Kỷ nguyên mới cho ngành logistics Việt Nam

Tháo điểm nghẽn

Phát biểu tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2025 với chủ đề "Logistics Việt Nam - Vươn mình tiến vào kỷ nguyên mới" diễn ra tại TP. Đà Nẵng, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định, logistics là "huyết mạch" của nền kinh tế, đảm nhiệm luân chuyển, lưu giữ, bảo quản và phân phối hàng hóa.

Ngành này góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi chi phí logistics giảm, giá thành sản phẩm giảm và sức cạnh tranh tăng. Với kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 900 tỷ USD, chỉ cần giảm 1% chi phí logistics, Việt Nam có thể tiết kiệm 9 tỷ USD.

Theo các chuyên gia, Đà Nẵng có vai trò quan trọng trong mạng lưới logistics của khu vực. Trong ảnh là Cảng Tiên Sa - Đà Nẵng. Ảnh: Huỳnh Văn Truyền

Ngành logistics thời gian qua ghi nhận nhiều kết quả tích cực khi dịch vụ tăng trưởng ổn định 14 - 16% mỗi năm, đóng góp 4,5 - 5% GDP, xếp thứ 43/139 về chỉ số LPI và nằm trong top 5 ASEAN. Hạ tầng được đầu tư với hệ thống cảng biển, sân bay, cao tốc và các trung tâm logistics tại vùng kinh tế trọng điểm. Cả nước có hơn 34.000 doanh nghiệp, nhiều đơn vị đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và ứng dụng công nghệ cao.

Tuy vậy, Thủ tướng cho rằng, ngành logistics vẫn còn nhiều điểm nghẽn, trong đó nổi bật là chi phí còn cao, khoảng 16%, vượt mức trung bình thế giới 11 - 12%. "Với kim ngạch 900 tỷ USD, giảm 5% chi phí có thể tiết kiệm 45 tỷ USD. Con số này rất thuyết phục và càng cho thấy cần quyết liệt đổi mới" - Thủ tướng nói.

Bên cạnh chi phí cao, Thủ tướng nêu thêm các hạn chế như: liên kết vùng và kết nối hạ tầng còn yếu; thủ tục cửa khẩu chưa số hóa hoàn toàn; doanh nghiệp chủ yếu quy mô vừa và nhỏ, thiếu đơn vị dẫn dắt; chưa có trung tâm logistics quốc gia; thể chế và chính sách chậm đổi mới; hạ tầng số và hạ tầng xanh chưa đáp ứng yêu cầu; chưa có trung tâm dữ liệu phục vụ AI và chuyển đổi số cho ngành.

Để khắc phục, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung xử lý các tồn tại. Bộ Công thương phải triển khai Chiến lược logistics 2025 - 2035; Bộ Tài chính hoàn thiện cơ chế một cửa, triển khai Hải quan thông minh và hoàn tất Cổng đầu tư quốc gia; Bộ Xây dựng lập quy hoạch hạ tầng logistics hiện đại, kết nối vùng và đáp ứng yêu cầu ứng phó biến đổi khí hậu.

Các bộ, ngành khác cần xây dựng cơ sở dữ liệu logistics đầy đủ và liên thông. Đà Nẵng, Hải Phòng và TP. Hồ Chí Minh đẩy nhanh việc hình thành khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế. Toàn ngành tăng hợp tác quốc tế, kết nối rộng hơn để giảm chi phí và áp dụng công nghệ mới.

Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần "5 thông": thể chế thông thoáng, hạ tầng thông suốt, quản trị thông minh, cách làm thông dụng, hợp tác thông hiểu. Chính phủ cũng xác định ba đột phá về thể chế, hạ tầng và nhân lực để giảm chi phí, nâng cao năng suất cho ngành và nền kinh tế.

Theo Bộ Công thương, logistics là một trong những ngành dịch vụ trụ cột, giữ vai trò như “mạch máu” của nền kinh tế, kết nối xuyên suốt hoạt động sản xuất, lưu thông, tiêu dùng, xuất nhập khẩu.

Với độ mở kinh tế lên đến 200%, Việt Nam hiện có quy mô thương mại đứng thứ ba ASEAN, thứ 32 thế giới; thuộc nhóm 20 nền kinh tế có quy mô thương mại quốc tế lớn nhất và nằm trong Top 15 nước thu hút FDI.

