Phân tích từ báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, lạm phát trong 4 tháng đầu năm chịu tác động chủ yếu từ 3 nhóm yếu tố lớn: chi phí năng lượng và nguyên vật liệu tăng, giá nhà ở và vật liệu xây dựng leo thang, cùng với sự gia tăng của giá dịch vụ tiêu dùng, đặc biệt là ăn uống ngoài gia đình.
Trong đó, nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng là “đầu tàu” kéo CPI tăng mạnh nhất. Cụ thể, 4 tháng đầu năm, nhóm này tăng 6,25%, tác động làm CPI chung tăng 1,42 điểm phần trăm.
Sự gia tăng này đến từ nhiều nguyên nhân. Trước hết là giá vật liệu xây dựng tăng mạnh (13,52%) do chi phí nguyên liệu đầu vào và vận chuyển tăng, trong khi nhu cầu xây dựng và sửa chữa nhà ở có xu hướng phục hồi. Các loại vật liệu như xi măng, thép, cát, đá đều chịu áp lực tăng giá trong bối cảnh thị trường xây dựng sôi động hơn.
 |
| Chỉ số giá tiêu dùng trong 4 tháng đầu năm 2026 tăng 3,99% so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: Đức Thanh |
Bên cạnh đó, giá thuê nhà tăng 6,47% do chi phí quản lý, vận hành và bảo trì tăng. Giá điện sinh hoạt cũng tăng hơn 5%.
Với mức tăng 4,71% trong 4 tháng đầu năm, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tiếp tục là yếu tố đóng góp lớn nhất đẩy CPI tăng (đóng góp 1,69 điểm phần trăm).
Trong đó, chỉ số giá nhóm thịt lợn tăng 6,07%, tác động làm CPI chung tăng 0,26 điểm phần trăm, chủ yếu do nguồn cung hạn chế trong dịp lễ, Tết và chi phí chăn nuôi ở mức cao; chỉ số giá thịt gia cầm tăng 4,6%; chỉ số giá ăn uống ngoài gia đình tăng 6,12% do chi phí nguyên liệu và dịch vụ tăng.
Không chỉ dừng lại ở các nhóm thiết yếu, nhiều loại dịch vụ khác cũng ghi nhận mức tăng giá trong 4 tháng đầu năm. Chỉ số giá nhóm giáo dục tăng 3,25%, làm CPI chung tăng 0,19 điểm phần trăm, do một số trường dân lập, tư thục, dạy nghề điều chỉnh học phí năm học 2025 - 2026. Nhóm đồ uống và thuốc lá tăng 3,15%, làm CPI chung tăng 0,06 điểm phần trăm. Nhóm thiết bị và đồ dùng gia đình tăng 2,38%, làm CPI chung tăng 0,12 điểm phần trăm. Nhóm văn hóa, giải trí và du lịch tăng 2,05%; nhóm may mặc, mũ nón, giày dép tăng 1,79%, cùng tác động làm CPI chung tăng 0,06 điểm phần trăm.
Đáng chú ý, trong 4 tháng đầu năm, nhóm giao thông tăng 3,48%, chủ yếu do giá nhiên liệu tăng hơn 5%. Đây là minh chứng rõ nét cho vai trò “dẫn dắt” của năng lượng trong việc hình thành mặt bằng giá mới.
Dù áp lực tăng giá hiện diện ở nhiều nhóm hàng, diễn biến thị trường trong 4 tháng đầu năm vẫn được “hạ nhiệt” phần nào nhờ một số yếu tố. Trong đó, nhóm thông tin và truyền thông giảm nhẹ 0,09% nhờ giá thiết bị công nghệ giảm do cạnh tranh gia tăng và nguồn cung dồi dào.
Lạm phát cơ bản tháng 4/2026 tăng 0,88% so với tháng trước và tăng 4,66% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 4 tháng đầu năm 2026, lạm phát cơ bản tăng 3,89% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 3,99% của CPI bình quân chung, do giá xăng dầu, gas và thực phẩm biến động mạnh làm CPI chung tăng, trong khi các yếu tố này được loại trừ trong danh mục tính toán lạm phát cơ bản.
Theo Cục Thống kê, trong thời gian tới, áp lực lạm phát có thể tiếp tục chịu tác động từ biến động giá năng lượng thế giới và chi phí đầu vào sản xuất. Do đó, cần theo dõi sát sao diễn biến giá cả các mặt hàng thiết yếu và có các kịch bản ứng phó linh hoạt để kiểm soát lạm phát, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.
Các chuyên gia cũng chỉ rõ, trong bối cảnh hiện nay, việc kiểm soát lạm phát không chỉ phụ thuộc vào điều hành giá một số mặt hàng thiết yếu, mà còn đòi hỏi các giải pháp tổng thể nhằm ổn định chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm áp lực lên chuỗi cung ứng. Nếu không, các yếu tố hiện tại có thể tiếp tục duy trì đà tăng giá trong những tháng tiếp theo của năm 2026.
TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia cho rằng, trong bối cảnh bất định toàn cầu gia tăng, điều hành kinh tế vĩ mô cần giữ sự bình tĩnh, chủ động và tránh phản ứng thái quá, bởi nếu xử lý không khéo các cú sốc ngắn hạn, thì có thể gây hệ lụy dài hạn cho ổn định vĩ mô.
Trong ngắn hạn, ưu tiên hàng đầu là ngăn cú sốc giá xăng dầu và đứt gãy chuỗi cung ứng biến thành cú sốc nguồn cung năng lượng và lạm phát. Do đó, cần xây dựng kịch bản bảo đảm nguồn cung, đa dạng hóa nhập khẩu, đồng thời tăng cường kiểm tra thị trường để hạn chế đầu cơ, găm hàng... Các giải pháp như tiết kiệm năng lượng, giảm thuế, phí xăng dầu và linh hoạt sử dụng Quỹ Bình ổn giá cũng cần được tính đến nhằm giảm áp lực lên mặt bằng giá.
Về điều hành vĩ mô, cần phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và tài khóa để ổn định tỷ giá, duy trì lãi suất hợp lý hỗ trợ sản xuất. Đồng thời, phải có cơ chế hỗ trợ kịp thời cho doanh nghiệp chịu tác động từ chi phí nhiên liệu và vận tải, tránh việc chi phí logistics tăng lan sang giá thành và làm gia tăng lạm phát./.
