PSG.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính)

PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) nhận định, Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh thế giới bước vào một chu kỳ biến động sâu sắc, với cạnh tranh chiến lược gay gắt, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, rủi ro lạm phát và suy giảm tăng trưởng đan xen. Trong nước, sau gần 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã tích lũy được nền tảng quan trọng về quy mô kinh tế, hạ tầng, năng lực sản xuất và hội nhập. Tuy nhiên, đất nước cũng đang đứng trước một ngưỡng quyết định: Hoặc bứt phá để tiến vào nhóm quốc gia phát triển có thu nhập cao trong vài thập kỷ tới, hoặc rơi vào quán tính tăng trưởng trung bình, năng suất cải thiện chậm và dần suy giảm năng lực cạnh tranh.

Từ góc nhìn một nhà kinh tế gắn bó lâu năm với thực tiễn chính sách, PSG.TS Ngô Trí Long kỳ vọng Đại hội XIV sẽ là Đại hội của tầm nhìn dài hạn và các đột phá thực chất, đặc biệt là đột phá về thể chế và năng lực quản trị quốc gia.

Theo ông Long, trong kinh tế học phát triển, thể chế tốt luôn là "đòn bẩy của mọi đòn bẩy", bởi thể chế tạo niềm tin, giảm chi phí giao dịch, khuyến khích đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện thể chế, mà phải nâng cao rõ rệt chất lượng quản trị theo hướng bộ máy "vừa nhanh, vừa chuẩn", quyết định kịp thời nhưng gắn với trách nhiệm rõ ràng, quy trình minh bạch và đánh giá dựa trên kết quả đầu ra, tác động thực tế.

Đột phá thể chế cần đi liền với việc bảo đảm tính nhất quán và khả năng dự báo của chính sách, giảm rủi ro cho doanh nghiệp và nhà đầu tư; phân cấp, phân quyền rõ ràng nhưng đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và giải trình; đồng thời quyết liệt cắt giảm chi phí tuân thủ thông qua đơn giản hóa thủ tục và mở rộng dịch vụ công số. Chỉ khi bộ máy vận hành thông suốt, nguồn lực xã hội mới được giải phóng và phát huy hiệu quả.

Cùng với thể chế, PGS.TS Ngô Trí Long kỳ vọng Đại hội XIV xác lập rõ mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm, còn nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định.

Tăng trưởng dựa nhiều vào vốn và lao động giản đơn sẽ sớm chạm trần; vì vậy, muốn giàu mạnh, Việt Nam phải nâng được năng suất và vị thế trong chuỗi giá trị. Điều này đòi hỏi các cơ chế khuyến khích nghiên cứu-phát triển, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái dữ liệu và số hóa, cũng như lựa chọn đúng những lĩnh vực có khả năng "đi tắt đón đầu". Phát triển nhanh trong giai đoạn tới cũng cần gắn chặt với tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững, để không đánh đổi môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Một động lực nội sinh quan trọng khác là sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp. PSG.TS Ngô Trí Long mong muốn Đại hội XIV tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của tăng trưởng, đổi mới và tạo việc làm, thông qua việc xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, bảo đảm quyền tài sản và cải thiện khả năng tiếp cận nguồn lực.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, cần tập trung vào những lĩnh vực thiết yếu và những cân đối lớn của nền kinh tế, nhưng phải vận hành theo kỷ luật thị trường, quản trị hiện đại, công khai, minh bạch và gắn chặt trách nhiệm bảo toàn, phát triển vốn nhà nước với trách nhiệm giải trình.

"Phát triển, xét đến cùng, phải được người dân cảm nhận bằng chất lượng sống ngày càng tốt hơn, từ việc làm, thu nhập, dịch vụ công, y tế, giáo dục đến an sinh xã hội và cơ hội cho thế hệ tương lai. Muốn vậy, tăng trưởng phải đi đôi với nâng cao hiệu quả chi tiêu và đầu tư công, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế-xã hội trước các cú sốc trong và ngoài nước", PGS.TS Ngô Trí Long chia sẻ.

