PV: Năm 2026, nhiều chính sách thuế mới được điều chỉnh để hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân và hộ kinh doanh. Ông đánh giá thế nào về vai trò của chính sách thuế trong thúc đẩy khu vực này phát triển?

TS. Phan Phương Nam

TS. Phan Phương Nam: Chính sách thuế đối với hộ kinh doanh và khu vực tư nhân trong năm 2026 đã có sự điều chỉnh theo hướng thực tiễn và linh hoạt hơn. Tác động rõ nét nhất của chính sách là việc mở rộng ngưỡng an toàn tài chính cho các hộ kinh doanh quy mô nhỏ. Bằng việc quy định mức doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống không phải chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, Nhà nước đã chủ động để lại một phần thu nhập từ hoạt động kinh doanh cho người dân để họ tái đầu tư.

Bên cạnh đó, chính sách thuế còn góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy các hộ kinh doanh chuyển đổi sang hoạt động bài bản và minh bạch hơn.

Một yếu tố nổi bật khác là việc thiết lập môi trường cạnh tranh công bằng thông qua quản lý thuế nền tảng số. Việc quy định chủ quản sàn thương mại điện tử có trách nhiệm khấu trừ, khai thay và nộp thay thuế cho cá nhân kinh doanh là một giải pháp quản lý khá triệt để. Cơ chế này không chỉ hạn chế tình trạng thất thu thuế, mà còn xóa bỏ sự chênh lệch nghĩa vụ giữa phương thức bán hàng truyền thống có mặt bằng và kinh doanh trên không gian mạng.

Sự thay đổi của chính sách thuế trong năm 2026 nhìn chung thể hiện rõ định hướng đồng hành của Nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân. Những quy định này vừa hỗ trợ hộ kinh doanh nhỏ lẻ tối ưu hóa dòng tiền, vừa thiết lập một hành lang pháp lý minh bạch để đưa các hoạt động kinh doanh đi vào nề nếp.

Công tác tuyên truyền, hỗ trợ cần được chú trọng, để chính sách thuế đối với hộ kinh doanh phát huy tối đa hiệu quả. Ảnh: Đức Thanh

PV: Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Theo ông, những quy định cụ thể này sẽ tác động ra sao đến hoạt động sản xuất, kinh doanh với hộ kinh doanh trong thời gian tới?

TS. Phan Phương Nam: Nghị định số 68/2026/NĐ-CP thực sự là một khung pháp lý quan trọng, định hình lại toàn diện phương thức quản lý đối với khu vực kinh tế cá thể. Tôi đánh giá những quy định cụ thể trong văn bản này sẽ tạo ra các tác động sâu rộng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của các hộ gia đình trong thời gian tới, vừa mang lại cơ hội nới rộng biên độ lợi nhuận, vừa đặt ra yêu cầu phải nâng cấp năng lực quản trị.

Đối với những cá nhân có danh mục đầu tư đa dạng, nghị định này mở ra cơ chế tối ưu hóa nghĩa vụ thuế linh hoạt hơn rất nhiều. Cụ thể, nếu một người có nhiều ngành nghề kinh doanh, nhiều địa điểm hoạt động hoặc có nhiều bất động sản cho thuê ở các địa điểm khác nhau, họ được quyền chủ động lựa chọn áp dụng mức giảm trừ 500 triệu đồng cho ngành nghề, địa điểm hoặc hợp đồng mang lại lợi ích cao nhất trước khi tính thuế thu nhập cá nhân.

Ở chiều ngược lại, pháp luật cũng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn nhằm tiệm cận với mô hình quản lý doanh nghiệp đối với nhóm có quy mô doanh thu lớn. Hộ kinh doanh có doanh thu năm trên 3 tỷ đồng bắt buộc phải tính thuế thu nhập cá nhân theo phương pháp lấy thu nhập tính thuế (doanh thu trừ đi các chi phí liên quan) nhân với thuế suất. Các khoản chi phí được trừ phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp và phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản thanh toán từng lần từ 5 triệu đồng trở lên.

Nhóm có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Điều này buộc các hộ kinh doanh lớn phải từ bỏ thói quen ghi chép sổ tay truyền thống, nhanh chóng chuẩn hóa công tác kế toán và minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng đầu vào…

PV: Ông có khuyến nghị gì để chính sách thuế đối với hộ kinh doanh vừa đảm bảo quản lý hiệu quả, vừa tạo điều kiện cho khu vực kinh tế cá thể phát triển bền vững?

TS. Phan Phương Nam: Dưới lăng kính nghiên cứu pháp luật kinh tế và phân tích chính sách thuế, tôi có một số khuyến nghị như sau:

Một là, khâu tổ chức chuyển tiếp phương pháp tính thuế cần một lộ trình thực thi khéo léo để tránh gây sốc cho thị trường.

Hai là, cần làm rõ ranh giới pháp lý trong việc xác định các khoản chi phí được trừ. Khác với các doanh nghiệp, đặc thù cốt lõi của hộ kinh doanh là sự đan xen phức tạp giữa tài sản cá nhân, chi phí sinh hoạt gia đình và chi phí phục vụ sản xuất, kinh doanh. Mặc dù pháp luật đã bắt buộc cá nhân kinh doanh có trách nhiệm theo dõi riêng biệt các khoản chi phí này, song thực tiễn cho thấy, đây luôn là khu vực dễ phát sinh rủi ro tranh chấp.

Ba là, về mặt công cụ quản lý, hạ tầng công nghệ hỗ trợ tuân thủ thuế cần được đầu tư đồng bộ và mang tính chất phục vụ. Việc Nhà nước cung cấp các nền tảng kế toán số cơ bản miễn phí hoặc có chính sách trợ giá phần mềm khởi tạo hóa đơn từ máy tính tiền sẽ là một cú hích quan trọng. Khi công cụ thực thi càng thân thiện, tỷ lệ tuân thủ tự nguyện của khu vực này sẽ càng được nâng cao.

PV: Xin cảm ơn ông!