Kỳ vọng khuôn khổ mới

Năm nay, Philippines đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN, đặt trọng tâm mạnh mẽ vào mở rộng thương mại khu vực, số hóa và tăng trưởng bền vững. Chất bán dẫn là một trong những mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của quốc gia này, đạt giá trị 39,1 tỷ USD vào năm 2024. Philippines dự kiến thúc đẩy việc thông qua một khuôn khổ chiến lược khu vực nhằm củng cố chuỗi cung ứng và đầu tư vào chất bán dẫn.

Khuôn khổ này được kỳ vọng sẽ mang đến những điều kiện thuận lợi nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp chất bán dẫn nội khối.

Việt Nam có khoảng 170 dự án có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực chất bán dẫn và công nghệ cao. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Năm ngoái, ASEAN dưới sự chủ trì của Malaysia đã thông qua Khuôn khổ ASEAN về Chuỗi cung ứng chất bán dẫn tích hợp (AFISS). Đây là chiến lược chủ lực của ASEAN nhằm định vị vai trò của khối ở trung tâm các chuỗi giá trị chất bán dẫn toàn cầu trong bối cảnh địa chính trị thay đổi, các liên minh thương mại biến chuyển và gián đoạn công nghệ gia tăng nhanh chóng.

Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA, trụ sở tại Indonesia) nhận định: “Với ngành công nghiệp chất bán dẫn toàn cầu được dự báo tăng trưởng từ 600 tỷ USD vào năm 2024 lên hơn 980 tỷ USD vào năm 2029, ASEAN đang nắm bắt cơ hội để chuyển đổi từ nhà cung cấp dịch vụ hậu kỳ khu vực thành cơ sở sản xuất chất bán dẫn tích hợp theo chiều dọc”.

Theo ERIA, AFISS thúc đẩy sản xuất, hợp tác, nghiên cứu và phát triển (R&D) sản phẩm giữa các quốc gia thành viên ASEAN nhằm tập hợp chuyên môn, tối ưu hóa, tích hợp chuỗi giá trị và nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực. “Một liên doanh giữa các doanh nghiệp đóng gói của Malaysia và các nhà sản xuất điện tử của Việt Nam có thể tạo ra các con chip mang thương hiệu ASEAN cho các ứng dụng Internet vạn vật và ô tô” - ERIA phân tích.

Điểm đến của các dự án sản xuất chất bán dẫn

Theo Báo cáo Đầu tư ASEAN 2025, ASEAN là một trung tâm sản xuất lớn, chiếm hơn 20% hoạt động lắp ráp, kiểm định và đóng gói chất bán dẫn toàn cầu. Trong giai đoạn 2021 - 2024, khu vực đã thu hút 12 tỷ USD đầu tư chất bán dẫn mỗi năm, tương đương 12% dòng vốn đầu tư mới toàn cầu.

Gần như toàn bộ 30 công ty hàng đầu thế giới đều hoạt động tại ASEAN, với các liên kết xuôi và ngược sâu rộng; 24 công ty có cơ sở tại ít nhất hai quốc gia thành viên.

Singapore và Malaysia có số lượng cơ sở nhiều nhất, tiếp theo là Việt Nam, Philippines, Thái Lan và Indonesia. Trong số 30 công ty hàng đầu, 17 công ty có trụ sở tại Hoa Kỳ. Các doanh nghiệp này phụ thuộc vào hoạt động tại ASEAN cho một phần đáng kể sản lượng của mình. Hơn 20% doanh thu toàn cầu của Intel đến từ ASEAN; với Global Foundries, tỷ lệ này là 45% (khi hoạt động hết công suất tại ASEAN) và với On Semiconductor, tỷ lệ khoảng 25%.

