Tính đến hết tháng 8/2025, số thu ngân sách nhà nước (NSNN) trong lĩnh vực xuất nhập khẩu (XNK) trên địa bàn Quảng Ninh đạt hơn 11.367 tỷ đồng, tương ứng 64% chỉ tiêu Chính phủ và tỉnh giao. Để hoàn thành nhiệm vụ cả năm, từ nay đến cuối tháng 12, Hải quan khu vực VIII sẽ phải thu thêm khoảng 6.400 tỷ đồng, tức trung bình hơn 1.600 tỷ đồng mỗi tháng. Đây được xem là thách thức lớn, nhất là trong bối cảnh thị trường than, xăng dầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường.

Theo báo cáo, kết quả thu 8 tháng năm nay giảm khoảng 9,6% so với cùng kỳ 2024, tương ứng hụt thu hơn 1.200 tỷ đồng. Nguyên nhân chính đến từ sự sụt giảm của nhóm hàng than và xăng dầu vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu XNK của Quảng Ninh.

Chỉ riêng tháng 8/2025, thu từ xăng dầu đạt 177 tỷ đồng, giảm tới 46,8% so với tháng 7. Than xuất khẩu giảm 47% và than nhập khẩu giảm 38%, khiến ngân sách hụt khoảng 193 tỷ đồng trong một tháng. Ngoài ra, nhiều mặt hàng khác cũng lao dốc như: máy móc thiết bị (giảm 38%), dăm gỗ (giảm 66%), phế liệu (giảm 82%).

Dù vậy, vẫn có điểm sáng từ các mặt hàng như nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi tăng 79% và dầu thực vật tăng tới 1.544%. Tuy nhiên, quy mô nhỏ của các nhóm hàng này chưa đủ để bù đắp cho mức suy giảm từ các ngành hàng chủ lực.

Hoạt động XNK qua cầu Bắc Luân II, cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Ảnh T.T

Trước áp lực thu ngân sách, Hải quan khu vực VIII đã chủ động triển khai nhiều giải pháp. Trong 8 tháng qua, đơn vị tiếp nhận và xử lý hơn 136.000 tờ khai của 2.274 doanh nghiệp (tăng lần lượt 21% và 41% so với cùng kỳ). Đồng thời, đã thực hiện thủ tục cho gần 536.000 lượt phương tiện và giám sát trên 4,68 triệu lượt hành khách xuất nhập cảnh.

Đơn vị cũng tích cực ứng dụng công nghệ: trả kết quả 1.189 tờ khai kiểm tra chuyên ngành qua Cổng một cửa quốc gia, tiếp nhận 164 C/O form D điện tử từ ASEAN. Hơn 20 vướng mắc của doanh nghiệp đã được giải đáp kịp thời. Những hoạt động này vừa tạo thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp, vừa đảm bảo nguồn thu NSNN, góp phần ổn định kinh tế - xã hội địa phương.

Với kế hoạch 17.800 tỷ đồng mà Chính phủ và tỉnh giao, số thu hiện tại mới đạt hơn một nửa. Do đó, trong 4 tháng cuối năm, Hải quan khu vực VIII phải thu thêm 6.400 tỷ đồng. Đây là mục tiêu đầy áp lực khi bình quân mỗi tháng cần vượt mức 1.600 tỷ đồng, cao hơn mức thu trung bình những tháng đầu năm.

Để hiện thực hóa kế hoạch, Chi cục đã xây dựng kịch bản điều hành linh hoạt, tập trung vào những mặt hàng còn dư địa tăng trưởng. Đơn vị đặt mục tiêu riêng trong tháng 9 phải thu 1.772 tỷ đồng, coi đây là cột mốc quan trọng tạo đà cho chặng nước rút.

Trong khó khăn, vẫn có những tín hiệu tích cực. Hoạt động thương mại biên giới tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái tiếp tục tăng trưởng trên 16% so với cùng kỳ 2024, cho thấy sức hút từ thị trường Trung Quốc ổn định.

Đặc biệt, động thái của Hoa Kỳ khi giảm thuế đối ứng với hàng hóa Việt Nam từ 46% xuống còn 20% kể từ ngày 7/8/2025 mở ra cơ hội lớn cho xuất khẩu những tháng cuối năm. Nếu được tận dụng hiệu quả, đây có thể trở thành động lực bổ sung nguồn thu ngân sách.

Bên cạnh các giải pháp ngắn hạn nhằm hoàn thành chỉ tiêu thu NSNN, Quảng Ninh cần có chiến lược dài hạn. Việc quá phụ thuộc vào một vài mặt hàng chủ lực như than và xăng dầu khiến nguồn thu tiềm ẩn nhiều rủi ro. Vì vậy, cần đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa, khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh các mặt hàng có giá trị gia tăng cao, đồng thời tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường.

Ngoài ra, ngành Hải quan sẽ tiếp tục siết chặt chống thất thu ngân sách, tăng cường kiểm tra, chống buôn lậu, gian lận thương mại; đồng thời phối hợp các cơ quan triển khai cửa khẩu số, từng bước hiện đại hóa quản lý, giảm chi phí cho doanh nghiệp.