"Tôi tin rằng Việt Nam đang có những điều kiện quan trọng để bứt phá, nhưng 'cửa sổ cơ hội' không mở mãi. Đại hội XIV của Đảng cần lựa chọn đúng những ưu tiên chiến lược, tập trung nguồn lực cho các đột phá có sức lan tỏa lớn và quan trọng hơn cả, xây dựng cơ chế thực thi đủ mạnh để biến quyết tâm chính trị thành hiệu quả kinh tế-xã hội cụ thể. Khi đó, khát vọng Việt Nam giàu mạnh trong kỷ nguyên mới sẽ không chỉ là mục tiêu, mà trở thành quỹ đạo phát triển bền vững của đất nước", PGS.TS Ngô Trí Long gửi gắm.

Đại hội Đảng lần thứ XIV là cột mốc mới thể hiện sự dũng cảm và quyết tâm chính trị cao

TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển KTXH Hà Nội

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển KTXH Hà Nội, Đại hội XIV của Đảng không chỉ thể hiện sự kế thừa, mà còn phát triển, cập nhật nhiều quan điểm, mục tiêu mới và các giải pháp, nhiệm vụ mang tính đột phá, mạnh mẽ hơn, phản ánh sự đổi mới, sáng tạo, có tính cách mạng trong tư duy và hành động, tạo làn gió mới tươi mát và kỳ vọng có nhiều sự đột phá phù hợp với tình hình thực tế, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, điều mà người dân và cộng đồng doanh nghiệp tâm đắc và đồng tình nhất là lần đầu tiên văn kiện Đại hội Đảng không còn dùng cụm từ "thành phần kinh tế", mà thay bằng "khu vực kinh tế" khi nói đến kinh tế tư nhân; đồng thời, chính thức khẳng định phải phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của các khu vực kinh tế; đặc biệt, nhấn mạnh khu vực kinh tế tư nhân là "động lực quan trọng nhất của nền kinh tế"; trong khi kinh tế nhà nước thật sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm các cân đối lớn, định hướng chiến lược, dẫn dắt nền kinh tế; kinh tế hợp tác, kinh tế tập thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và các loại hình kinh tế khác giữ vai trò quan trọng…

Từ đó, TS. Nguyễn Minh Phong bày tỏ kỳ vọng sau Đại hội, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị theo hướng tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, mở rộng không gian phát triển; giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước-thị trường-xã hội, để thị trường thực sự có vai trò quyết định trong huy động và phân bổ nguồn lực; ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất mới gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, lấy phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ môi trường là trung tâm, tiếp tục nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất mới, phương thức, lĩnh vực sản xuất kinh doanh mới.

Cùng với đó, giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đẩy mạnh liên kết vùng, mở rộng và cơ cấu lại không gian phát triển phù hợp với hệ thống hành chính mới và sự phát triển của cách mạng công nghiệp lần thứ 4...

Đặc biệt, cần coi trọng hơn việc xây dựng và lan toả hệ giá trị chuẩn quốc gia làm kim chỉ nam và động lực củng cố, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, gắn với sự nhận diện đầy đủ và hoàn thiện cơ chế bảo vệ lợi ích quốc gia, kiểm soát lợi ích nhóm và tôn trọng lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp, tăng cường thu hút nhân tài và đổi mới thực chất công tác cán bộ, triệt để phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.

"Người dân tin tưởng sâu sắc rằng Đại hội Đảng lần thứ XIV là cột mốc mới thể hiện sự dũng cảm và quyết tâm chính trị cao, sự hội tụ và kết tinh trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân trong nỗ lực vượt qua những giới hạn chủ quan cả về nhận thức và thể chế, tạo nền tảng cho cộng lực và phát huy sức mạnh tổng hợp, toàn diện thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng Việt Nam đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao…", TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh./.