Tăng hậu kiểm, ưu tiên doanh nghiệp tuân thủ tốt

Trong văn bản trả lời VASEP, Cục Hải quan đã làm rõ hướng xử lý đối với những vướng mắc của doanh nghiệp liên quan đến kiểm tra hồ sơ, chứng từ, chênh lệch khối lượng nguyên liệu và giám sát hàng hóa sau khi mở niêm phong.

Hải quan ưu tiên DN tuân thủ tốt. Ảnh: Hải Anh

Về đề xuất chuyển từ kiểm tra hồ sơ, chứng từ tại khâu nhập khẩu sang quản lý theo rủi ro, hậu kiểm và xem xét công nhận chứng từ do cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu cấp, Cục Hải quan cho biết pháp luật hiện hành đã quy định việc kiểm tra, giám sát hải quan trên cơ sở quản lý rủi ro.

Trong quá trình xây dựng các văn bản hướng dẫn Luật Hải quan số 11/2026/QH16, Cục Hải quan đang nghiên cứu hoàn thiện cơ chế đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Đây sẽ là căn cứ để áp dụng các biện pháp ưu tiên, miễn hoặc giảm kiểm tra, giám sát và kiểm tra sau thông quan đối với doanh nghiệp chấp hành tốt.

Định hướng này gắn với việc số hóa, tích hợp, chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường phân tích và cảnh báo rủi ro, từng bước tự động hóa quá trình đánh giá tuân thủ. Qua đó, nguồn lực kiểm tra được tập trung vào những lô hàng, doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro. Đối với chứng từ do nước ngoài cấp, việc xem xét sử dụng phải phù hợp với pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế và thỏa thuận có liên quan, đồng thời bảo đảm khả năng kiểm chứng thông tin.

Một vướng mắc đáng chú ý khác là chênh lệch khối lượng thực nhận so với thông tin trên Health Certificate (H/C) hoặc Catch Certificate (C/C). Do hao hụt tự nhiên và sai số trong quá trình cân đối với nguyên liệu thủy sản đông lạnh, VASEP đề nghị xem xét quy định mức dung sai 2%.

Cục Hải quan cho biết đã có Công văn số 16413/CHQ-GSQL ngày 19/5/2026 hướng dẫn việc khai sửa đổi, bổ sung hồ sơ hải quan. Tuy nhiên, đề xuất quy định mức dung sai và điều chỉnh yêu cầu đối với H/C, C/C thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Tương tự, kiến nghị sử dụng khối lượng thực nhập theo kết quả cân, phân loại tại nhà máy làm căn cứ trừ lùi, xác nhận nguyên liệu và cấp chứng nhận, không buộc doanh nghiệp sửa đổi hoặc cấp lại H/C, C/C, cũng cần được cơ quan quản lý chuyên ngành xem xét.

Đối với đề xuất cho phép doanh nghiệp tự cân, phân loại, lưu hình ảnh và dữ liệu sau khi cắt niêm phong đối với lô hàng rủi ro thấp mà không phải chờ công chức hải quan, Cục Hải quan cho biết việc giám sát hải quan được thực hiện theo quy định của Luật Hải quan và nguyên tắc quản lý rủi ro. Riêng yêu cầu giám sát, truy xuất nguồn gốc thủy sản thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý chuyên ngành.

Thống nhất đầu mối kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu

Ngoài các vướng mắc về thủ tục và chứng từ, VASEP đề nghị tăng cường phối hợp với các nước cung cấp nguyên liệu, đồng thời thống nhất cách thức quản lý giữa các bộ, ngành để tránh phát sinh nhiều lớp thủ tục đối với cùng một lô hàng.

Theo Cục Hải quan, việc trao đổi, làm việc với các nước về những vấn đề liên quan thuộc trách nhiệm của cơ quan được Chính phủ giao, trong đó có Bộ Nông nghiệp và Môi trường. VASEP có thể kiến nghị Bộ làm việc với các đối tác để tháo gỡ vướng mắc từ phía nước cung cấp nguyên liệu.

Đáng chú ý, để xử lý tình trạng kiểm tra chồng chéo, Bộ Tài chính đang nghiên cứu Đề án thống nhất cơ quan Hải quan làm đầu mối tổ chức kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu. Theo định hướng, hoạt động kiểm tra sẽ dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối Cơ chế một cửa quốc gia và chia sẻ dữ liệu điện tử giữa các cơ quan quản lý.

Mục tiêu là giảm đầu mối, hạn chế kiểm tra trùng lặp, tránh yêu cầu doanh nghiệp cung cấp nhiều lần cùng một loại thông tin, hồ sơ. Doanh nghiệp hướng tới chỉ phải nộp một bộ hồ sơ trên một hệ thống để thực hiện đồng thời thủ tục hải quan và thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản - lĩnh vực phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu và phải đáp ứng chặt chẽ yêu cầu về chứng từ, truy xuất nguồn gốc - việc giảm các khâu kiểm tra trùng lặp có ý nghĩa trực tiếp đối với thời gian tiếp nhận nguyên liệu và tổ chức sản xuất.