Tăng nguồn lực hỗ trợ cho hộ kinh doanh

Theo khảo sát của VCCI tháng 4/2026, 81,5% hộ kinh doanh được khảo sát cho biết doanh thu năm 2025 giảm. Có 33% dự kiến thu hẹp quy mô, trong khi chỉ 1,8% có kế hoạch mở rộng.

TS Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương phát biểu ý kiến. Ảnh: Hải Anh

Phát biểu tại hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” do VCCI tổ chức ngày 21/8, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký VCCI, cho rằng hộ kinh doanh là khu vực đặc biệt quan trọng của nền kinh tế. Với hơn 5 triệu hộ và khoảng 10 triệu lao động, khu vực này vừa tạo sinh kế, vừa là kênh phân phối hiệu quả cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy tiêu dùng và duy trì nhiều giá trị văn hóa.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, thời gian qua hộ kinh doanh gặp không ít khó khăn. Bên cạnh sức mua suy giảm và cạnh tranh gia tăng, việc chuyển sang phương thức quản lý mới, tăng yêu cầu về hóa đơn điện tử, minh bạch doanh thu cũng tạo thêm áp lực nhất định.

Tuy nhiên, chính sách hiện nay đang có sự chuyển động theo hướng hỗ trợ mạnh hơn.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là ngưỡng doanh thu không chịu thuế được nâng lên 1 tỷ đồng/năm. Cùng với đó, Chính phủ đang trình Quốc hội xem xét chính sách giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm 2026-2027 đối với đối tượng có doanh thu không quá 10 tỷ đồng.

Bộ Tài chính cũng đang nghiên cứu nâng mức doanh thu để lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế theo thuế suất nhân doanh thu đối với hộ, cá nhân kinh doanh từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng/năm.

Theo bà Cao Thị Thanh Lan - đại diện Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), các giải pháp đang được xây dựng nhằm hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển sản xuất kinh doanh, đồng thời giảm thời gian, chi phí và tâm lý tuân thủ pháp luật về thuế, kế toán, hóa đơn.

Với hộ kinh doanh quy mô nhỏ, giảm nghĩa vụ thuế không chỉ có ý nghĩa ở số tiền được giảm. Phần nguồn lực giữ lại có thể trở thành vốn lưu động, bổ sung hàng hóa, đầu tư thiết bị, duy trì lao động hoặc mở rộng hoạt động.

Đây là điểm quan trọng trong cách tiếp cận chính sách hiện nay: giảm nghĩa vụ để giải phóng nguồn lực cho tăng trưởng, thay vì chỉ nhìn chính sách thuế từ góc độ số thu ngân sách.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng điều cần tiếp tục được quan tâm là đánh giá các chính sách hỗ trợ đã đủ, kịp thời và đúng đối tượng hay chưa; đồng thời lắng nghe những khó khăn phát sinh trong thực tế để tiếp tục hoàn thiện chính sách. Mục tiêu cuối cùng là tạo một môi trường đủ thuận lợi để hộ kinh doanh phát triển mạnh hơn, công khai, minh bạch hơn và từng bước chuyển đổi lên doanh nghiệp khi có đủ điều kiện.

Mở rộng không gian để hộ kinh doanh phát triển

Tại hội thảo các ý kiến tập trung ghi nhận, đánh giá cao những cải cách thuế, hành chính thuế.

Trên thực tế, cùng với chính sách tài khóa, quản lý thuế đang chuyển mạnh sang phương thức số hóa. Nghị định 70/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/6/2025, mở rộng việc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền kết nối dữ liệu với cơ quan thuế đối với các nhóm hộ kinh doanh thuộc diện áp dụng.

Số hóa giúp cơ quan quản lý có dữ liệu đầy đủ hơn về hoạt động kinh doanh, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và tạo nền tảng để chính sách hỗ trợ được thiết kế sát hơn với thực tế.

Nhưng với hộ kinh doanh nhỏ, mỗi yêu cầu mới cũng có thể kéo theo chi phí về thiết bị, phần mềm, nhân lực và thời gian thích ứng.

Đây là vấn đề được bà Nguyễn Thị Thu Hà - Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, lưu ý. Theo bà Thu Hà, phần lớn hộ kinh doanh không có tâm lý né tránh nghĩa vụ thuế mà mong muốn thực hiện đúng. Khó khăn chủ yếu nằm ở hệ thống quy định tương đối phức tạp, khiến nhiều hộ chưa biết chính xác quy định nào áp dụng và thực hiện thế nào để đúng.

Vì vậy, theo bà Thu Hà, bên cạnh việc ủng hộ chính sách giảm 30% thuế thu nhập đang được xem xét, cần tiếp tục đơn giản hóa quy định về kế toán, hóa đơn, kê khai thuế; có cơ chế chuyển tiếp phù hợp và trong giai đoạn đầu ưu tiên hướng dẫn, hỗ trợ khắc phục trước khi xử phạt.

Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng khi Nhà nước đồng thời thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp.

TS Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung cho rằng, chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp là đúng hướng. Tuy nhiên, cần tạo môi trường thông thoáng để hộ kinh doanh tự phát triển theo quy luật thị trường.

Theo ông Nguyễn Đình Cung, khi môi trường kinh doanh thuận lợi, chi phí tuân thủ được kiểm soát và lợi ích của việc mở rộng quy mô trở nên rõ ràng, hộ kinh doanh sẽ có động lực tự thân để lớn lên.

Điều này cho thấy hỗ trợ hộ kinh doanh không thể chỉ dừng ở giảm thuế. Phần nguồn lực được giải phóng cần tiếp tục được “nuôi dưỡng” bởi một môi trường kinh doanh ổn định, thủ tục đơn giản, chuyển đổi số thuận lợi và chính sách có tính dự báo.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên đòi hỏi huy động tối đa các nguồn lực, hơn 5 triệu hộ kinh doanh là một dư địa đáng kể. Nếu được hỗ trợ đúng cách, khu vực này không chỉ tiếp tục bảo đảm sinh kế cho hàng triệu người mà còn có thể tạo thêm vốn, việc làm, tiêu dùng và đầu tư cho nền kinh tế.

Vấn đề vì thế không chỉ là giảm bao nhiêu thuế, mà là làm thế nào để mỗi chính sách hỗ trợ thực sự chuyển thành nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và tạo động lực để hộ kinh doanh mạnh dạn lớn lên.