Cùng với lợi thế về thị trường tiêu thụ rộng lớn hơn 100 triệu dân, 17 hiệp định thương mại tự do đang có hiệu lực, hoạt động xuất nhập khẩu và thương mại điện tử tăng trưởng 2 con số nhiều năm liên tục, Việt Nam được đánh giá là điểm đến giàu tiềm năng để phát triển logistics.

Lợi thế chiến lược về cảng biển nước sâu, sân bay quốc tế, các đầu mối đường bộ cao tốc và định hướng hình thành đường sắt tốc độ cao càng mở ra dư địa lớn để xây dựng các trung tâm logistics hiện đại, quy mô khu vực.

Bộ Công thương khẳng định, trong những năm qua, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và đặc biệt là nỗ lực của doanh nghiệp, ngành dịch vụ logistics Việt Nam duy trì mức tăng trưởng bình quân 14 - 16%/năm, gấp hơn hai lần mức tăng trưởng trung bình của thế giới.

Bộ Công thương cũng chỉ rõ những tồn tại lớn cần sớm được tháo gỡ để tương xứng với tiềm năng quốc gia. Chi phí logistics vẫn cao hơn nhiều nước trong khu vực, cơ sở hạ tầng kết nối liên vùng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, tác phong nghiệp vụ chưa đáp ứng yêu cầu thị trường toàn cầu.

Đưa logistics Việt Nam lên tầm cao mới

Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 2229 về Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến 2050 là dấu mốc quan trọng của ngành logistics Việt Nam khi lần đầu tiên, ngành này có chiến lược, kế hoạch cụ thể để định hướng phát triển trong thời gian tới. Ông cho rằng, quyết định này đặt ra những mục tiêu cụ thể hướng tới cho ngành dịch vụ logistics đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo ông Hải, để hiện thực hóa tầm nhìn này, ngành logistics tập trung vào 7 nhóm giải pháp: Hoàn thiện thể chế pháp luật; đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng hiện đại; thúc đẩy các liên kết vùng; xây dựng nguồn hàng, phát triển thị trường; đẩy mạnh nghiên cứu đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ông Đào Trọng Khoa - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho rằng, nước ta đang bước vào một “sân chơi mới”, đòi hỏi một hạ tầng logistics tương xứng cả về quy mô, chất lượng lẫn mức độ hội nhập quốc tế.

Ông Khoa cũng đề xuất đến Thủ tướng Chính phủ công nhận ngày 6/5 hàng năm là “Ngày logistics Việt Nam” nhằm tôn vinh lịch sử 80 năm phát triển ngành dịch vụ logistics.

“Đây sẽ là một điểm nhấn truyền thông, giáo dục truyền thống hằng năm cho cộng đồng doanh nghiệp và địa phương, kết nối dòng chảy lịch sử từ huyết mạch quốc tế của kháng chiến đến huyết mạch kết nối các đầu tàu kinh tế ra khơi, hội nhập thế giới” - ông Khoa chia sẻ.

Tiến sĩ Thomas Sim - Chủ tịch Liên đoàn Quốc tế các Hiệp hội Giao nhận (FIATA) đánh giá, Việt Nam đang đi đúng hướng trong việc chuẩn hóa dữ liệu, phát triển cảng thông minh và logistics xanh, những trụ cột quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu trong thập kỷ tới.

"Việt Nam đang tiến rất nhanh. Những cải cách và tốc độ chuyển đổi số của Việt Nam khiến quốc tế thực sự ấn tượng, đặc biệt trong phát triển hạ tầng và tự động hóa logistics” - ông Thomas Sim nói.

Để đưa logistics Việt Nam lên tầm cao mới, TS. Thomas Sim cho rằng, Việt Nam cần nắm bắt ngay bây giờ 6 cơ hội: Trở thành trung tâm đa phương thức thông minh của ASEAN; tăng tốc hội nhập thương mại số quốc gia; xây dựng các khu thương mại tự do và công viên logistics sẵn sàng cho tương lai; dẫn đầu ASEAN về logistics xanh; nắm bắt sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới và phát triển lực lượng lao động logistics đẳng cấp thế giới.

“FIATA sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam trong đào tạo và phát triển nhân lực; thúc đẩy tiêu chuẩn số toàn cầu; tăng cường kết nối đa phương thức; phát triển giải pháp logistics xanh; nâng cao hợp tác và tạo thuận lợi thương mại quốc tế” - TS. Thomas Sim nói.