Chia sẻ tại phiên tọa đàm về cơ chế lưu ký và thanh toán tín chỉ các-bon trong khuôn khổ diễn đàn, bà Tạ Thanh Bình - Tổng Giám đốc Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết, sau khi Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon được ban hành, VSDC đã phối hợp với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) triển khai các nhiệm vụ tổ chức và vận hành thị trường.
Đến thời điểm hiện tại, đã có 8 công ty chứng khoán đăng ký trở thành thành viên lưu ký. Hệ thống cũng đã mở 20 tài khoản cho các chủ thể tham gia thị trường, gồm 14 tài khoản của tổ chức trong nước và 6 tài khoản của tổ chức nước ngoài. Số dư hạn ngạch các-bon lưu ký trên hệ thống tính đến ngày 11/5 đạt 4.510 tấn.
Theo cơ chế quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP, mỗi chủ thể tham gia thị trường được mở một tài khoản lưu ký tại một thành viên lưu ký. Với hạn ngạch chưa đưa vào giao dịch, chủ thể chưa bắt buộc phải lưu ký tại VSDC. Tuy nhiên, khi có nhu cầu giao dịch, hạn ngạch hoặc tín chỉ các-bon phải được ký gửi vào hệ thống lưu ký trước khi nhà đầu tư có thể đặt lệnh vào ngày tiếp theo. VSDC cùng các thành viên lưu ký sẽ đối chiếu số dư định kỳ nhằm bảo đảm số lượng hạn ngạch, tín chỉ được quản lý chính xác và thống nhất giữa các bên.
Thông tin tại diễn đàn cho biết, hệ thống đăng ký quốc gia hiện ghi nhận 92 tổ chức đăng ký tham gia, tập trung chủ yếu ở 3 lĩnh vực sản xuất thép, xi măng và nhiệt điện - nhóm ngành phát thải lớn, thuộc diện được phân bổ hạn ngạch khí nhà kính.
Dù vậy, theo các chuyên gia, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, nhưng chưa nhận diện được khả năng tạo tín chỉ các-bon từ những hoạt động này, qua đó bỏ lỡ một nguồn thu tiềm năng.
Bà Phạm Liên Anh - Trưởng Chương trình Tư vấn cải cách và Nghiên cứu kinh tế Việt Nam, Lào, Campuchia của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) cho biết, đây là một trong những vấn đề được ghi nhận qua khảo sát phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu năm 2025 tại các doanh nghiệp thuộc một số ngành có tiềm năng tạo tín chỉ các-bon ở Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp đã triển khai giải pháp tiết kiệm năng lượng hoặc giảm phát thải trong sản xuất, nhưng chưa biết những kết quả này có thể gắn với việc phát triển dự án tín chỉ các-bon, khiến cơ hội biến lượng phát thải cắt giảm thành nguồn doanh thu bổ sung chưa được tận dụng.
Bà Liên Anh khuyến nghị, để tham gia thị trường các-bon, trước hết, doanh nghiệp phải biết lượng phát thải của doanh nghiệp là bao nhiêu, nguồn phát thải chính nằm ở đâu và có khả năng đo lường, giám sát, báo cáo, thẩm định (MRV) các số liệu này.
Tuy nhiên, khảo sát cho thấy, năng lực MRV của doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế, việc triển khai cũng như số hóa dữ liệu mới ở bước đầu. Để tiến thêm một bước, doanh nghiệp cần xác định giải pháp hoặc dự án nào có khả năng giảm phát thải và phát triển thành tín chỉ các-bon, đồng thời xác định tín chỉ tạo ra sẽ hướng tới thị trường nào -tự nguyện, tuân thủ, trong nước hay chuyển giao quốc tế theo Điều 6.2 Thỏa thuận Paris.
Bà Liên Anh cho biết, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và IFC đang chuẩn bị sổ tay hướng dẫn nhằm cung cấp chỉ dẫn thực tiễn cho doanh nghiệp xây dựng dự án.
Theo ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, sự phát triển của các dự án các-bon cũng mở ra nhu cầu đối với các tổ chức thẩm định. Hiện có khoảng 30 tổ chức đáp ứng yêu cầu về chứng nhận, xác nhận giá trị sử dụng theo quy định. Đây là một “mắt xích” cần thiết, bởi lượng giảm phát thải phải được đo lường, thẩm định và chứng nhận trước khi có thể trở thành tín chỉ giao dịch trên thị trường./.
