Hải quan khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh kinh tế

Vào cuộc quyết liệt, từ sớm, từ xa

Trong năm 2025, với vai trò là cơ quan thường trực giúp việc Ban Chỉ đạo 389 Bộ Tài chính, Cục Hải quan đã chủ động tham mưu, đề xuất và tổ chức triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mạnh. Các kế hoạch cao điểm tấn công, trấn áp buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả được ban hành kịp thời, bám sát chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Trọng tâm là tăng cường kiểm soát các tuyến, địa bàn và mặt hàng rủi ro cao như ma túy, tiền chất, vàng, động vật hoang dã, thuốc giả, thực phẩm giả, xăng dầu, hàng hóa có thuế suất cao, hàng nhập khẩu có điều kiện. Nhiều kế hoạch chuyên đề được triển khai bài bản, trong đó nổi bật là chống chuyển tải bất hợp pháp, gian lận xuất xứ; cao điểm chống buôn lậu trước, trong và sau Tết Nguyên đán; tăng cường phòng, chống ma túy trong tình hình mới.

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng chia sẻ, không chỉ “đánh án”, ngành Hải quan còn đẩy mạnh phân tích rủi ro, cảnh báo sớm, khoanh vùng doanh nghiệp, lô hàng, tuyến vận chuyển có dấu hiệu vi phạm, từng bước chuyển từ bị động sang chủ động kiểm soát.

Cùng với hoàn thiện cơ chế và siết chặt kiểm soát tại cửa khẩu, ngành Hải quan đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nhiều hội nghị, hội thao, lớp tập huấn chuyên sâu được tổ chức, tập trung vào nghiệp vụ kiểm soát trên biển, điều tra xử lý vụ việc, quản lý phương tiện, tàu thuyền.

Đặc biệt, trong năm 2025, công tác hợp tác liên ngành và quốc tế tiếp tục được tăng cường, nhất là trên các tuyến biên giới, qua đó nâng cao hiệu quả phát hiện, triệt phá các đường dây buôn lậu lớn, liên tỉnh, xuyên quốc gia. Việc phối hợp chặt chẽ giữa Hải quan với Công an, Bộ đội biên phòng đã góp phần hình thành thế trận kiểm soát liên hoàn, khép kín từ cửa khẩu đến nội địa.

Với sự chủ động nêu trên, trong năm 2025, công tác chống buôn lậu là điểm sáng, sự kiện nổi bật của Hải quan Việt Nam với hơn 19.123 vụ vi phạm được phát hiện, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 22.826 tỷ đồng. Số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 1.038 tỷ đồng.

Đặc biệt, trong tháng cao điểm toàn quốc đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (từ ngày 15/5 đến 15/6/2025), các Chi cục Hải quan đã đồng loạt ra quân. Kết quả, toàn ngành phát hiện 1.593 vụ vi phạm, trị giá ước tính 3.901 tỷ đồng; ban hành 2.780 quyết định xử phạt, tổng số tiền thu nộp ngân sách 76,6 tỷ đồng. Riêng các vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, đã phát hiện 93 vụ, trị giá vi phạm khoảng 1.621 tỷ đồng.

Xác định thách thức mới, hoàn thiện chính sách, bịt kín các "kẽ hở" pháp lý

Bước sang năm 2026, ngành Hải quan xác định thách thức mới từ thương mại điện tử. Cùng với các tuyến biên giới truyền thống, buôn lậu và gian lận thương mại ngày càng dịch chuyển vào không gian mạng. Các đối tượng lợi dụng sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, dịch vụ chuyển phát nhanh để đưa hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc vào nội địa.

Bên cạnh đó, nguy cơ gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, lợi dụng chính sách ưu đãi thuế và phân luồng hải quan tiếp tục gia tăng trong bối cảnh kinh tế phục hồi, xuất nhập khẩu tăng trưởng; vận chuyển trái phép hàng cấm, ma túy các loại xuyên quốc gia vẫn là "điểm nóng".

Lãnh đạo Cục Hải quan cho hay, toàn ngành tiếp tục bám sát chỉ đạo của Chính phủ, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và Bộ Tài chính, đẩy mạnh hiện đại hóa kiểm soát, tăng cường điều tra, xây dựng chuyên án lớn, liên ngành, xuyên quốc gia.

Trọng tâm là rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách, bịt kín các kẽ hở pháp lý; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, quản lý rủi ro, phân tích dữ liệu để nhận diện sớm hành vi gian lận. Đồng thời, tăng cường điều tra, trinh sát, xây dựng chuyên án lớn, phối hợp chặt chẽ với Công an, Bộ đội biên phòng và các lực lượng chức năng.

Cùng với đó, ngành Hải quan chú trọng tuyên truyền, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp và người dân; xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm soát chuyên nghiệp, liêm chính, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Trong dịp Tết Nguyên đán 2026, hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới có xu hướng gia tăng rõ rệt khi nhu cầu tiêu dùng trong nước tăng cao, hoạt động xuất nhập khẩu sôi động.

Trên tuyến biên giới phía Bắc, các mặt hàng vi phạm chủ yếu là vải, quần áo, thiết bị điện tử, thực phẩm đông lạnh, gia cầm giống. Các đối tượng lợi dụng địa hình phức tạp, nhiều đường mòn, lối mở, tổ chức vận chuyển nhỏ lẻ, chia nhiều chặng nhằm né tránh lực lượng chức năng. Tuyến miền Trung - Lào tiếp tục nóng với pháo nổ, xăng dầu, đường cát, rượu bia, động vật hoang dã và đặc biệt là ma túy.

Trong khi đó, tuyến Tây Nam giáp Campuchia nổi lên tình trạng vận chuyển trái phép thuốc lá, mỹ phẩm, thuốc tân dược, pháo, đường kính; thậm chí phát sinh việc đưa người xuất cảnh trái phép phục vụ các hoạt động lừa đảo trực tuyến. Đáng chú ý, biến động mạnh của giá vàng trong nước và thế giới làm gia tăng nguy cơ buôn lậu, vận chuyển trái phép vàng, tiền tệ qua biên giới, cả trên tuyến đường bộ, đường thủy và hàng không, với thủ đoạn cất giấu tinh vi.

Để chủ động kiểm soát tình hình, Cục Hải quan đã ban hành Kế hoạch số 30141/KH-CHQ về cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Theo đó, các đơn vị hải quan tăng cường bố trí lực lượng tại cửa khẩu đường bộ, cảng biển, sân bay, kho ngoại quan, tổ chức tuần tra, kiểm soát 24/7, nhất là ban đêm, ngày nghỉ, thời điểm giáp Tết. Các lô hàng, doanh nghiệp, tuyến vận chuyển có rủi ro cao được đưa vào diện kiểm tra trọng điểm.

Với sự chuẩn bị từ sớm, từ xa và quyết tâm cao, công tác chống buôn lậu của ngành Hải quan trong năm 2026 được kỳ vọng tiếp tục tạo chuyển biến rõ nét, góp phần giữ vững kỷ cương thị trường và an ninh kinh tế.