Tháo gỡ nhiều điểm nghẽn căn bản trong quản lý nhà nước

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm cho biết, trước khi áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Bộ Tài chính đã thực hiện hợp nhất 4 cơ quan gồm: Bộ Tài chính (trước đây), Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Quá trình này được thực hiện gắn liền với việc bổ sung một số chức năng tư vấn quản lý nhà nước.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm chủ trì hội nghị. Ảnh: Mạnh Tuấn

Trong quá trình sắp xếp, sự biến động về quy mô nhân sự của toàn ngành là rất lớn, với hơn 80.000 cán bộ, công chức, viên chức trước khi sáp nhập. Tuy nhiên, nhờ bám sát các chủ trương của Đảng về sắp xếp bộ máy, phân cấp, phân quyền và tinh giản biên chế, quân số toàn ngành giảm còn hơn 69.000 người.

Với những tác động sâu rộng trong ngành Tài chính từ Trung ương đến địa phương trong quá trình triển khai mô hình này, Thứ trưởng cho biết, việc tiến hành sơ kết để rút kinh nghiệm là hết sức cần thiết nhằm đánh giá rõ các ưu điểm, hạn chế, vướng mắc và bất cập trong 1 năm qua. Từ đó, rút ra những kinh nghiệm, bài học để tổ chức triển khai hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp và chỉ ra những mô hình hay, cách làm tốt để đề xuất nhân rộng trong thời gian tới.

Trình bày báo cáo tại hội nghị, bà Bùi Thị Thu Thủy - Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ cho biết, qua quá trình sắp xếp, bộ máy của Bộ Tài chính từ Trung ương đến địa phương giảm khoảng 3.600 đầu mối (tương đương khoảng 37%), trong đó giảm 3 đầu mối cấp bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; 6 đầu mối cấp tổng cục; 117 đầu mối cấp vụ, cục và tương đương thuộc bộ; 336 đầu mối cấp vụ, cục và tương đương thuộc tổng cục; trên 3.100 đầu mối từ cấp phòng, chi cục và tương đương trở xuống. Đồng thời, giảm số lãnh đạo cấp trưởng các cấp theo số lượng đầu mối đơn vị cắt giảm.

Trong công tác phân cấp, phân quyền, Bộ Tài chính đã thực hiện phân cấp 383 nhiệm vụ, nổi bật là việc chuyển 205 nhiệm vụ từ cấp huyện xuống trực tiếp cấp xã. Tỷ lệ phân cấp thủ tục hành chính của Bộ cho các bộ và địa phương đạt 73,81%, bảo đảm nguyên tắc đưa việc giải quyết thủ tục đến gần dân nhất.

Việc phân cấp này không chỉ mang tính cơ học, mà đã tháo gỡ 4 điểm nghẽn căn bản: tầng nấc trung gian, sự chưa rõ ràng trong phân định thẩm quyền, vướng mắc trong thực thi tại cơ sở và phối hợp hành chính. Phương thức quản lý vì thế đã chuyển dịch mạnh mẽ từ quản lý theo tầng nấc trung gian sang quản lý trực tiếp đến cơ sở.

Về cải cách hành chính, tính đến nay, Bộ đã cắt giảm và đơn giản hóa 797 trên tổng số 962 thủ tục hành chính (đạt 82,84%) cùng 139 điều kiện kinh doanh, giúp tiết kiệm 6.622 ngày làm việc và giảm chi phí tuân thủ khoảng 39.407,1 tỷ đồng.

Bà Bùi Thị Thu Thủy - Vụ trưởng Vụ Kinh tế địa phương và lãnh thổ trình bày báo cáo tại hội nghị. Ảnh: Mạnh Tuấn.

