Kinh nghiệm đấu thầu dự án dưới góc nhìn chuyên gia thực chiến

Hồ sơ hợp lệ là điều kiện tiên quyết

Ông Nguyễn Minh Quốc - Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Khu vực Bến Cát (TP. Hồ Chí Minh) cho biết, hệ thống pháp luật về đấu thầu ngày càng hoàn thiện, với nền tảng là Luật Đấu thầu (năm 2023) cùng các quy định liên thông với đầu tư công, tài chính - ngân sách và đối tác công tư (PPP).

Quy trình lựa chọn nhà thầu hiện nay gồm 4 giai đoạn chính: chuẩn bị dự án, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, tổ chức lựa chọn và thương thảo hợp đồng. Trong đó, việc tổ chức lựa chọn nhà thầu được thực hiện chủ yếu trên nền tảng điện tử thông qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, góp phần tăng tính minh bạch và cạnh tranh.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi tham gia đấu thầu các dự án đầu tư công, đặc biệt ở khâu hồ sơ. Các tiêu chí về năng lực, kinh nghiệm trong 3 - 5 năm gần nhất, doanh thu xây dựng hay hợp đồng tương tự (thường đạt 50 - 70% giá trị gói thầu) là yêu cầu bắt buộc.

Ngoài ra, các yếu tố như tính hợp lệ của hồ sơ pháp lý, bảo lãnh dự thầu hay thời hạn hiệu lực hồ sơ đều có thể trở thành tiêu chí “loại trực tiếp” nếu không đáp ứng. Muốn trúng thầu, trước hết hồ sơ phải hợp lệ về pháp lý, sau đó mới xét đến kỹ thuật và giá.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Thịnh - Giám đốc khối đấu thầu Tập đoàn Bcons cho rằng, khu vực tư nhân có sự linh hoạt trong lựa chọn nhà thầu với nhiều hình thức khác nhau như: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chào thầu cạnh tranh hay chỉ định thầu được áp dụng tùy theo quy mô và tính chất dự án.

Trong đó, đấu thầu rộng rãi giúp tăng tính cạnh tranh, tạo điều kiện tiếp cận nhiều nhà thầu và tối ưu chi phí, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu nhà thầu chào giá thấp nhưng không đủ năng lực thực hiện. Ngược lại, đấu thầu hạn chế giúp kiểm soát chất lượng tốt hơn khi chỉ lựa chọn 3 - 5 nhà thầu có năng lực đã được kiểm chứng, dù có thể làm giảm cạnh tranh về giá.

Điểm khác biệt đáng chú ý là doanh nghiệp tư nhân không chỉ đánh giá hồ sơ, mà còn kiểm chứng năng lực thực tế thông qua khảo sát trực tiếp tại nhà máy, công trình đang triển khai, đặc biệt với các hạng mục đặc thù.

Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh cao, việc lựa chọn nhà thầu không chỉ dựa trên giá, mà còn phụ thuộc vào năng lực thực thi và khả năng kiểm soát tiến độ. Ảnh: Kỳ Phương

Cạnh tranh bằng uy tín và thực lực

Theo ông Đoàn Vĩnh Hải - Phó Giám đốc đầu tư Công ty cổ phần Phát triển nhà Bà Rịa - Vũng Tàu (Hodeco), trong bối cảnh thị trường cạnh tranh cao, việc lựa chọn nhà thầu không chỉ dựa trên giá, mà còn phụ thuộc vào năng lực thực thi và khả năng kiểm soát tiến độ. Nhiều dự án gặp rủi ro không phải do thiếu vốn, mà do lựa chọn nhà thầu chưa phù hợp.

Trong khi đó, ông Dương Hồng Cẩm - Tổng Giám đốc Phát Đạt Holdings đánh giá, các doanh nghiệp hiện nay ngày càng ưu tiên những đối tác có kinh nghiệm thực chiến và khả năng đồng hành lâu dài. Bên cạnh đó, đấu thầu không còn là cuộc cạnh tranh ngắn hạn, mà là quá trình sàng lọc để tìm ra những đối tác phù hợp về chiến lược phát triển.

Tổng Giám đốc Phát Đạt Holdings chỉ ra một vấn đề cốt lõi, phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn đang chạy theo kết quả ngắn hạn mà thiếu đi một hệ thống quản trị rủi ro bài bản.

Trong khi đó, các tập đoàn quốc tế luôn có bộ phận quản trị rủi ro riêng biệt với các kịch bản ứng phó khủng hoảng sẵn có. Khoảng cách không nằm ở quy mô, mà nằm ở tư duy vận hành. Chủ đầu tư không phải là “nguồn lực vô hạn”. Mọi hoạt động đều phụ thuộc vào vốn chủ, vốn vay và dòng tiền thị trường. Điều này dẫn đến một nguyên tắc mới “rủi ro phải được chia sẻ trong toàn chuỗi, không thể đẩy gánh nặng về một phía”.

Ông Bùi Ngọc Nam - đại diện Công ty cổ phần Địa ốc Phú Đông đề xuất một cách tiếp cận khác biệt và đáng chú ý là cho phép đối tác cung cấp vật tư chuyển đổi một phần giá trị hàng hóa sang sản phẩm bất động sản của dự án.

Mô hình này mang lại hai lợi ích chiến lược rõ ràng. Một mặt, nó giúp giải quyết bài toán hàng tồn kho vật tư, từ thép, cát đến thiết bị xây dựng, vốn đang là gánh nặng của nhiều nhà cung ứng trong giai đoạn thị trường trầm lắng.

Mặt khác, nó chuyển hóa những tài sản kém thanh khoản thành sản phẩm bất động sản có giá trị lưu thông cao hơn. Quan trọng hơn cả, khi đối tác cung ứng trực tiếp sở hữu sản phẩm của chính dự án mà họ tham gia, họ sẽ có trách nhiệm cao hơn với chất lượng đầu vào và gắn lợi ích của mình trực tiếp với thành công của dự án. Đây là bước chuyển thực chất từ "quan hệ cung ứng" sang "quan hệ đồng hành", một sự thay đổi về bản chất, không chỉ về hình thức.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, giải pháp là phân chia gói thầu theo quy mô và tính chất công việc, từ đó mở rộng cơ hội cho nhiều doanh nghiệp tham gia. Song song đó, khuyến khích liên danh, liên kết cũng giúp các doanh nghiệp nhỏ bổ sung năng lực, nâng cao khả năng cạnh tranh.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh đấu thầu qua mạng, công khai, minh bạch thông tin và tiêu chí đánh giá được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm rào cản tiếp cận. Các doanh nghiệp nhỏ cần chủ động nâng cao năng lực nội tại, từng bước tích lũy kinh nghiệm qua các dự án phù hợp.