Chính sách thuế mới "đòn bẩy" thúc đẩy hộ kinh doanh phát triển

Chính sách thuế ngày càng sát với thực tiễn

Trên thực tế, trong giai đoạn vừa qua, hộ kinh doanh đã và đang là một trong những thành phần kinh tế năng động, góp phần thúc đẩy an sinh xã hội và tạo công ăn việc làm và ổn định đời sống nhân dân. Dù vậy, theo thống kê, trong vòng 3 năm từ 2022 - 2025, cả nước có khoảng từ 3 - 4 triệu hộ kinh doanh (với hơn 2 triệu hộ kinh doanh khai thuế ổn định) nhưng số thu từ hộ kinh doanh chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng thu ngân sách nhà nước.

Có thể thấy rằng bức tranh này phản ánh đúng thực tế hai vấn đề đang tồn tại của khu vực hộ kinh doanh: vấn đề thứ nhất, đó là lực lượng kinh tế đông đảo, linh hoạt và có vai trò xã hội rất lớn; vấn đề thứ hai, đó là do đặc trưng chủ yếu là quy mô nhỏ và siêu nhỏ, mức độ chuẩn hóa quản trị - sổ sách - dữ liệu còn hạn chế, nên khả năng mở rộng quy mô, nâng năng suất và đóng góp bền vững cho kinh tế - xã hội vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.

Công chức Thuế tỉnh Thanh Hóa hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi phương pháp kê khai. Ảnh: TN

Mặc dù phương thức quản lý thuế khoán trong thời gian qua đã góp phần đơn giản hóa thủ tục, phù hợp với điều kiện quản lý và mức độ phát triển của nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ, song thực tiễn cũng cho thấy cơ chế này dần bộc lộ những giới hạn nhất định:

Một là, mức thuế khoán mang tính ấn định, phụ thuộc đánh giá chủ quan, khó phản ánh đúng hoạt động sản xuất kinh doanh. Chính vì vậy, một trong những yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị là việc chấm dứt thuế khoán từ năm 2026.

Hai là, việc chuyển sang cơ chế tự khai, tự nộp chính là yêu cầu tất yếu theo đúng xu hướng của thời đại, khắc phục những hạn chế tồn tại của phương thức quản lý thuế khoán trước đây đối với hộ kinh doanh, nhằm tạo điều kiện và dư địa để phát triển khu vực kinh tế tư nhân - không chỉ phù hợp với thông lệ quản lý hiện đại, mà còn tạo nền tảng cho môi trường kinh doanh công bằng, bình đẳng hơn.

Nhằm hiện thực hóa chủ trương lớn này, cả hệ thống chính trị đã vào cuộc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi, từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp tổ chức thực hiện, tăng cường hướng dẫn - tập huấn - truyền thông để hộ kinh doanh kịp thời tiếp cận và làm quen với phương thức quản lý mới cho đến việc hoàn thiện pháp lý về chính sách thuế, chính sách quản lý thuế nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Đối với quá trình cải cách chính sách thuế và chính sách quản lý, một trong những điểm then chốt chính, đó là “nâng mức ngưỡng doanh thu không chịu thuế giá trị gia tăng, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân” đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Ngày 10/12/2025, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã biểu quyết thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi, Luật Quản lý thuế sửa đổi với nhiều chính sách thuế được sửa đổi, bổ sung. Hai luật này có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo quy định tại luật mới, mức doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh là từ 500 triệu đồng/năm. Đây là một thay đổi rất quan trọng với hộ kinh doanh bởi ngưỡng doanh thu chịu thuế theo quy định hiện hành đối với cá nhân, hộ kinh doanh là 100 triệu đồng.

Điểm đáng chú ý, khi áp dụng mức doanh thu chịu thuế 500 triệu đồng/năm, dự kiến sẽ có khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh không phải nộp thuế, chiếm khoảng 90% trên tổng số hộ kinh doanh. Chính phủ ước tính, tổng số thuế giảm (bao gồm cả thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng) là khoảng 11.800 tỷ đồng.