Công ty nghiên cứu thị trường Precedence Research (Ấn Độ) cho biết, quy mô thị trường chất bán dẫn ASEAN đạt khoảng 105,49 tỷ USD vào năm 2025 và được dự báo tăng từ 115,96 tỷ USD vào năm 2026 lên khoảng 247,32 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 9,93% trong giai đoạn 2025 - 2034. Thị trường đang tăng trưởng nhờ sự gia tăng hỗ trợ từ các Chính phủ, dòng vốn đầu tư nước ngoài ngày càng lớn và nhu cầu mạnh mẽ đối với linh kiện điện tử và ô tô.

Trong bối cảnh đó, theo Ban Thư ký ASEAN, Việt Nam được xem là một thị trường hấp dẫn cho phát triển chất bán dẫn, với các ưu đãi mới mà Việt Nam dành cho nhà đầu tư.

Theo Nghị định số 353/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Công nghiệp công nghệ số, ngành công nghiệp chất bán dẫn được xác định là một lĩnh vực then chốt và được áp dụng cơ chế ưu đãi chuyên biệt.

Ví dụ, hoạt động sản xuất nguyên liệu, vật liệu, thiết bị, máy móc và công cụ cho ngành công nghiệp chất bán dẫn thuộc danh mục được khuyến khích đầu tư phát triển được xếp vào ngành, nghề được hưởng ưu đãi đầu tư.

Các doanh nghiệp triển khai dự án thiết kế chip bán dẫn sẽ nhận được hỗ trợ tài chính cho đào tạo và phát triển nhân lực, R&D, sản xuất thử nghiệm, mua sắm máy móc, thiết bị và công nghệ, đổi mới công nghệ từ ngân sách địa phương hoặc từ các nguồn tài chính cho phát triển ngành công nghiệp công nghệ số.

Theo Luật Đầu tư (năm 2025), các công ty hoạt động trong các lĩnh vực trọng điểm như chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và điện toán hiệu năng cao sẽ được áp dụng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi 10% trong 15 năm, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 4 năm và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo, cùng với miễn tiền thuê đất lên đến 15 năm.

Ngoài ra, các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực chất bán dẫn, AI hoặc điện toán hiệu năng cao với tổng vốn đầu tư từ 230 triệu USD trở lên sẽ được hưởng thêm các ưu đãi thuế như thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất và mặt nước...

Theo Bộ Tài chính, chất lượng đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam tiếp tục được cải thiện, với việc thu hút nhiều nhà đầu tư chiến lược và các dự án quy mô lớn trong các ngành điện tử, chất bán dẫn, chuyển đổi số và AI. Điều này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn toàn cầu và bức tranh sản xuất công nghệ cao.

Chính phủ đang mở rộng hỗ trợ cho các lĩnh vực chiến lược phù hợp với chuyển đổi xanh và số, đồng thời cũng sẽ thiết kế các cơ chế ưu đãi mang tính đột phá cho các ngành như chất bán dẫn, hydro và pin xe điện.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 170 dự án có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực chất bán dẫn và công nghệ cao, với tổng vốn đăng ký 11,6 tỷ USD. Trong đó có các dự án lớn như Intel (4,1 tỷ USD), Amkor (1,6 tỷ USD) và Hana Micron (673 triệu USD).

Ngoài ra, còn có gần 50 tập đoàn nước ngoài và hơn 10 công ty Việt Nam bao gồm Viettel, FPT và CMC hoạt động trong lĩnh vực thiết kế chip; 14 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và một doanh nghiệp trong nước hoạt động trong lĩnh vực đóng gói và kiểm định; 15 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong ngành công nghiệp hỗ trợ sản xuất chất bán dẫn.

Một số doanh nghiệp nước ngoài đã thành lập trung tâm R&D tại Việt Nam. Samsung đang vận hành một trung tâm tại Hà Nội, trong khi Qualcomm đã mở một trung tâm dựa trên AI tại Việt Nam vào tháng 6 năm ngoái, là trung tâm lớn thứ 3 trên toàn cầu của Qualcomm, sau Mỹ và Ấn Độ. Cơ sở này chuyên phát triển các công nghệ AI tiên tiến cho điện thoại thông minh, máy tính cá nhân, thực tế mở rộng, công nghệ xe và nhiều lĩnh vực khác.