Về chuyển đổi số, 100% cán bộ, công chức toàn ngành đã được cấp chữ ký số và xử lý văn bản điện tử hoàn toàn trên môi trường mạng, với hơn 1 triệu văn bản được xử lý từ đầu năm 2026. Ngành đã hoàn thành số hóa hơn 7,5 triệu trang tài liệu lưu trữ. Đồng thời, các cơ sở dữ liệu về thuế, doanh nghiệp, bảo hiểm xã hội, ngân sách được kết nối chặt chẽ và chia sẻ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, phục vụ công tác điều hành của Chính phủ điện tử.

Để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thực chất, cấp cơ sở được tăng cường mạnh mẽ về nguồn lực. Tại cấp xã, 100% các xã sau sắp xếp được trang bị đầy đủ máy móc, thiết bị làm việc; 34/34 địa phương bảo đảm mỗi xã có ít nhất 1 xe ô tô phục vụ công tác.

Theo thống kê, tổng số cơ sở nhà, đất dôi dư tại các địa phương có quyết định thu hồi là 12.238 cơ sở. Mặc dù đã nỗ lực, hiện mới hoàn thành xử lý và đưa vào khai thác được 3.937 cơ sở, vẫn còn 8.376 cơ sở chưa hoàn thành xử lý triệt để. Khối bộ, cơ quan trung ương cũng đang tồn đọng 611 cơ sở nhà, đất chưa xử lý xong.

Bộ máy hoạt động thông suốt, chất lượng phục vụ nhân dân được cải thiện

Nhằm xử lý những vướng mắc phát sinh từ việc thay đổi mô hình quản lý đột ngột, Bộ Tài chính đã thiết lập các cơ chế điều hành linh hoạt như thành lập Tổ thường trực, mở đường dây nóng (hotline), nhóm hỗ trợ qua Zalo và phát hành Cẩm nang hướng dẫn nghiệp vụ cho cấp xã.

Đặc biệt, Bộ đã tổ chức 12 đoàn công tác trực tiếp xuống 34 địa phương để kiểm tra, đôn đốc; tổ chức 16 lớp tập huấn trực tuyến cấp xã và trực tiếp giải quyết hơn 500 lượt kiến nghị. Nhờ nguyên tắc “triển khai đến đâu, kiểm tra đến đó; phát sinh vướng mắc đến đâu, xử lý đến đó”, các hoạt động quản lý nhà nước của Bộ được duy trì thông suốt.

Tổng kết sau 1 năm, mô hình này đã giúp hệ thống chính trị tạo ra 3 sự chuyển dịch mang tính nền tảng: từ quản lý trung gian sang quản lý trực tiếp gần cơ sở; từ điều hành bị động sang chủ động theo kịch bản; và từ hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Bộ máy nhìn chung hoạt động hiệu năng hơn và chất lượng phục vụ nhân dân được cải thiện.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Mạnh Tuấn.

Dù vậy, thực tiễn triển khai vẫn bộc lộ một số hạn chế. Các vướng mắc, tồn tại chủ yếu phát sinh từ khâu tổ chức thực hiện như: một số cán bộ, công chức chưa nắm bắt đầy đủ các hướng dẫn của Trung ương và chưa chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị có chức năng, thẩm quyền để được hướng dẫn xử lý. Năng lực cán bộ cấp xã ở một số nơi, một số địa bàn chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc. Cơ sở vật chất, trụ sở, hạ tầng công nghệ thông tin của cấp xã còn khó khăn, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa. Tại một số địa bàn, công chức cấp xã có hiện tượng bị quá tải công việc trong một số thời điểm, nhất là đối với bộ phận liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính.

Tiến độ xử lý, đưa vào khai thác đối với các cơ sở nhà, đất đã thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý chưa đồng đều. Trong đó, một số địa phương có số lượng lớn cơ sở nhà, đất đã thu hồi, chuyển giao nhưng chưa có phương án để đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp, ưu tiên tăng cường nhân lực, tài chính cho cơ sở và đẩy mạnh hạ tầng dữ liệu số. Đồng thời, Bộ kiến nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng tồn đọng trong xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp.