Áp lực từ kinh tế thế giới lan sang thị trường trong nước

Tại cuộc họp, báo cáo về công tác quản lý, điều hành giá quý II và 6 tháng đầu năm 202; định hướng công tác điều hành giá 6 tháng còn lại của năm 2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế thế giới phục hồi chậm, đối mặt nhiều rủi ro từ căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông và những thay đổi trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Giá năng lượng, vận tải và logistics tăng mạnh khiến lạm phát toàn cầu duy trì ở mức cao, trong khi giá dầu, khí đốt, vàng và cước vận tải biển biến động mạnh, làm gia tăng chi phí nhập khẩu và áp lực lạm phát.

Ở trong nước, thị trường hàng hóa cơ bản duy trì cân bằng cung - cầu, nguồn cung hàng thiết yếu và xăng dầu được bảo đảm. Tuy nhiên, giá năng lượng, nguyên liệu đầu vào, chi phí logistics, tỷ giá cùng sự phục hồi của tiêu dùng và đầu tư đã tạo sức ép lên mặt bằng giá. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng từ 0,84 - 1,23% trong các tháng 2 - 4 do yếu tố mùa vụ và giá xăng dầu, gas, vật liệu xây dựng tăng theo thị trường thế giới, trước khi hạ nhiệt vào cuối quý II nhờ nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào. Nhìn chung, lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát nhưng áp lực đối với mục tiêu cả năm vẫn còn lớn.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: Đức Minh

Chính sách tài khóa và tiền tệ phối hợp chặt chẽ

Trước những biến động của kinh tế thế giới, Chính phủ xác định kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn là nhiệm vụ trọng tâm. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý giá, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và tiền tệ, đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi đầu cơ, thao túng giá.

Trong lĩnh vực tài khóa, Bộ Tài chính tiếp tục triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Nổi bật là việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng; miễn, giảm nhiều khoản phí, lệ phí đến hết năm 2026; giảm thuế xuất khẩu đối với một số mặt hàng khoáng sản chế biến sâu; điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt; kéo dài chính sách miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đến hết năm 2030.

Đối với mặt hàng xăng dầu, trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh do xung đột Trung Đông, Bộ Tài chính đã trình cấp có thẩm quyền ban hành các chính sách miễn, giảm thuế nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp và người dân.

Bên cạnh đó, cơ quan này cũng điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh; điều chỉnh mức doanh thu của hộ kinh doanh thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng; kéo dài ưu đãi thuế và lệ phí trước bạ đối với ô tô điện; đồng thời xuất cấp kịp thời hàng dự trữ quốc gia để hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai.

Ở lĩnh vực tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách theo hướng chủ động, linh hoạt nhằm kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.

Các công cụ thị trường mở và tái cấp vốn được điều hành linh hoạt để bảo đảm thanh khoản cho hệ thống tổ chức tín dụng. Mặt bằng lãi suất điều hành được giữ ổn định, đồng thời các ngân hàng thương mại được chỉ đạo giảm lãi suất huy động và cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn.

Ngân hàng Nhà nước cũng điều hành tỷ giá linh hoạt, phối hợp đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ và can thiệp ngoại tệ khi cần thiết để ổn định thị trường. Tăng trưởng tín dụng năm 2026 được định hướng khoảng 15%, tập trung cho sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, đồng thời kiểm soát chặt tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro. Hoạt động kinh doanh vàng tiếp tục được tăng cường thanh tra, giám sát nhằm thu hẹp chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới.

Nhiều mặt hàng thiết yếu chịu sức ép tăng giá

Theo báo cáo, từ tháng 3/2026, xung đột quân sự tại Trung Đông khiến nguồn cung dầu mỏ toàn cầu bị ảnh hưởng, kéo theo giá xăng dầu trong nước biến động mạnh. Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính điều hành giá bám sát diễn biến thị trường thế giới, đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá và các biện pháp bảo đảm nguồn cung nhằm hạn chế tác động đến thị trường trong nước.

Từ đầu năm đến kỳ điều hành ngày 18/6/2026, giá xăng dầu trong nước đã trải qua 32 lần điều chỉnh. Hiện giá xăng của Việt Nam vẫn ở mức trung bình trong khu vực và thấp hơn các quốc gia có chung đường biên giới.

Đối với khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), giá bán lẻ trong nước tiếp tục điều chỉnh theo giá tham chiếu thế giới và biến động tỷ giá. Giá LPG thế giới tăng mạnh trong tháng 4 và tăng nhẹ ở nhiều tháng khác, khiến giá bán lẻ trong nước liên tục thay đổi.

