Phát biểu tại Hội nghị triển khai chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về khả năng triển khai lộ trình chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học (E10) trong tháng 4/2026 do Bộ Công thương tổ chức sáng ngày 26/3, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, mục tiêu của cuộc họp không chỉ là rà soát tiến độ, mà là đánh giá thực chất khả năng "về đích sớm" của toàn hệ thống. Theo ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, trong khi mốc triển khai bắt buộc từ ngày 1/6/2026 đã được xác định rõ, việc đẩy sớm sang tháng 4 đặt ra yêu cầu rất cao về sự sẵn sàng.

"Quỹ thời gian chỉ khoảng 30 ngày, thậm chí ngắn hơn nếu tính đến các khâu chuẩn bị. Điều đó đòi hỏi tất cả các mắt xích từ sản xuất, phân phối đến quản lý phải vận hành đồng bộ, khẩn trương và chính xác" – Thứ trưởng nêu rõ.

Hội nghị tập trung làm rõ 5 nhóm vấn đề then chốt: hạ tầng phối trộn và phân phối; khả năng bảo đảm nguồn cung; tổ chức vận hành; các rào cản về cơ chế, kỹ thuật; và tác động đến giá cả, chi phí. Đây đều là những yếu tố quyết định việc có thể triển khai E10 ngay trong tháng 4 hay không.

Quang cảnh cuộc họp sáng 26/3/2026. Ảnh: TL

Một trong những điểm nghẽn được nhắc đến nhiều nhất là nguồn cung ethanol - nguyên liệu bắt buộc để phối trộn xăng E10. Theo ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, nhu cầu ethanol khi triển khai E10 trên toàn quốc ước tính khoảng 92.000 - 100.000 m³ mỗi tháng.

Tuy nhiên, thực tế sản xuất trong nước vẫn còn hạn chế. Cả nước hiện có 6 nhà máy ethanol với tổng công suất thiết kế khoảng 41.000 m³/tháng, nhưng chỉ có 3 nhà máy đang vận hành. Sản lượng thực tế đạt khoảng 25.000 m³/tháng, tương đương 25 - 27% nhu cầu. Ngay cả khi huy động tối đa, nguồn cung trong nước cũng chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu.

Khoảng thiếu hụt lớn này buộc Việt Nam phải tính đến phương án nhập khẩu ethanol. Theo đánh giá, nguồn cung quốc tế chủ yếu từ Mỹ và Brazil tương đối ổn định, ít chịu ảnh hưởng từ các điểm nóng địa chính trị như Trung Đông. Giá ethanol cũng biến động thấp hơn so với xăng dầu.

Tuy nhiên, thách thức không nằm ở khả năng mua, mà ở yếu tố thời gian và cạnh tranh. Khi nhiều quốc gia trong khu vực như Ấn Độ, Philippines hay Trung Quốc đồng loạt tăng sử dụng nhiên liệu sinh học, áp lực lên nguồn cung toàn cầu sẽ gia tăng. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không chủ động ký hợp đồng sớm, nguy cơ thiếu hàng hoặc phải mua với giá cao là hoàn toàn có thể xảy ra.

Tín hiệu tích cực là nhiều nhà máy ethanol trong nước cho biết hoàn toàn có thể tăng công suất, thậm chí tái khởi động các cơ sở đang "ngủ đông", nếu được tháo gỡ các nút thắt về tài chính và thị trường.

Đại diện Nhà máy Ethanol Đồng Nai cho biết, đơn vị hiện vận hành ở mức khoảng 7.000 m³/tháng - đã đạt tối đa công suất hiện tại. Tuy nhiên, với dây chuyền linh hoạt có thể sử dụng nhiều loại nguyên liệu như ngô, sắn, tấm gạo…, nhà máy có thể nâng công suất lên khoảng 130% nếu có đầu ra ổn định.

Trong khi đó, Nhà máy Ethanol Dung Quất hiện đạt sản lượng khoảng 6.000 m³/tháng và có thể tăng lên 9.000 m³ trong điều kiện thuận lợi. Tuy nhiên, đại diện doanh nghiệp cho rằng yếu tố quyết định không phải là công nghệ, mà là thị trường tiêu thụ.

Hiện sản phẩm của nhà máy chủ yếu cung cấp cho đơn vị lọc dầu trong nước nhưng chưa có cơ chế bao tiêu dài hạn. Điều này khiến doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch sản xuất, từ việc nguyên liệu đến tổ chức nhân lực. Vì vậy, các doanh nghiệp kiến nghị cần có cam kết tiêu thụ rõ ràng từ các thương nhân đầu mối xăng dầu.

Về mặt chính sách, lộ trình triển khai xăng sinh học đã được quy định rõ trong các văn bản hiện hành. Theo đó, từ ngày 1/6/2026, toàn bộ xăng không chì sẽ phải phối trộn ethanol để trở thành xăng E10. Song song, xăng E5RON92 vẫn tiếp tục được duy trì đến hết năm 2030.

Thời gian qua, Bộ Công thương đã tổ chức nhiều hội nghị phổ biến chính sách trên cả nước, đồng thời làm việc với các hiệp hội và doanh nghiệp để chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, pháp lý. Các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu nhìn chung đều ủng hộ chủ trương và đã bắt đầu nâng cấp hệ thống kho bể, phối trộn, phân phối.

Việc xem xét triển khai E10 ngay trong tháng 4 cho thấy quyết tâm cao của cơ quan quản lý trong việc thúc đẩy chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, như nhiều ý kiến tại hội nghị nhận định, thành công không chỉ phụ thuộc vào chủ trương, mà còn nằm ở năng lực thực thi.

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, lộ trình từ ngày 1/6 là bắt buộc, không điều chỉnh. Vấn đề duy nhất đang được xem xét là có thể làm sớm hơn hay không.

Để có cơ sở quyết định, Thứ trưởng yêu cầu tất cả doanh nghiệp liên quan phải có báo cáo chính thức về năng lực cung ứng. Trong đó, cần nêu rõ sản lượng có thể cung cấp, nguồn nguyên liệu (trong nước hay nhập khẩu), thời gian triển khai và các điều kiện đi kèm.

Bên cạnh đó, các vấn đề liên quan đến tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chi phí, thử nghiệm… cũng được yêu cầu tổng hợp đầy đủ để xử lý kịp thời. Tinh thần chung là tháo gỡ nhanh nhất có thể, tạo điều kiện tối đa cho doanh nghiệp.