Doanh nghiệp giữa “cơn gió ngược” của thị trường

Tại phiên thảo luận “Vai trò và hành động của doanh nghiệp” trong khuôn khổ Hội thảo "Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và Triển vọng kinh tế năm 2026" do báo Nông thôn Ngày nay/điện tử Dân Việt tổ chức sáng 31/3, đại diện các lĩnh vực từ bất động sản, xây dựng, nông nghiệp, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã cùng nhau phác họa một bức tranh đa chiều: nơi cơ hội và thách thức đan xen, nơi khát vọng tăng trưởng song hành với áp lực sinh tồn.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam nhìn nhận, để đạt được tăng trưởng GDP hai chữ số, nền kinh tế cần kích hoạt ba trụ cột lớn gồm nông nghiệp xuất khẩu, công nghiệp - xây dựng và tiêu dùng. Trong đó, riêng lĩnh vực công nghiệp và xây dựng phải gánh mục tiêu tăng trưởng lên tới 12% trong năm 2026.

Tuy nhiên, thực tế lại không hề dễ dàng. “Các doanh nghiệp xây dựng hiện nay đang đứng trước ranh giới của sự sinh tồn, chứ chưa nói đến phát triển"- ông Hiệp nhấn mạnh.

Cơ hội lớn đã mở ra khi Chính phủ quyết định giải ngân khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công - một con số chưa từng có tiền lệ. Đây được xem là “đơn hàng lịch sử” cho ngành xây dựng. Nhưng song hành với đó là áp lực chi phí đầu vào tăng mạnh do biến động địa chính trị toàn cầu.

Ông Hiệp dẫn chứng, giá dầu diesel đã tăng gấp đôi, trong khi nhựa đường asphalt cũng leo thang đáng kể. “Doanh nghiệp rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: làm thì lỗ, dừng thì vi phạm hợp đồng"- ông Hiệp nói.

Không chỉ vậy, năng lực nội tại của ngành cũng đặt ra dấu hỏi lớn khi số doanh nghiệp đủ quy mô để tham gia các siêu dự án còn rất hạn chế.

Ở lĩnh vực bất động sản, dù năm 2025 ghi nhận nhiều cải thiện về thể chế với hàng loạt dự án được tái khởi động, nhưng một “nút thắt” khác lại xuất hiện: tín dụng.

“Bản chất ngành bất động sản phụ thuộc tới 70% vào vốn vay, nhưng hiện nay dòng vốn đang bị siết chặt” - ông Hiệp cho biết. Lãi suất cho vay tăng mạnh lên 11-12%/năm với doanh nghiệp và 14-15%/năm với người mua nhà, khiến thị trường rơi vào trạng thái “đóng băng dòng tiền”.

Theo ông Hiệp, để ngành bất động sản và xây dựng đạt được mức tăng trưởng 12%, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước – điều kiện tiên quyết là phải có sự điều chỉnh linh hoạt và nới lỏng từ chính sách tiền tệ. Nếu không có các giải pháp can thiệp để hạ nhiệt lãi suất và khơi thông dòng vốn tín dụng, mục tiêu tăng trưởng vĩ mô sẽ gặp phải lực cản vô cùng lớn.

Để ngành bất động sản và xây dựng đạt được mức tăng trưởng 12% điều kiện tiên quyết là phải có sự điều chỉnh linh hoạt và nới lỏng từ chính sách tiền tệ. Ảnh minh họa

Nông nghiệp: “bệ đỡ” không thể lung lay

Ở góc độ nông nghiệp, TS Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam khẳng định đây vẫn là trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Nếu nông nghiệp không ổn định thì các ngành khác cũng khó phát triển.

Theo ông Hà, phân bón đóng vai trò đặc biệt quan trọng, chiếm tới 50-70% mức tăng trưởng của trồng trọt và từ 30-70% chi phí đầu vào. Điều này cho thấy ảnh hưởng trực tiếp của ngành phân bón đến năng suất và hiệu quả sản xuất.

Số liệu cho thấy nông nghiệp Việt Nam đang tăng trưởng ấn tượng, với kim ngạch xuất khẩu dự kiến đạt 74 tỷ USD vào năm 2026. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, ngành buộc phải chuyển mình mạnh mẽ.

“Chúng ta phải chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp số, nông nghiệp thông minh và nông nghiệp xanh"- ông Hà nhấn mạnh.

Từ góc nhìn công nghệ, ông Vũ Thanh Thắng - Giám đốc Trí tuệ nhân tạo (CAIO) kiêm Nhà sáng lập CTCP An ninh mạng SCS đưa ra một luận điểm đáng chú ý: tăng trưởng hai con số có thể đạt được nếu cải thiện hiệu suất doanh nghiệp.

“Việt Nam có khoảng 1 triệu doanh nghiệp, trong đó 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu chúng ta nâng hiệu suất của nhóm này thêm 10%, có thể tạo ra khoảng 30 tỷ USD giá trị GDP"- ông Thắng phân tích.

Theo ông Thắng, vấn đề cốt lõi nằm ở cấu trúc giá trị. Dựa trên mô hình “đường cong nụ cười”, các hoạt động tạo giá trị cao nhất nằm ở hai đầu: nghiên cứu - phát triển và thương mại hóa sản phẩm. Nếu chỉ dừng ở gia công, sản xuất thì rất khó bứt phá. Chúng ta phải dịch chuyển lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong nông nghiệp, ông Thắng đề xuất ứng dụng trí tuệ nhân tạo, IoT và blockchain để nâng cao hiệu quả sản xuất và truy xuất nguồn gốc.

“Công nghệ hiện nay không còn xa vời hay đắt đỏ. Người nông dân hoàn toàn có thể sử dụng để tối ưu hóa canh tác và nâng cao giá trị sản phẩm"- ông Thắng nói.

Phiên thảo luận "Vai trò và hành động của doanh nghiệp".

Đổi mới sáng tạo: động lực dài hạn

Từ góc độ quản lý và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, ông Võ Xuân Hoài - đại diện Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia ghi nhận những chuyển biến tích cực của doanh nghiệp Việt.

Doanh nghiệp đã bắt đầu chủ động ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và mở rộng chuỗi giá trị ra thị trường quốc tế. Nhiều sản phẩm nông nghiệp Việt Nam đã có mặt tại các hệ thống siêu thị lớn trên thế giới, cho thấy năng lực cạnh tranh ngày càng được nâng cao.

Tuy nhiên, ông Hoài cũng chỉ ra những điểm yếu cần khắc phục: công nghệ chế biến và bảo quản còn hạn chế, truy xuất nguồn gốc chưa đồng bộ, và mức độ ứng dụng công nghệ còn thấp.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng bền vững, ông đề xuất ba giải pháp chính: Thứ nhất, đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ thay vì lao động. Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số một cách thực chất. Thứ ba, gắn phát triển doanh nghiệp với các tiêu chí ESG. Ngoài ra, ông Hoài nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tham gia hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để tận dụng nguồn lực về công nghệ, vốn và nhân lực.