm phải trả tiền” không chỉ tạo động lực giảm phát thải, mà còn hình thành một loại tài sản mới có thể giao dịch.

Tại Việt Nam, việc hình thành sàn giao dịch tín chỉ carbon sẽ mở ra một cấu phần quan trọng của thị trường tài chính xanh Việt Nam. Tại đây, sàn giao dịch không chỉ nhằm phục vụ hoạt động mua bán, mà còn hướng tới 3 mục tiêu chính: hình thành giá carbon hiệu quả; bảo đảm cơ chế giao dịch minh bạch, công bằng và an toàn; đồng thời tạo động lực kinh tế cho hoạt động giảm phát thải.

Tín dụng xanh tiếp tục là trụ cột chính. Tổng dư nợ tín dụng có bước nhảy vọt, đạt khoảng 850 nghìn tỉ đồng vào cuối năm 2025, từ mức hơn 270 nghìn tỉ đồng vào năm 2017. Tỷ trọng tín dụng xanh trong tổng dư nợ tín dụng duy trì ở mức cao, khoảng 4,6% vào năm 2025.

Ở một kênh khác, trái phiếu xanh và các công cụ tài chính bền vững cũng đang từng bước mở rộng. Dù thị trường toàn cầu có dấu hiệu chững lại, thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam vẫn được đánh giá có dư địa lớn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng và chuyển đổi năng lượng ngày càng gia tăng.

Thông tư số 136/2025/TT-BTC tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng, đây cũng là kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho các dự án trọng điểm. Theo ông Nguyễn Bá Hùng - Chuyên gia kinh tế quốc gia cấp cao, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), sự phát triển sản phẩm tài chính này cũng là cơ hội để xây dựng danh mục trái phiếu xanh.

Dù những chuyển động xanh tại các doanh nghiệp đã rõ ràng hơn, việc tiếp cận nguồn vốn này không dễ dàng. Tài chính xanh không chỉ là một dòng vốn mới, mà là một cơ chế phân bổ nguồn lực vốn. Khi các yếu tố môi trường được đưa vào định giá, dòng vốn sẽ dịch chuyển theo hướng ưu tiên những mô hình phát triển bền vững. Để đáp ứng được các tiêu chí xanh, cần tăng cường năng lực nội tại từ việc xây dựng hệ thống dữ liệu, đáp ứng tiêu chuẩn báo cáo đến đảm bảo minh bạch. Doanh nghiệp cần một lộ trình bài bản để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ nhà đầu tư, thu hút dòng vốn cho mục tiêu tăng trưởng bền vững./.