Tăng trưởng ấn tượng, nhưng cần bền vững

Tại Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI sẽ khai mạc vào tuần tới, một trong những nội dung quan trọng là xem xét tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2025, dự kiến kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030 và đánh giá bổ sung năm 2025 cũng như việc thực hiện kế hoạch năm 2026. Các nội dung này sẽ bao quát toàn diện tình hình kinh tế - xã hội trong cả giai đoạn ngắn hạn và dài hạn cùng định hướng điều hành sắp tới.

Trình bày tại phiên họp của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, dù bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều khó khăn, thách thức lớn, nước ta vẫn đạt được những thành tựu quan trọng, toàn diện và đột phá.

Khu vực FDI hiện chiếm trên 75% kim ngạch xuất khẩu. Ảnh: Đức Thanh

Bức tranh kinh tế năm 2025 sau khi đánh giá bổ sung đã tích cực hơn so với các con số trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10. Tốc độ tăng GDP đạt 8,02%, cao hơn mức ước tính 8%; lạm phát bình quân chỉ ở mức 3,31%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt kỷ lục 930 tỷ USD; GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD; thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 2,65 - 2,68 triệu tỷ đồng, vượt xa dự toán. Đây cũng là năm hoàn thành toàn bộ 15/15 chỉ tiêu chủ yếu.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá, kết quả này phản ánh “sự chuyển biến tích cực cả về chất lượng điều hành và vị thế của nền kinh tế, tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo”.

Không chỉ năm 2025, kết quả của cả giai đoạn 2021 - 2025 cũng có nhiều điểm ấn tượng. Theo báo cáo của Chính phủ, Việt Nam đạt và vượt 22/26 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu, trong đó hoàn thành toàn bộ các chỉ tiêu về xã hội. Nếu loại trừ tác động đặc biệt của đại dịch Covid-19 trong năm 2021, tốc độ tăng trưởng bình quân cả giai đoạn đạt khoảng 7,2%, vượt mục tiêu Quốc hội đề ra.

Tuy nhiên, các ý kiến thảo luận đánh giá, vấn đề không chỉ ở việc tăng trưởng nhanh hơn mà quan trọng là tăng trưởng phải thực sự bền vững.

Theo Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, dù tăng trưởng bình quân giai đoạn 2021 - 2025 đạt khoảng 6,2%/năm, song chất lượng tăng trưởng chưa bền vững, còn phụ thuộc lớn vào vốn, lao động và khu vực FDI; mức độ tự chủ của nền kinh tế còn hạn chế, năng lực nội tại, công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp trong nước còn yếu.

Khu vực FDI hiện chiếm trên 75% kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước vẫn có giá trị gia tăng thấp, công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm, tỷ lệ nội địa hóa mới khoảng 36,6%. Các động lực mới như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh phát triển chưa tương xứng với yêu cầu. “Những hạn chế này không chỉ trong ngắn hạn mà mang tính cơ cấu, tích tụ qua nhiều năm, đòi hỏi giải pháp căn cơ, đồng bộ và quyết liệt hơn” - Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nêu rõ.

Bài toán nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao

Trong bối cảnh đó, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh cho rằng, việc đạt mục tiêu tăng trưởng 10% liên tục trong nhiều năm như kế hoạch đề ra là thách thức rất lớn. Điều này đòi hỏi tận dụng hiệu quả các cơ hội hiện có, như: cơ cấu dân số vàng, vị thế quốc gia, tỷ lệ nợ công và nợ Chính phủ ở mức thấp, dư địa tài khóa còn lớn.

Từ góc độ nguồn lực, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Công tác đại biểu Trần Văn Lâm trong phiên họp thẩm tra phân tích, để tăng trưởng 10%, nền kinh tế cần mức đầu tư khoảng 40% GDP. Tuy nhiên, ông bày tỏ sự lo ngại về hiệu quả của dòng vốn: "Hệ số ICOR trước đây đã 6 lần, thế bây giờ được đầu tư lại tăng nữa thì liệu hệ số này giảm hay là tăng, hiệu quả đầu tư sẽ tăng hay giảm?".

