Ảnh T.L minh họa

Thành công của các mô hình đi trước

TS. Huỳnh Thế Du cho biết, trước khi phát triển có sự thần kỳ như hiện nay, năm 1979, đặc khu kinh tế Thâm Quyến của Trung Quốc chỉ là một làng chài nhỏ, nghèo nằm tại vùng đồng bằng sông Châu Giang, cạnh Hồng Kông. Dân số lúc đó chỉ có 30.000 người dân. Còn hiện tại cái tên Thâm Quyến đã trở thành một siêu đô thị hiện đại với hơn 12 triệu dân, có GDP đạt 294 tỷ USD trong năm 2016.

Kinh nghiệm phát triển đặc khu kinh tế Thâm Quyến cũng cho thấy, Nhà nước Trung Quốc đã dành mọi ưu đãi đầu tư ở mức tốt, cao nhất cho khu vực này. Cụ thể, Thâm Quyến có cơ chế rất linh hoạt về vấn đề hợp đồng lao động, không phân biệt giữa lao động nhập cư và lao động địa phương đã tạo nên đột phá, biến Thâm Quyến thành một trong những thành phố sáng tạo nhất thế giới.

Ngoài ra, các doanh nghiệp khi đầu tư vào thành phố này sẽ được hưởng ưu đãi 2 năm không phải đóng thuế thu nhập, giảm 50% cho 8 năm tiếp theo. Các doanh nghiệp mới cũng được giảm 50% tiền đất. Ngoài ra, thành phố còn trợ cấp 5 triệu Nhân dân tệ cho mỗi trung tâm nghiên cứu bằng tiền của Trung ương và 3 triệu Nhân dân tệ bằng tiền của thành phố; xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) và các “vườn ươm khởi nghiệp”….

Liên hệ đến tình hình manh nha thành lập khu kinh tế đặc biệt ở Việt Nam, TS. Huỳnh Thế Du cho rằng, chúng ta đừng lầm tưởng cả Trung Quốc, Singapore khi bắt tay phát triển thành công mô hình đặc khu kinh tế đều “trắng tay”, trước đó họ đều có các điều kiện cơ bản đầy đủ. Đó là vị trị đắc địa, đội ngũ nguồn nhân lực chất lượng cao dồi dào và đặc biệt là tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ của cộng đồng người Hoa ở cả Hồng Kông hay Singapore.

Trong khi đó, nếu so sánh với Việt Nam, phần lớn chúng ta đang mang nặng tư duy phát triển khu kinh tế ở hầu hết tại các địa phương. Để qua đó, vùng miền nào cũng có thể xin Trung ương rót vốn đầu tư, thậm chí diễn biến thành câu chuyện “bội chi” đầu tư dàn trải, không có trọng điểm, mang nặng tư tưởng cục bộ… Trong khi, hiện tại thành phố Thượng Hải, Trung Quốc đã có 500 km tàu điện ngầm nhưng hai đầu tàu kinh tế của Việt Nam là Hà Nội và TP. HCM lại chưa có km tàu điện ngầm nào. Kinh nghiệm ở đây chính là khi đặt mục tiêu phát triển kinh tế, đầu tiên phải hoàn thiện về hạ tầng giao thông trước, TS. Huỳnh Thế Du nhấn mạnh.

Cần nhiều chính sách ưu đãi để phát triển đặc khu kinh tế

Thực tế, để tìm ra mô hình phát triển đặc khu kinh tế phù hợp, Chính phủ đã suy nghĩ thấu đáo về vấn đề trên. Chính phủ đã giao Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì soạn thảo dự thảo Luật Đơn vị hành chính - kinh tế, theo đó bộ này đã đề xuất nhiều chính sách ưu đãi về đất đai và thuế để tăng cường khả năng thu hút nguồn vốn đầu tư trong và ngoài nước tại 3 đơn vị hành chính - kinh tế, đặc biệt Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang). Mục tiêu là nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thành lập, phát triển, quản lý và hoạt động của 3 đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc, để khai thác tốt nhất các tiềm năng và lợi thế của địa phương.

Theo đó, định hướng chính sách thu hút đầu tư đã hướng tới tập trung thu hút mạnh nguồn vốn đầu tư, công nghệ cao, quản lý tiên tiến từ nước ngoài, hình thành khu vực tăng trưởng cao, với phương thức quản lý mới, có môi trường sống hiện đại; đồng thời, thu hút các ngành, nghề phát triển, hoạt động R&D, khởi nghiệp sáng tạo, các ngành khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới; giáo dục, y tế chất lượng cao; dịch vụ, du lịch nghỉ dưỡng cao cấp...

Các chính sách ưu đãi đặc biệt lần đầu tiên cũng được áp dụng như: Miễn thuế thu nhập trong vòng 5 năm, nhưng không quá năm 2030 đối với cá nhân khi có thu nhập diện chịu thuế phát sinh ở đặc khu kinh tế. Những năm tiếp theo, số thuế thu nhập cá nhân phải nộp sẽ được giảm 50%. Đối với những nhà quản lý, khoa học, chuyên gia có trình độ chuyên môn cao có thu nhập thuộc diện chịu thuế thu nhập cá nhân tại 3 đặc khu kinh tế kể trên, cũng được miễn thuế đến hết năm 2030 và giảm 50% số thuế theo các năm còn lại.

Theo tính toán của PGS.TS Bùi Tất Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, khi đặc khu kinh tế Phú Quốc hình thành, Nhà nước sẽ thu được 3,3 tỷ USD từ thuế, phí và các nguồn thu từ đất, tại Vân Đồn và Bắc Vân Phong lần lượt là 1,9 và 1 tỷ USD. Các doanh nghiệp tại đặc khu Phú Quốc dự kiến tạo giá trị gia tăng khoảng 19 tỷ USD trong giai đoạn 2017-2030, Bắc Vân Phong là 10 tỷ USD; với Vân Đồn là 9,7 tỷ USD (giai đoạn 2021-2030). Thu nhập bình quân đầu người tại đặc khu Phú Quốc dự kiến là 5.300 USD vào năm 2020 và tại Vân Đồn là 5.000 USD, Bắc Vân Phong là 4.000 USD. Đến năm 2030, mức thu nhập tại các khu vực này tương ứng là 13.000, 12.500 và 9.500 USD.

PGS.TS Bùi Tất Thắng cho rằng, mối lợi từ việc phát triển đặc khu kinh tế mang lại là rất lớn. Tuy nhiên, câu chuyện ở đây là chúng ta sẽ thu hút nguồn lực đầu tư, vốn nước ngoài như thế nào, cùng với công nghệ 4.0, cách thức tổ chức bộ máy chính quyền có những đột phá ra sao để mục tiêu trong tương lai, không chỉ làm giàu cho đất nước. Mà các đặc khu kinh tế trên còn phải có năng lực cạnh tranh với các đặc khu kinh tế ở khu vực và trên thế giới./.

Văn Nam