Tái cơ cấu theo chiều sâu, tạo sức bật cho tăng trưởng GDP

Chuyển mình tạo sức bật mới cho tăng trưởng

Nhìn lại câu chuyện sáp nhập hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang năm qua, TS. Nguyễn Phương Bắc - Nguyên Phó Giám đốc Sở Tài chính, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh ví von, đó không đơn thuần là phép cộng của hai địa phương, mà là mảnh ghép hoàn hảo tạo nên bức tranh kinh tế mới. Ông Bắc tâm đắc bày tỏ, khi sáp nhập, sự cộng hưởng hai tỉnh giúp số liệu tăng trưởng giai đoạn 2021 - 2025 của tỉnh Bắc Ninh đẹp hơn, tạo điều kiện tái cơ cấu đồng bộ và bức tranh kinh tế tổng thể trở nên cân đối.

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, giai đoạn 2026 - 2030 do UBND tỉnh Bắc Ninh mới công bố cho thấy, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân tỉnh ước đạt 8,98%/năm, trong nhóm 5 tỉnh, thành phố đứng đầu cả nước. Thu hút đầu tư FDI khoảng 20 tỷ USD, thường xuyên nằm trong nhóm 5 tỉnh dẫn đầu cả nước. Kim ngạch xuất khẩu vươn lên dẫn đầu cả nước.

Nguồn: Cục Thống kê. Đồ họa: Phương Anh

TS. Nguyễn Phương Bắc nhấn mạnh, với hệ sinh thái sẵn có, cùng việc mở rộng không gian phát triển và kết nối liên vùng tương đối tốt, tạo thêm lựa chọn mới cho nhà đầu tư, với chi phí hạ tầng cạnh tranh hơn, quỹ đất mở hơn. Qua đó, nâng cao sức cạnh tranh cho Bắc Ninh trong thu hút dòng vốn mới.

Dưới góc độ ngành nông nghiệp, theo TS. Trương Thị Thu Trang - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quá trình tái cơ cấu nông nghiệp hơn một thập niên qua mang lại những kết quả rõ nét. Tốc độ tăng trưởng nông nghiệp bình quân cải thiện đáng kể, từ 2,86%/năm giai đoạn 2013 - 2020 lên 3,65%/năm giai đoạn 2021 - 2024. Quan trọng hơn, đóng góp của nông nghiệp vào tăng trưởng chung không chỉ nằm ở con số đóng góp tăng trưởng GDP của ngành, mà còn ở tính toàn diện và bao trùm.

"Thực tế đã có những mô hình rất tiêu biểu, như nông nghiệp gắn với du lịch tại Ninh Bình. Việc giữ ruộng lúa tại khu vực Tràng An không nhằm tối đa hóa giá trị từ sản lượng lúa gạo, mà để bảo tồn cảnh quan, thu hút khách du lịch, qua đó thúc đẩy các mô hình homestay và dịch vụ đi kèm phát triển mạnh mẽ" - bà Trang dẫn chứng.

Chuyển dịch cơ cấu tích cực, nhưng thách thức nằm ở chiều sâu tăng trưởng

Báo cáo của Chính phủ đánh giá tình hình và kết quả 5 năm thực hiện Nghị quyết số 31/2021/QH15 ngày 12/11/2021 về Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch tích cực. Tỷ trọng đóng góp của các ngành công nghiệp và dịch vụ trong GDP tiếp tục gia tăng, từ mức 78,5% năm 2020 lên 80,33% năm 2025.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, theo TS. Nguyễn Thị Hương - Cục trưởng Cục Thống kê, nhóm nước thu nhập cao có quy mô nền kinh tế lớn và tăng trưởng khá ổn định, với cơ cấu kinh tế hiện đại. Trong đó, khu vực dịch vụ chiếm tỷ trọng cao trong GDP, thường trên 65%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm từ 22 - 27%; khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng rất thấp, từ 1 - 2%. Nhìn lại tốc độ chuyển dịch tỷ trọng các khu vực tại nước ta còn khá chậm.

Thách thức đặt ra không còn nằm ở chuyển dịch tỷ trọng các lĩnh vực, mà nằm ở hiệu quả chuyển đổi, đo lường chiều sâu, phản ánh qua một trong những chỉ số cốt lõi là TFP.

Số liệu của Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV cho thấy, yếu tố TFP ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế, phản ánh xu hướng chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Giai đoạn 2001 - 2010, TFP đóng góp chỉ 27,1%, cho thấy tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn và lao động. Đóng góp của TFP cải thiện rõ rệt giai đoạn 2011 - 2019 đạt 39,3% và tiếp tục tăng giai đoạn 2020 - 2025, dự kiến lên 47% năm 2025.

Xu hướng này phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết 31/2021/QH15, nhấn mạnh nâng cao đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất vào tăng trưởng.

Dù cơ cấu kinh tế vượt trội hơn trung bình cả nước cùng nhiều thành tựu phát triển, song Bắc Ninh cũng còn nhiều hạn chế trong mô hình phát triển. TS. Nguyễn Phương Bắc thẳng thắn chỉ rõ, hạn chế lớn nhất trong mô hình phát triển của tỉnh là vẫn dựa vào gia công, lắp ráp. Năng suất khu vực kinh tế tư nhân khiêm tốn, đóng góp 16% thu ngân sách và 18% GDP, chủ yếu phụ thuộc khối FDI.

"Điều này tạo ra rủi ro lớn, nếu dòng vốn FDI biến động, tỉnh sẽ gặp khó khăn do nội lực yếu. Không tái cơ cấu, thay đổi sẽ khó khăn” - ông Bắc lưu ý.

Hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Về chiến lược tái cơ cấu sắp tới, TS. Nguyễn Phương Bắc cho rằng, Bắc Ninh cần giảm phụ thuộc vào FDI, tăng hàm lượng giá trị gia tăng (VA/GO) của ngành công nghiệp và tạo động lực mới ngoài ngành điện tử. Bên cạnh đó, tỉnh cần đẩy nhanh chuyển đổi xanh các khu công nghiệp; phát triển khu công nghiệp số, dữ liệu...

Trong bối cảnh cả nước đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, TS. Trương Thị Thu Trang cho biết, ngành nông nghiệp cũng được giao chỉ tiêu tăng trưởng tối thiểu 4%/năm. Các tính toán cho thấy tăng trưởng TFP ngành nông nghiệp cần đạt tối thiểu 2,78%/năm. Đây là mục tiêu tham vọng, nhưng không phải bất khả thi, bởi Việt Nam từng đạt mức tăng trưởng TFP nông nghiệp lên tới 3,8%/năm giai đoạn 2011 - 2020.

"Nếu tăng đầu tư cho công nghệ trong nông nghiệp hoặc nâng hiệu quả về thể chế, trong kịch bản đó, tăng trưởng nông nghiệp 4%/năm là khả thi" - bà Trang khẳng định.

Để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, TS. Nguyễn Thị Hương cho rằng, giai đoạn tới, nước ta cần chú trọng một số giải pháp trọng tâm. Theo đó, cần tăng nhanh tỷ trọng khu vực công nghiệp và xây dựng, khu vực dịch vụ, giảm mạnh tỷ trọng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển ngành dịch vụ. Cùng với đó, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, tăng cường điều chỉnh cơ cấu vốn đầu tư cho phù hợp; tập trung đổi mới công nghệ.