Sáng 20/4, Quốc hội đã thảo luận tại tổ về tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam.

Làm rõ phạm vi chi để tránh dàn trải

Tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội quan tâm đến nhiều nội dung như phân bổ ngân sách, cơ chế ưu đãi thuế, thu hút đầu tư tư nhân và đặc biệt là đề xuất thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm cho lĩnh vực văn hoá. Các ý kiến đều hướng tới mục tiêu thiết kế các cơ chế tài chính minh bạch, hiệu quả, tránh dàn trải và thất thoát.

Trưởng đoàn đại biểu Quảng Ninh Quản Minh Cường phát biểu tại tổ.

Đối với quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách, các đại biểu bày tỏ sự đồng tình nhưng cũng đặt ra nhiều yêu cầu về mặt quản lý thực tiễn. Theo đại biểu Trần Thị Kim Nhung (đoàn Quảng Ninh), cần xác định rõ phạm vi, nội hàm văn hóa mà nghị quyết điều chỉnh là gì, bởi nếu không làm rõ dễ dẫn đến đầu tư dàn trải.

Từ góc nhìn cơ sở, đại biểu Vũ Ngọc Lâm (đoàn Quảng Ninh) nêu thực tế địa phương rất khó khăn nếu không có hướng dẫn cụ thể nhiệm vụ chi, đặc biệt là khi văn hóa có sự giao thoa với các lĩnh vực có tỷ lệ chi cứng khác như khoa học công nghệ. Đại biểu dẫn chứng khó khăn khi giải trình kiểm toán về tiêu chuẩn, định mức chi cho các sự kiện lớn như Carnaval tại Quảng Ninh

Để nguồn lực này phát huy hiệu quả, đại biểu Tạ Đình Thi (đoàn Hà Nội) đề nghị bổ sung nguyên tắc chi theo sản phẩm đầu ra, gắn với các chỉ số đo lường cụ thể như số lượng sản phẩm xuất khẩu hay lượt tương tác số hóa. Đại biểu Nguyễn Minh Sơn (đoàn Đồng Tháp) cũng kiến nghị làm rõ phạm vi chi như đầu tư sự nghiệp, chương trình mục tiêu quốc gia... gắn liền với phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra, ưu tiên các lĩnh vực có tác động lan tỏa như công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số.

Đại biểu Vũ Ngọc Lâm phát biểu tại tổ.

Bên cạnh ngân sách trực tiếp, đại biểu Bùi Hoài Sơn (đoàn Hà Nội) đề xuất một chính sách huy động nguồn lực mới: dành một tỷ lệ nhất định, có thể là 1% tổng mức đầu tư của các công trình hạ tầng công cộng, công trình xây dựng sử dụng vốn nhà nước để đầu tư cho các hạng mục văn hóa nghệ thuật gắn với chính công trình đó.

Đánh giá về các chính sách ưu đãi đầu tư, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (đoàn Hà Nội) nhận định dự thảo hiện đang tập trung nhiều vào khu vực công, trong khi khu vực tư nhân đôi khi cần cơ chế thông thoáng để tổ chức các sự kiện mang lại nguồn thu lớn hơn là chỉ hỗ trợ kinh phí hay ưu đãi thuế (như miễn thuế 2 năm, giảm 50% trong 4 năm tiếp theo).

Nhằm tránh lạm dụng chính sách, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm đề nghị bổ sung cơ chế hậu kiểm, gắn việc ưu đãi với các tiêu chí cụ thể như mức độ sáng tạo, tỷ lệ nội dung Việt Nam và đóng góp cho xuất khẩu. Tại tổ, đại biểu Nguyễn Minh Sơn cũng cho rằng danh mục ưu đãi hiện còn khá rộng, cần rà soát để tập trung vào các ngành mũi nhọn có lợi thế cạnh tranh (nội dung số, điện ảnh, trò chơi điện tử) gắn với các điều kiện về doanh thu, việc làm.

Về thu hút đối tác công tư (PPP) trong văn hóa, đại biểu Trần Thị Kim Nhung (đoàn Quảng Ninh) đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ vay vốn ưu đãi hoặc tăng tỷ lệ vốn đầu tư nhà nước lên tối đa 80% (thay vì mức 70% theo luật hiện hành), đồng thời hỗ trợ giải phóng mặt bằng để tăng sức hút với nhà đầu tư.

Trong lĩnh vực văn hóa số, đại biểu Tạ Đình Thi kiến nghị bổ sung ưu đãi thuế cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ cao như AI, VR, Blockchain phục vụ sáng tạo văn hóa. Đại biểu cũng đề xuất chính sách "visa văn hóa" dài hạn cho chuyên gia quốc tế và thiết lập cơ chế một cửa cấp phép quay phim cho đoàn nước ngoài trong vòng 15 ngày.

Băn khoăn hiệu quả quỹ đầu tư mạo hiểm

Một nội dung khác là thí điểm thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật hoạt động theo mô hình hợp tác công tư (quỹ đầu tư mạo hiểm) đã nhận được rất nhiều ý kiến đa chiều tại phiên thảo luận.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung cho rằng rủi ro trong văn hóa khác với khoa học công nghệ và có thể kiểm soát được. Do đó, ngân sách nhà nước chỉ nên đóng vai trò "vốn mồi", phần lớn nên thu hút từ khu vực tư nhân.

Đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị quỹ này nên hướng tới thí điểm mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên cho "sáng tạo số".

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn phát biểu tại tổ.

Đại biểu Quản Minh Cường (đoàn Quảng Ninh) cũng thẳng thắn bày tỏ quan điểm không nên lập thêm quỹ nhà nước do thực tế giải ngân của nhiều quỹ hiện nay rất thấp và tiềm ẩn rủi ro tiêu cực.

“Luật nào cũng đề nghị là quỹ hết, rồi chúng ta có một rừng quỹ. Một rừng quỹ nhưng cuối cùng thì nhiều quỹ giải ngân không được đến 5, 10%. Quan điểm cá nhân tôi thì không có quỹ nữa” - vị đại biểu tỉnh Quảng Ninh nêu rõ. Trường hợp có quỹ, đại biểu đề nghị nên để các hội nghề nghiệp tự thành lập, tự huy động vốn xã hội hóa; Nhà nước nếu hỗ trợ chỉ nên cấp một khoản vốn điều lệ ban đầu.

Dù cơ bản ủng hộ việc cần thiết có một quỹ mạo hiểm cho lĩnh vực đặc thù như văn hóa, đại biểu Nguyễn Minh Sơn cũng lưu ý cơ quan soạn thảo không nên chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết mà phải đưa ngay các nguyên tắc vận hành vào Nghị quyết để bảo đảm tính minh bạch, tránh tình trạng cơ chế "xin - cho" có thể xảy ra trong tương lai.