Theo đại biểu, thách thức đầu tiên là phải có các giải pháp để nâng cao hiệu quả đầu tư, đặc biệt là đầu tư công, tránh lãng phí dàn trải, kiểm soát được lạm phát và nợ công. “Đây mới là yếu tố mang tính then chốt, nền tảng nhất để bảo đảm cho tốc độ tăng trưởng cao”, ông nhấn mạnh.

Đây cũng là vấn đề được đề cập trong báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính. Có ý kiến đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa mục tiêu phát triển với nguồn lực và kết quả đầu ra để bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện; theo đó, mỗi mục tiêu tăng trưởng cần gắn với nguồn lực cụ thể, có khả năng huy động và hấp thụ, đồng thời, mỗi nguồn lực phải được lượng hóa về mức độ đóng góp, hiệu quả và khả năng chuyển hóa thành kết quả thực tế.

Tháo gỡ thể chế, khơi thông động lực mới

Một nội dung khác được lưu ý trong kế hoạch 5 năm tới là yêu cầu hoàn thiện thể chế, bởi đây vẫn được xem là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Minh Hiếu cho rằng tình trạng văn bản gửi chậm, nợ văn bản hướng dẫn, hay việc lạm dụng quy trình rút gọn trong xây dựng pháp luật vẫn là những tồn tại kéo dài. Ông cũng lưu ý việc ban hành văn bản dưới luật chưa bảo đảm tính khoa học, đánh giá tác động chưa đầy đủ, có thể gây ảnh hưởng lớn tới hoạt động của doanh nghiệp.

Từ phía cộng đồng doanh nghiệp, Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Trần Thị Lan Anh nêu thực trạng, rào cản hiện nay không nằm ở việc thiếu luật, mà nằm ở chất lượng quy định chồng chéo và quá trình thực thi yếu kém. "Doanh nghiệp không thể lập kế hoạch kinh doanh 5 - 10 năm khi không biết quy định pháp luật sẽ thay đổi thế nào trong 1 đến 2 năm tới" - bà chia sẻ.

Trên nền thể chế được hoàn thiện, tháo gỡ các điểm nghẽn, nền kinh tế sẽ tăng tốc bằng các động lực mới là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, một bài toán lớn với các động lực này năng lượng. Theo một số ý kiến, sẽ khó có thể thu hút dòng vốn tỷ USD vào công nghệ cao nếu nguy cơ thiếu điện vẫn chực chờ. Đặc biệt là khi chuyển sang phát triển theo công nghệ cao, sản xuất chip, AI thì đòi hỏi về năng lượng rất lớn....

Những nội dung thảo luận này cho thấy, yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới không chỉ là con số tăng trưởng cao, mà phải là nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn, tự chủ hơn, vận hành hiệu quả hơn và phát triển hài hòa hơn giữa kinh tế với xã hội, môi trường.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt trong dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2026 - 2030 mà Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Theo đó, Chính phủ xác định 6 quan điểm chỉ đạo, 59 chỉ tiêu chủ yếu, 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm và 91 nhiệm vụ cần triển khai ngay trong năm 2026, với trọng tâm là thúc đẩy tăng trưởng gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phát triển kinh tế tư nhân; hoàn thiện thể chế; phát triển thị trường vốn; hiện đại hóa hệ thống tài chính - ngân hàng; tháo gỡ các dự án tồn đọng và khai thác các không gian phát triển mới.

Từ những vấn đề được bàn thảo và lên kế hoạch, có thể kỳ vọng Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI sẽ đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới. Trong đó mục tiêu đề ra không đơn thuần là tăng trưởng cao, mà phải là tăng trưởng thực chất, “không đánh đổi chất lượng, tính bền vững lấy tốc độ tăng trưởng đơn thuần”, “không làm tổn hại đến nền tảng phát triển của ngày mai”, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu./.