Mặt khác, đối với các hộ kinh doanh đáp ứng các điều kiện về quy mô, ghi nhận sổ sách, chứng từ theo quy định cũng sẽ được áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập thực tế thay vì chỉ áp dụng theo tỷ lệ % trên doanh thu, giúp phản ánh sát thực hiệu quả kinh doanh. Đồng thời, nguyên tắc không hồi tố đã được cơ quan thuế khẳng định: doanh thu kê khai theo quy định mới từ năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ để truy thu hay xử lý lại nghĩa vụ thuế khoán của các năm trước.

Mới đây nhất, Cục Thuế đã ban hành Công văn số 645/CT-CS chỉ đạo cơ quan thuế toàn quốc thực hiện từ ngày 1/1/2026, người nộp thuế không phải nộp lệ phí môn bài đối với năm 2026 và các năm tiếp theo. Theo đó, người nộp thuế không phải nộp hồ sơ khai lệ phí môn bài đối với năm 2026 và các năm tiếp theo. Đây là một bước đi quyết liệt của ngành Thuế để thực hiện Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân và Nghị định số 362/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật phí và lệ phí.

Chị Hương - Chủ tạp hóa Mai Hương, xã Đại Thanh, TP Hà Nội chia sẻ, hộ kinh doanh có mức doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm. Được miễn nộp khoản thuế này, hộ kinh doanh rất phấn khởi. Mặc dù số tiền được miễn không nhiều, song cũng phần nào hỗ trợ thêm cho cuộc sống của gia đình.

Tạo bệ phóng để khu vực hộ kinh doanh phát triển

Nhằm đáp ứng yêu cầu thúc đẩy hộ kinh doanh “lớn lên” để thích ứng và phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh mới, một trong những chủ trương đã được thể chế hóa tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15, theo đó miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm liên tục đối với doanh nghiệp thành lập mới từ hộ, cá nhân kinh doanh (tính từ năm đầu tiên phát sinh thu nhập chịu thuế), giúp hộ kinh doanh giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu chuyển đổi, tạo dư địa mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ổn định.

Công chức thuế hướng dẫn, hỗ trợ hộ kinh doanh ghi doanh thu, sử dụng ứng dụng eTax Mobile. Ảnh: TN

Việc này đã cho thấy định hướng nhất quán của Nhà nước là thông qua các chính sách thuế như giãn, giảm, miễn, hoãn thuế mà trước đó chỉ dành cho khối doanh nghiệp, nay áp dụng cho hộ kinh doanh để bảo vệ các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, yếu thế và tạo điều kiện khuyến khích khu vực này phát triển bền vững.

Như vậy, Nhà nước đã thông qua các hình thức hỗ trợ về chính sách thuế để tạo sự công bằng với các thành phần kinh tế khác theo định hướng “ai kinh doanh lời nhiều thì nộp thuế nhiều, lời ít nộp ít”, hình thức này đã khắc phục được yếu tố “cào bằng” theo doanh thu ước tính như thuế khoán cũ.

Đây là bước cải cách mạnh mẽ thể hiện đúng tinh thần “khoan thư sức dân” để hỗ trợ tài chính thông qua giải pháp thuế cho hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ và thúc đẩy chuyển đổi đối với hộ kinh doanh quy mô lớn nhằm tạo điều kiện cho mọi đối tượng hộ kinh doanh có điều kiện để phát triển bền vững.

Theo ghi nhận, ngành Thuế đã có những hành động rất quyết liệt để triển khai các giải pháp hướng dẫn, hỗ trợ tối đa cho hộ kinh doanh tiếp cận, làm quen với phương thức quản lý mới ngay từ giai đoạn trước và trong năm 2026, thông qua các chiến dịch “60 ngày cao điểm đồng hành cùng hộ kinh doanh chuyển đổi sang kê khai” và gần đây nhất là Chương trình “Đồng hành cùng hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh trong tuân thủ pháp luật thuế” (theo Quyết định 3789/QĐ-CT).

Có thể nhận thấy, thời gian qua những hình ảnh được bà con tiểu thương ghi nhận nhiều nhất, đó là việc cán bộ, công chức cơ quan thuế các cấp đồng hành với người nộp thuế là hộ, cá nhân kinh doanh thông qua các buổi hội thảo được mở rộng như những cuộc đối thoại chính sách với bà con tiểu thương, đến các lớp tập huấn, hướng dẫn trực tiếp theo từng nhóm ngành nghề./.