Sáng 14/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia.

Tích hợp thành 1 chương trình tổng thể với tổng nguồn vốn hơn 808.000 tỷ đồng

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc thống nhất các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm tổ chức lại cấu trúc nội dung, thay đổi giải pháp quản lý để khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải; thu gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng ngân sách, đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết định.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Theo Chính phủ, nội dung các chương trình hiện còn dàn trải, nhiều đầu mối quản lý, hệ thống văn bản hướng dẫn cồng kềnh; vẫn có tình trạng giao thoa về đối tượng, địa bàn, nhiệm vụ. Việc lập kế hoạch, chuẩn bị dự án, dự toán chưa gắn chặt với điều kiện sẵn sàng thực hiện, khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra.

Giai đoạn 2026 - 2030, tổng ngân sách trung ương được Quốc hội quyết định cho 5 chương trình là 362.725,657 tỷ đồng, bằng 187,8% giai đoạn trước. Chính phủ nhận định, nếu tiếp tục duy trì nhiều đầu mối, nhiều quy trình và cách phân bổ chủ yếu theo nhu cầu đăng ký, nguy cơ chậm phân bổ, giải ngân thấp, trùng lặp nhiệm vụ và lãng phí nguồn lực sẽ tiếp tục phát sinh.

Từ thực tế này, Chính phủ đề xuất xây dựng một chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Riêng Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 có tính chất đặc thù về bảo đảm an ninh, an toàn xã hội, nên được đề xuất tiếp tục thực hiện riêng theo Nghị quyết số 163/2024/QH15 của Quốc hội.

Chương trình tổng thể dự kiến có tên gọi “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035”. Mục tiêu, phạm vi, đối tượng và thời gian thực hiện tiếp tục được kế thừa từ 4 nghị quyết đã được Quốc hội thông qua.

Tổng nguồn lực cần huy động thực hiện chương trình trong giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng. Chính phủ đề xuất rà soát, cơ cấu lại từng nguồn vốn, loại bỏ nội dung trùng lặp và nhiệm vụ thường niên; phấn đấu cơ cấu ngân sách nhà nước khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Phương thức phân bổ vốn cũng được đề xuất chuyển từ “theo nhu cầu đăng ký” sang “theo năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện”; bỏ quy trình trung gian qua đầu mối chủ chương trình. Địa phương được chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ chi tiết, điều chỉnh vốn và phương thức thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm toàn diện về đối tượng, giá, khối lượng, chất lượng, tiến độ, hiệu quả và vận hành sau đầu tư.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý phải quán triệt đúng yêu cầu tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 chương trình vào một “vỏ” chung; không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thảo luận tại phiên họp, các ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết tích hợp 4 chương trình. Nhiều ý kiến đề nghị phải đo lường được hiệu quả thực chất sau tích hợp về số lượng đầu mối, thủ tục, thời gian giao vốn, hạn chế chuyển nguồn và đặc biệt là kết quả thực tế đối với người dân.

Giao vốn trọn gói để địa phương chủ động điều hòa nguồn lực

Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, bản chất và mục tiêu của việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) nhằm khắc phục triệt để tình trạng manh mún, chồng chéo, đa đầu mối, giảm tối đa chi phí tuân thủ hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý vốn ngân sách.

Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ thực trạng điểm nghẽn lớn nhất thời gian qua là có quá nhiều văn bản hướng dẫn từ nhiều bộ, ngành, địa phương. Tình trạng này dẫn đến tâm lý sợ sai và giải ngân vốn chậm do thủ tục lòng vòng.

Để giải quyết tận gốc vấn đề này, giải pháp căn cơ trong thời gian tới là phải chuyển dịch phương thức quản lý: từ việc phân bổ theo từng dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói. Trung ương, Quốc hội và Chính phủ đóng vai trò kiến tạo phát triển, chỉ ban hành mục tiêu đầu ra và các tiêu chí, định mức ngân sách khung.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết sẽ tiếp thu toàn bộ các ý kiến, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội để phối hợp với cơ quan thẩm tra, báo cáo Chính phủ hoàn thiện sớm nhất dự thảo Nghị quyết.

Về mục tiêu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc tích hợp nhằm giảm khâu trung gian, giảm đầu mối và nâng cao hiệu quả. Tuy nhiên, đúng như chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội, phải giữ nguyên các mục tiêu quan trọng nhất, đồng thời giữ nguyên nguồn vốn; cải tiến cơ chế điều hành để thực hiện các mục tiêu một cách hiệu quả nhất.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến kết luận phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ hoàn thiện hồ sơ theo hướng trình Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể được tích hợp từ 4 chương trình. Nghị quyết mới phải quy định đầy đủ tên, mục tiêu, phạm vi, đối tượng, địa điểm, thời gian thực hiện, tổng vốn đầu tư, cơ cấu nguồn lực, nhóm nhiệm vụ, nguyên tắc phân bổ vốn, cơ chế, chính sách đặc thù, tổ chức thực hiện, giám sát và hệ thống chỉ tiêu đánh giá kết quả đầu ra.

Chia sẻ từ thực tiễn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội chỉ rõ tình trạng “phức tạp hóa những vấn đề đơn giản” cũng như tâm lý muốn giữ quyền kiểm soát của các bộ, ngành khiến cấp tỉnh gặp rất nhiều khó khăn. Lần này, việc giao quyền cho HĐND tỉnh quyết định trên cơ sở trình của UBND tỉnh sẽ giúp địa phương hoàn toàn chủ động điều hành./.