Trong khi đó, giá bán lẻ điện bình quân được giữ ổn định từ đầu năm sau lần điều chỉnh tăng 4,8% vào tháng 5/2025.

Giá nhiên liệu tăng cao cũng tác động trực tiếp đến lĩnh vực vận tải. Cước vận chuyển hàng hóa nội địa tăng từ 25% đến 35%. Giá nhiên liệu Jet A-1 tăng làm chi phí khai thác của các hãng hàng không gia tăng, khiến Bộ Xây dựng phối hợp các hãng nghiên cứu điều chỉnh mức giá trần vé máy bay nội địa hạng phổ thông.

Ở lĩnh vực đường bộ, giá cước taxi và vận tải hành khách tăng vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4 theo diễn biến giá nhiên liệu, sau đó giảm dần khi giá xăng dầu hạ nhiệt. Đối với đường sắt, giá vé hành khách tăng khoảng 15%, còn cước vận chuyển hàng hóa tăng khoảng 23% trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 4 để bù đắp chi phí nhiên liệu.

Lĩnh vực vật liệu xây dựng ghi nhận mức tăng mạnh nhất. So với cùng kỳ năm 2025, giá thép tăng 9,42%, xi măng tăng 21,5%, nhựa đường tăng 36%, trong khi cát và đá tăng lần lượt 73% và 63%. Theo đánh giá, sự gia tăng này phản ánh rõ áp lực từ chi phí nhiên liệu, vận chuyển và nguyên liệu đầu vào.

Đối với nhóm hàng nông nghiệp, giá gạo nguyên liệu và gạo thành phẩm tăng nhẹ; thức ăn chăn nuôi tăng từ 100 đến 300 đồng/kg so với đầu năm; giá lợn hơi có xu hướng tăng, trong khi nhiều mặt hàng thực phẩm tươi sống khác cơ bản ổn định. Giá phân bón trong nước cũng tăng từ 5,5% đến 9,2% tùy từng chủng loại.

Ở nhóm dịch vụ do Nhà nước quản lý, giá các mặt hàng cơ bản ổn định. Bộ Y tế đang tiếp tục rà soát phương án tính thêm chi phí quản lý vào giá dịch vụ khám, chữa bệnh tại các cơ sở y tế trung ương. Đến nay đã phê duyệt giá dịch vụ có tính chi phí quản lý cho 8 bệnh viện, với mức tăng khoảng 4%.

Quang cảnh cuộc họp. Ảnh: Đức Minh

Áp lực lạm phát nửa cuối năm vẫn còn lớn

Theo dự báo của Bộ Tài chính, trong 6 tháng cuối năm 2026, mặt bằng giá tiếp tục chịu tác động từ cả yếu tố quốc tế và trong nước.

Nếu xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài, giá năng lượng, chi phí vận tải và nguyên vật liệu nhập khẩu có thể tiếp tục tăng, làm gia tăng lạm phát nhập khẩu. Trong nước, việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao cùng lộ trình tính đúng, tính đủ giá dịch vụ y tế, giáo dục, điều chỉnh lương cơ sở từ ngày 1/7/2026 và nguy cơ thiên tai, dịch bệnh đều có thể tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá.

Dù vậy, báo cáo cũng cho rằng áp lực lạm phát sẽ được giảm bớt nhờ việc tiếp tục thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế, phí; điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt; nguồn cung lương thực, thực phẩm được bảo đảm; cùng với quyết tâm của Chính phủ trong việc ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Bộ Tài chính đã cập nhật ba kịch bản lạm phát năm 2026 ở mức khoảng 1,5%, 5% và 5,5%. Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước dự báo lạm phát bình quân năm 2026 dao động từ 4,8% đến 5,5%; các tổ chức quốc tế dự báo lạm phát của Việt Nam trong khoảng 3,8% - 5,2%.

Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đi đôi với kiểm soát lạm phát, Thứ trưởng Trần Quốc Phương kiến nghị các bộ, ngành và địa phương tiếp tục tăng cường năng lực dự báo, điều hành linh hoạt chính sách tài khóa và tiền tệ, kiểm soát lộ trình điều chỉnh giá các hàng hóa và dịch vụ do Nhà nước quản lý, đẩy mạnh truyền thông minh bạch về điều hành giá, hoàn thiện thể chế thực hiện Luật Giá và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý giá.../.