Phương án thay thế

Bài toán liên quan đến việc duy trì tính kết nối của các tuyến đường sắt quốc gia khu vực Hà Nội sẽ có lời giải, nếu triển khai phương án đầu tư hạ tầng thay thế để bàn giao tuyến đường sắt hiện hữu cho chính quyền Thủ đô - phương án đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam và các địa phương liên quan.

Cuối tuần trước, Bộ Xây dựng có Công văn số 4660/BXD-KHTC gửi UBND TP. Hà Nội, UBND tỉnh Bắc Ninh, UBND tỉnh Hưng Yên và Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, đề nghị tham gia ý kiến đối với dự thảo báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc giao cơ quan chủ quản thực hiện một số dự án đường sắt quốc gia khu vực TP. Hà Nội.

Khu đầu mối đường sắt Hà Nội với "trái tim" là ga Hà Nội mỗi năm vận chuyển khoảng 3 triệu lượt hành khách và 2,9 triệu tấn hàng hóa.

Điểm nhấn quan trọng trong phương án đề xuất của Bộ Xây dựng là kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư thực hiện 2 dự án: dự án Đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn và dự án Cải dịch tuyến đường sắt đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, kết hợp xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia theo Luật Đầu tư công, sử dụng nguồn vốn ngân sách trung ương.

Cụ thể, dự án Đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn có điểm đầu tại Tổ hợp ga Ngọc Hồi, điểm cuối tại ga Kim Sơn, đi qua địa bàn TP. Hà Nội, Bắc Ninh và Hưng Yên. Tuyến chính dài khoảng 31,3 km, tuyến nhánh dài 10,3 km; giai đoạn I đầu tư theo tiêu chuẩn đường đôi, gồm 1 đường khổ 1.435 mm và 1 đường khổ 1.000 mm; tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 25.675 tỷ đồng.

Trong khi đó, dự án Cải dịch tuyến đường sắt đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi, kết hợp xây dựng mới ga Thường Tín và Trung tâm điều hành vận tải đường sắt quốc gia, được triển khai trên địa bàn TP. Hà Nội, với điểm đầu tại tổ hợp ga Ngọc Hồi và điểm cuối tại ga Phú Xuyên mới. Các hạng mục chính gồm xây dựng tuyến đường sắt dài khoảng 26,5 km, đầu tư theo tiêu chuẩn đường đơn, khổ 1.000 mm; 2 ga mới; các hạng mục xí nghiệp toa xe, đầu máy; Trung tâm điều hành đặt tại ga Thường Tín. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 11.523 tỷ đồng.

Cả 2 dự án trên đều đã có trong quy hoạch, đang được rà soát, bổ sung vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 để trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Để kịp hoàn thành 2 dự án nêu trên vào năm 2028, Bộ Xây dựng và UBND TP. Hà Nội thống nhất đề nghị Thủ tướng Chính phủ giao UBND TP. Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư, nhằm áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô và Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô.

“Sau khi các dự án hoàn thành, Bộ Xây dựng sẽ tiếp nhận để quản lý, vận hành khai thác, đồng thời bàn giao hạ tầng đường sắt quốc gia đoạn Yên Viên - Ngọc Hồi cho TP. Hà Nội quản lý, sử dụng” - đại diện Bộ Xây dựng cho biết.

Duy trì tính kết nối

Trước đó, tại Công văn số 937/UBND-ĐT ngày 6/3/2026, UBND TP. Hà Nội đã đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp với các bộ, ngành nghiên cứu phương án bàn giao toàn bộ tuyến đường sắt hiện hữu đoạn Yên Viên - Ngọc Hồi, phục vụ các dự án chỉnh trang, tái thiết đô thị khu vực phía Nam như trục không gian Quốc lộ 1, Khu đô thị thể thao Olympic và các tuyến đường sắt đô thị số 1, số 6.

Cần lưu ý rằng, hai tuyến đường sắt đô thị số 1, số 6 đều đi trùng hành lang với các tuyến đường sắt quốc gia hiện hữu, bao gồm đoạn Ngọc Hồi - Yên Viên thuộc tuyến đường sắt Bắc - Nam, tuyến Hà Nội - Lạng Sơn, tuyến Bắc Hồng - Văn Điển.

Do đó, việc đầu tư tuyến đường sắt vành đai phía Đông Ngọc Hồi - Kim Sơn và cải dịch tuyến đường sắt hiện hữu đoạn Phú Xuyên - Ngọc Hồi là yêu cầu cần thiết, nhằm bảo đảm duy trì hoạt động vận tải đường sắt quốc gia, đồng thời tạo điều kiện để TP. Hà Nội triển khai các tuyến đường sắt đô thị từ năm 2028.

“Phương án này sẽ giúp duy trì tính liền mạch của các tuyến đường sắt quốc gia qua khu vực Hà Nội, đồng thời mở ra dư địa để Thủ đô tái cấu trúc tổ chức vận tải theo hướng hiện đại, góp phần giải quyết căn cơ các vấn đề ùn tắc giao thông, trật tự đô thị, ô nhiễm môi trường và ngập úng tại khu vực phía Nam” - đại diện Bộ Xây dựng cho biết.

Theo Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, nếu triển khai phương án bàn giao tuyến Yên Viên - Ngọc Hồi ngay cho UBND TP. Hà Nội mà chưa có các công trình thay thế, toàn bộ các tuyến đường sắt quốc gia qua khu đầu mối Hà Nội, trong đó có trục Bắc - Nam, sẽ phải dừng tàu tại ga Ngọc Hồi và tổ chức trung chuyển tại ga Yên Viên.

“Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu đi lại của người dân, mà còn khiến Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và các doanh nghiệp trong ngành đối mặt với nguy cơ khó khăn nghiêm trọng, thậm chí phá sản” - ông Nguyễn Chính Nam - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cho biết.

Đồ họa: Phương Anh