Cải cách mạnh mẽ, thông quan hàng hóa hơn 659 tỷ USD

Chuyển mạnh từ hoàn thiện nền tảng sang tổ chức thực thi các chương trình cải cách lớn, hàng loạt giải pháp đã được ngành Hải quan triển khai đồng bộ, từ cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, đến đổi mới phương thức quản lý..., góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp.

Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ đánh giá, những kết quả đạt được trong 7 tháng đầu năm cho thấy, các chủ trương cải cách của ngành Hải quan đang đi đúng hướng, từng bước chuyển hóa thành hiệu quả thực tiễn.

Cán bộ hải quan thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp tại cảng biển. Ảnh: CTVHQ

Một trong những dấu ấn nổi bật là công tác xây dựng thể chế tiếp tục được đẩy nhanh với nhiều chính sách quan trọng được ban hành và hoàn thiện. Theo Cục Hải quan, chỉ tính trong tháng 7/2026, đơn vị đã tham mưu Bộ Tài chính trình Chính phủ ban hành Nghị định số 273/2026/NĐ-CP về kinh doanh hàng miễn thuế; đồng thời tổ chức tập huấn, phổ biến hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật mới nhằm bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện trên toàn ngành.

Đặc biệt, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2014 tiếp tục được hoàn thiện đúng tiến độ. Sau khi Chính phủ trình Quốc hội, dự án Luật đã được thẩm tra và đưa ra thảo luận tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Luật Hải quan sửa đổi được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho quá trình xây dựng hải quan số, hải quan thông minh và đổi mới phương thức quản lý phù hợp với xu thế thương mại toàn cầu.

Cùng với hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, Cục Hải quan đã trình Bộ Tài chính ban hành mới 4 thủ tục hành chính, sửa đổi 11 thủ tục, bãi bỏ một thủ tục không còn phù hợp, đồng thời hoàn thành việc xây dựng các tiêu chuẩn, biện pháp quản lý đồng bộ với phương án cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính từ ngày 1/7/2026.

Việc cắt giảm thủ tục không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí tuân thủ, mà còn tạo dư địa để cơ quan Hải quan chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, ứng dụng quản lý rủi ro và công nghệ số trong giám sát, kiểm soát hàng hóa.

Chuyển đổi số tiếp tục là điểm sáng của ngành Hải quan trong 7 tháng đầu năm. Cùng với việc triển khai các bước xây dựng hệ thống công nghệ thông tin thực hiện hải quan số, Cục Hải quan tiếp tục mở rộng Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN và chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật để triển khai xác thực người khai hải quan thông qua VNeID đối với hàng hóa trị giá nhỏ.

Trong khi đó, hệ thống VNACCS/VCIS cùng các hệ thống vệ tinh tiếp tục được vận hành ổn định, bảo đảm hoạt động thông quan diễn ra liên tục 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày trong tuần.

Kết quả chuyển đổi số được thể hiện rõ qua việc hầu hết thủ tục hành chính đã được thực hiện trên môi trường điện tử. Tính từ đầu năm đến ngày 19/7, ngành Hải quan đã tiếp nhận gần 75,9 triệu hồ sơ, trong đó hơn 75,87 triệu hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến, tỷ lệ số hóa đạt gần như tuyệt đối.

Một điểm nhấn khác là sau 2 tháng triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, việc xử lý thủ tục diễn ra thông suốt, thời gian thông quan được rút ngắn, giúp tối ưu nguồn nhân lực của cả cơ quan Hải quan và doanh nghiệp. Kết quả bước đầu này đang tạo cơ sở để Cục Hải quan nghiên cứu mở rộng mô hình tại các cửa khẩu đường bộ và đường hàng không trong thời gian tới.

Những cải cách đồng bộ về thể chế, thủ tục hành chính và chuyển đổi số của ngành Hải quan đã nhanh chóng được phản ánh trong “bức tranh” tăng trưởng của hoạt động xuất nhập khẩu. 7 tháng của năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7%; nhập khẩu đạt 340,05 tỷ USD, tăng 34,8%.

Lũy kế đến ngày 30/7, số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 309.994 tỷ đồng, tăng 18,7% so với cùng kỳ năm trước, đạt 68,7% dự toán, 60% chỉ tiêu phấn đấu năm 2026.

Tăng tốc, hoàn thành mục tiêu năm 2026

Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn hoạt động của ngành Hải quan trong 7 tháng qua cũng cho thấy nhiều thách thức mới đang đặt ra. Quy mô xuất nhập khẩu tăng nhanh đồng nghĩa với áp lực quản lý ngày càng lớn. Các phương thức buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng tinh vi; trong khi yêu cầu tạo thuận lợi thương mại phải song hành với kiểm soát chặt chẽ rủi ro và bảo đảm an ninh kinh tế.

Yêu cầu quản lý hải quan trong giai đoạn hiện nay không chỉ dừng ở việc bảo đảm thông quan nhanh, mà còn phải xây dựng hệ thống quản lý dựa trên dữ liệu, phân tích rủi ro và kiểm soát từ sớm, từ xa đối với các hành vi vi phạm.

Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ chỉ đạo toàn ngành phát huy những kết quả đã đạt được, coi đây là nền tảng để tăng tốc trong những tháng cuối năm. Nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là tiếp tục hoàn thiện thể chế, cùng với Luật Hải quan sửa đổi, cần bảo đảm tiến độ xây dựng các văn bản hướng dẫn liên quan đến hải quan số, thương mại điện tử xuyên biên giới, cửa khẩu thông minh và kiểm tra chuyên ngành...

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là đánh giá toàn diện kết quả mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, để từng bước mở rộng triển khai tại các cửa khẩu đường bộ và đường hàng không có đủ điều kiện. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện Đề án thống nhất giao cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại cửa khẩu, hướng tới mục tiêu giảm đầu mối quản lý, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Đối với nhiệm vụ thu ngân sách, Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ yêu cầu các đơn vị bám sát chỉ tiêu được giao, thực hiện đồng bộ các giải pháp tạo thuận lợi thương mại gắn với chống thất thu; tăng cường quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan, chống chuyển giá, gian lận xuất xứ, trốn thuế và các hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi.

Trong lĩnh vực phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và ma túy, lãnh đạo Cục Hải quan nhấn mạnh, phải tiếp tục triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, chủ động nắm chắc tình hình, tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng trong nước cũng như mở rộng hợp tác với hải quan các nước, các tổ chức quốc tế nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các đường dây buôn lậu, vận chuyển ma túy, vàng và hàng giả xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, công tác hợp tác quốc tế sẽ tiếp tục được đẩy mạnh thông qua các cơ chế của ASEAN, Tổ chức Hải quan thế giới (WCO) và APEC. Đây không chỉ là kênh trao đổi thông tin phục vụ kiểm soát hải quan, mà còn là nền tảng để Hải quan Việt Nam tiếp cận các chuẩn mực quản lý tiên tiến, chuẩn bị tốt cho vai trò chủ nhà của Tiểu ban Hải quan trong Năm APEC 2027.