Cụ thể, ngày 6/5/2026, Cục Hải quan đã có công văn số 15912/CHQ-GSQL gửi các Chi cục Hải quan khu vực về việc tăng cường quản lý đối với mặt hàng đất hiếm xuất khẩu. Chỉ đạo này được đưa ra trong bối cảnh yêu cầu siết chặt quản lý tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là nhóm khoáng sản chiến lược có giá trị cao.

Từ 6/5: Hải quan siết chặt xuất khẩu đất hiếm, kiểm tra 100% lô hàng. Ảnh: TL minh hoạ

Theo đó, cơ quan hải quan chỉ thực hiện thủ tục xuất khẩu đối với mặt hàng đất hiếm khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, có nguồn gốc hợp pháp theo quy định tại Nghị định số 17/2020/NĐ-CP và thuộc danh mục được phép xuất khẩu do Bộ Công thương ban hành theo từng thời kỳ hoặc được cấp có thẩm quyền cho phép trong trường hợp đặc biệt.

Đối với khâu khai hải quan, doanh nghiệp phải khai báo đầy đủ, chi tiết các thông tin về tên khoáng sản, tiêu chuẩn chất lượng, nguồn gốc mỏ, doanh nghiệp khai thác, chế biến. Trường hợp doanh nghiệp thương mại không trực tiếp khai thác, chế biến, phải bổ sung thông tin về hợp đồng và hóa đơn mua bán nội địa. Đồng thời, các thông tin về giấy phép khai thác, giấy phép tận thu hoặc văn bản cho phép xuất khẩu cũng phải được khai báo đầy đủ trên tờ khai.

Về hồ sơ hải quan, người khai hải quan có trách nhiệm nộp đầy đủ chứng từ theo quy định hiện hành và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính hợp pháp của nguồn gốc khoáng sản. Trường hợp phát sinh nghi vấn, cơ quan hải quan sẽ yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thêm tài liệu để chứng minh nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa.

Đáng chú ý, Cục Hải quan yêu cầu kiểm tra thực tế đối với toàn bộ các lô hàng đất hiếm xuất khẩu, trừ một số trường hợp đặc thù. Việc kiểm tra được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro, kết hợp đối chiếu với danh mục chủng loại và tiêu chuẩn chất lượng do Bộ Công Thương quy định. Trong trường hợp chưa đủ cơ sở xác định, cơ quan hải quan sẽ tiến hành lấy mẫu để giám định tại tổ chức đánh giá sự phù hợp theo quy định.

Kết quả kiểm tra là căn cứ để quyết định thông quan hoặc xử lý theo quy định pháp luật. Đồng thời, các đơn vị hải quan tăng cường thu thập, phân tích thông tin doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu đất hiếm, kịp thời đưa vào diện kiểm tra sau thông quan đối với các trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao.

Công văn cũng phân công rõ trách nhiệm cho các đơn vị liên quan. Trong đó, Chi cục Hải quan khu vực tổ chức rà soát, kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm; lực lượng Điều tra chống buôn lậu chủ trì xác minh, điều tra các dấu hiệu nghi vấn; Ban Quản lý rủi ro xây dựng tiêu chí phân luồng phù hợp, nâng cao hiệu quả kiểm soát./.