Củng cố nền tảng thị trường trái phiếu

Phát biểu tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Củng cố niềm tin, minh bạch và hạ tầng thị trường cho tăng trưởng bền vững” ngày 2/4, ông Bùi Ngọc Huyên - Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán Chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, trong những năm qua, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã phát triển nhanh, từng bước khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Sự phát triển này góp phần đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thị trường theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững.

Trên cơ sở đó, định hướng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đã được cụ thể hóa thông qua việc sửa đổi, bổ sung các luật, nghị định và văn bản hướng dẫn nhằm hình thành nền tảng pháp lý đồng bộ, phù hợp với thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. Các nội dung này được thể hiện tại Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024, Luật Doanh nghiệp sửa đổi năm 2025, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP và dự thảo nghị định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, với trọng tâm là nâng cao chất lượng dòng vốn và chuẩn hóa thị trường.

Ông Bùi Ngọc Huyên - Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán Chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phát biểu tại diễn đàn.

Một trong những trọng tâm quan trọng là phát triển cơ cấu nhà đầu tư theo hướng bền vững. Theo đó, chính sách phân luồng nhà đầu tư cá nhân được áp dụng, trong đó nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân chỉ được tham gia thị trường riêng lẻ khi trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm và có tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh thanh toán, qua đó định hướng dòng vốn vào các sản phẩm có mức độ an toàn cao hơn.

Đồng thời, Luật Chứng khoán sửa đổi năm 2024 bổ sung quy định nhà đầu tư nước ngoài là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp và cho phép đầu tư không hạn chế vào các công cụ nợ, góp phần thu hút dòng vốn ngoại và nâng cao tiêu chuẩn quản trị, minh bạch thông tin của doanh nghiệp phát hành.

Bên cạnh việc kiểm soát nhà đầu tư cá nhân, việc phát triển nhà đầu tư tổ chức cũng được thúc đẩy nhằm tạo nguồn cầu dài hạn và ổn định cho thị trường. Quyết định số 3168/QĐ-BTC phê duyệt Đề án “Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán” cùng với Thông tư số 136/2025/TT-BTC bổ sung quy định về quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng đã góp phần hoàn thiện cấu trúc thị trường, tăng tính chuyên nghiệp và giảm phụ thuộc vào nhà đầu tư cá nhân.

Trên nền tảng đó, chính sách tiếp tục hướng tới đa dạng hóa sản phẩm trái phiếu nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế. Trái phiếu xanh và trái phiếu phục vụ chuyển đổi năng lượng được xác định là xu hướng quan trọng, với Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường đối với tín dụng xanh và phát hành trái phiếu xanh; đồng thời, cơ quan quản lý đang nghiên cứu xây dựng nghị định về phát hành trái phiếu xanh ra công chúng.

Song song với việc mở rộng sản phẩm, các quy định về điều kiện phát hành được siết chặt nhằm đảm bảo an toàn hệ thống. Nghị định số 245/2025/NĐ-CP quy định hệ số nợ phải trả của doanh nghiệp, bao gồm cả giá trị trái phiếu dự kiến phát hành, không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu; đồng thời, giá trị phát hành theo từng đợt không lớn hơn vốn chủ sở hữu. Quy định này cũng được bổ sung trong Luật Doanh nghiệp sửa đổi năm 2025 đối với phát hành riêng lẻ, qua đó yêu cầu doanh nghiệp có nền tảng tài chính phù hợp với quy mô huy động vốn.

Tăng minh bạch và kỷ luật thị trường

Cũng theo đại diện UBCKNN, yếu tố minh bạch và kỷ luật thị trường tiếp tục được tăng cường thông qua các yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm và công bố thông tin. Việc bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu chào bán ra công chúng và một số trường hợp phát hành riêng lẻ góp phần thiết lập cơ chế định giá rủi ro theo chuẩn mực. Đồng thời, quy định công bố thông tin được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn, bao gồm báo cáo sử dụng vốn, báo cáo tài chính được kiểm toán hoặc soát xét, cũng như nghĩa vụ công bố thông tin định kỳ và bất thường, qua đó nâng cao khả năng giám sát của nhà đầu tư.

Gắn với yêu cầu này, vai trò các tổ chức trung gian tiếp tục được hoàn thiện thông qua việc bổ sung trách nhiệm của tổ chức bảo lãnh, đại lý phát hành, tư vấn, xếp hạng tín nhiệm, kiểm toán và đại diện người sở hữu trái phiếu. Quy định bắt buộc có đại diện người sở hữu trái phiếu đối với trái phiếu chào bán ra công chúng, đồng thời mở rộng áp dụng đối với một số trường hợp phát hành riêng lẻ, đặc biệt là trái phiếu có tài sản bảo đảm, là bước tiến quan trọng trong bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và nâng cao kỷ luật thị trường.

Đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, dự thảo nghị định được xây dựng theo nguyên tắc doanh nghiệp tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm, đồng thời phân định rõ vai trò của các cơ quan quản lý. Theo định hướng đó, cơ quan quản lý tiếp tục phát triển hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ như định giá, xếp hạng tín nhiệm và quản lý tài sản bảo đảm, đồng thời thúc đẩy phát triển nhà đầu tư tổ chức và đa dạng hóa các loại hình quỹ đầu tư.

Trong thời gian tới, công tác điều hành sẽ tập trung vào việc hoàn thiện các cấu phần thị trường, phát triển các sản phẩm như trái phiếu xanh, trái phiếu hạ tầng và trái phiếu PPP, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ hỗ trợ và hoạt động tư vấn. Công tác giám sát cũng sẽ được tăng cường, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có khối lượng trái phiếu đáo hạn lớn hoặc gặp khó khăn trong thanh toán, cùng với việc xử lý nghiêm các vi phạm trên thị trường.

Ở góc độ triển khai, quy trình xử lý hồ sơ chào bán trái phiếu ra công chúng được cải tiến theo hướng tăng cường đối thoại, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định và rút ngắn thời gian xử lý. Đồng thời, về dài hạn, các kiến nghị được đặt ra như cho phép tổ chức tín dụng tiếp tục cung cấp dịch vụ quản lý tài sản bảo đảm, tăng cường giám sát hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp bất động sản, cũng như thúc đẩy nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia, phát triển hạ tầng công nghệ và xây dựng đường cong lợi suất trái phiếu chính phủ làm cơ sở tham chiếu cho định giá.

Theo ông Bùi Ngọc Huyên, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Với khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện và sự tham gia ngày càng đầy đủ của các chủ thể, thị trường có điều kiện tiếp tục khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, song để phát triển lành mạnh, minh bạch và bền vững vẫn cần sự phối hợp chặt chẽ và nỗ lực liên tục của các bên tham gia./.