Bước đột phá về cải cách thủ tục, phân cấp, phân quyền

Thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn Luật Đầu tư năm 2025, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Nghị định quy định về đầu tư ra nước ngoài, thay thế các quy định tại Nghị định số 31/2021/NĐ-CP với tư duy đổi mới mạnh mẽ của Luật Đầu tư.

Mục tiêu của Nghị định là cụ thể hóa quyền tự do đầu tư kinh doanh của nhà đầu tư theo hướng Nhà nước chỉ xác nhận các hoạt động đầu tư kinh doanh ra nước ngoài của nhà đầu tư thông qua việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài. Nhà nước quy định rõ điều kiện đầu tư ra nước ngoài đối với một số ngành nghề, điều kiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài. Đồng thời, có các quy định nhằm tăng cường trách nhiệm của nhà đầu tư trong việc chấp hành các quy định về đầu tư ra nước ngoài.

Tính đến hết năm 2025, Việt Nam đã đầu tư ra 85 quốc gia và vùng lãnh thổ. Ảnh: An Thư

Nghị định cũng nhằm hoàn thiện khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và thống nhất, tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích các hoạt động đầu tư, kinh doanh có hiệu quả; đồng thời nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý nhà nước về đầu tư ra nước ngoài.

Đặc biệt, các thủ tục đầu tư được đơn giản hóa, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư ra nước ngoài. Trong khi đó, vẫn tăng cường trách nhiệm và công cụ quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư ra nước ngoài.

Cụ thể, về phân cấp, dự thảo đề xuất nâng mức vốn đầu tư ra nước ngoài thuộc diện phải trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận từ 800 tỷ đồng lên 1.600 tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa với việc các dự án có quy mô dưới 1.600 tỷ đồng sẽ được quyết định nhanh chóng hơn, giảm bớt các thủ tục.

Bộ Tài chính sẽ thực hiện cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài cho các dự án có vốn từ 20 tỷ đồng trở lên hoặc thuộc ngành nghề có điều kiện. Điều này có nghĩa là dự án có vốn đầu tư ra nước ngoài dưới mức vốn này không phải cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát được các dự án có quy mô lớn.

Đây được xem là bước đi đột phá về cải cách thủ tục hành chính. Dự thảo Nghị định quy định rõ các trường hợp không phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài, mà chỉ cần thực hiện đăng ký giao dịch ngoại hối với Ngân hàng Nhà nước.

Các trường hợp này bao gồm các dự án có vốn đầu tư ra nước ngoài dưới 20 tỷ đồng (nếu không thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện). Quy định này tháo gỡ nút thắt cho những doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn thăm dò thị trường quốc tế, mở văn phòng đại diện hoặc thực hiện các khoản đầu tư quy mô nhỏ mà không phải trải qua quy trình xin cấp phép kéo dài.

Các dự án của tập đoàn, tổng công ty nhà nước sẽ thực hiện theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, sau đó đăng ký chuyển tiền, giảm bớt một tầng thủ tục hành chính trùng lặp.

Đặc biệt, dự thảo đề xuất miễn thủ tục cấp phép cho các tổ chức kinh tế có quy mô lớn, không sử dụng vốn vay để đầu tư, kinh doanh có lãi và đã có lịch sử đầu tư ra nước ngoài thành công (đã có lợi nhuận chuyển về nước hoặc dự án đang hoạt động ổn định)... Đây là sự ghi nhận và khuyến khích đối với các doanh nghiệp làm ăn bài bản, có năng lực tài chính thực sự.

Gỡ các vướng mắc pháp lý cho hoạt động đầu tư

Một trong những "khoảng trống pháp lý" từng gây khó khăn cho hoạt động đầu tư tài chính cũng đã được tháo gỡ tại dự thảo Nghị định. Lần đầu tiên, "Quỹ đầu tư thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam" được chính thức công nhận là đối tượng được phép đầu tư ra nước ngoài. Quy định này sẽ mở đường cho các quỹ đầu tư trong nước thực hiện các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A) hoặc đầu tư tài chính quốc tế danh chính ngôn thuận, thay vì thiếu cơ sở pháp lý như trước đây.

Bên cạnh đó, hình thức góp vốn được linh hoạt hóa tối đa. Nhà đầu tư được phép dùng cổ phần, phần vốn góp, hoặc khoản nợ tại Việt Nam để thanh toán/hoán đổi cho việc mua cổ phần của đối tác nước ngoài. Cơ chế này cực kỳ quan trọng trong bối cảnh hoạt động M&A toàn cầu được đẩy mạnh, giúp doanh nghiệp Việt không cần dùng quá nhiều tiền mặt (cash-out) mà vẫn có thể sở hữu tài sản nước ngoài. Doanh nghiệp cũng có thể mua máy móc ở một nước khác chuyển thẳng sang nước tiếp nhận đầu tư để góp vốn mà không cần nhập khẩu về Việt Nam rồi mới xuất đi. Điều này giúp tiết giảm chi phí vận chuyển và thủ tục hải quan, phù hợp với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Về quy định thời hạn chuyển lợi nhuận về nước, Nghị định số 31/2021/NĐ-CP yêu cầu chuyển lợi nhuận trong 6 tháng kể từ ngày có báo cáo quyết toán thuế. Tuy nhiên, thực tế nhiều trường hợp đã quyết toán thuế, nhưng doanh nghiệp chưa được chia lợi nhuận.

Dự thảo mới đã sửa đổi quy định này theo hướng thực tế hơn. Theo đó, nhà đầu tư phải chuyển lợi nhuận về nước trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày được chia lợi nhuận. Điều này đảm bảo tính khả thi và giảm rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc xác định tỷ giá vốn đăng ký cũng được quy định rõ (theo tỷ giá của ngân hàng thương mại tại thời điểm nộp hồ sơ) để tránh tranh cãi về thẩm quyền chấp thuận khi tỷ giá biến động. Dự thảo cũng bỏ yêu cầu văn bản cam kết thu xếp ngoại tệ của tổ chức tín dụng trong hồ sơ cấp phép (với dự án không thuộc diện Thủ tướng Chính phủ chấp thuận), trao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho nhà đầu tư.

Bắt kịp xu hướng chuyển đổi số, dự thảo bổ sung quy trình cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài trực tuyến toàn trình. Nhà đầu tư có thể nộp hồ sơ, sử dụng chữ ký số và nhận kết quả qua Hệ thống thông tin quốc gia về đầu tư. Mã số dự án được cấp tự động, giúp việc quản lý dữ liệu được đồng bộ và minh bạch.

Dự thảo Nghị định về đầu tư ra nước ngoài đang thể hiện một tư duy quản lý hiện đại: Nhà nước không làm thay việc của thị trường, mà tập trung kiến tạo hành lang pháp lý thông thoáng. Dự kiến, khi được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, các quy định mới này sẽ tạo thuận lợi lớn, khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là khối tư nhân, tự tin hơn trong việc mở rộng biên giới kinh doanh, góp phần hiện thực hóa khát vọng về một Việt Nam hùng cường và tự chủ.