Kỳ vọng “tạo kim cương” từ áp lực tái cơ cấu vốn

Chuẩn hóa công ty đại chúng

Ngay trong những ngày đầu năm 2026, thị trường chứng khoán ghi nhận thêm nhiều doanh nghiệp công bố thông tin về việc không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Gần nhất, ngày 6/1/2026, Tổng Công ty Đầu tư quốc tế Viettel (Viettel Global, mã VGI) công bố không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, vì không có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Viettel Global cho biết vẫn được duy trì tư cách công ty đại chúng đến hết ngày 31/12/2026 và đang tìm kiếm các phương án khắc phục phù hợp để tiếp tục đáp ứng quy định.

Năm 2025 đánh dấu sự bứt phá rõ rệt của thị trường chứng khoán Việt Nam. Ảnh: Đức Thanh

Cùng ngày, Công ty cổ phần Thực phẩm quốc tế cũng ra thông báo tương tự. Cổ đông lớn nhất - Kirin Holdings (Nhật Bản) nhiều năm qua nắm giữ tới 95,66% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. Theo cập nhật mới nhất, 4,34% số cổ phần còn lại thuộc sở hữu của 818 cổ đông.

Trước đó, ngay trước thềm năm mới, Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS) công bố báo cáo cơ cấu cổ đông dựa trên danh sách chốt ngày 29/8/2025. Doanh nghiệp có tới 17.495 cổ đông, nhưng Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ 95,76% số cổ phiếu có quyền biểu quyết. “Ông lớn” ngành dầu khí đứng trước nguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng và buộc phải rời sàn niêm yết cũng như không đủ điều kiện đăng ký giao dịch trên UPCoM.

Khái niệm công ty đại chúng đã có sự thay đổi đáng kể khi Luật Chứng khoán (năm 2019) được ban hành và có hiệu lực từ ngày 1/1/2021. Bên cạnh các công ty đã thực hiện chào bán thành công cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), công ty đại chúng còn là những doanh nghiệp có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên và có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải là cổ đông lớn nắm giữ.

Theo cơ quan quản lý, việc sửa đổi điều kiện về cơ cấu cổ đông nhằm phù hợp hơn với thực tiễn và thông lệ quốc tế, với mục tiêu nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán, bảo đảm quy mô, tính đại chúng của công ty.

Luật Chứng khoán (năm 2019) cũng quy định rõ việc hủy tư cách công ty đại chúng khi vi phạm tiêu chí về quy mô vốn và cơ cấu cổ đông. Tuy nhiên, quy định chuyển tiếp cho phép các công ty đã niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trước ngày 1/1/2021 đáp ứng điều kiện theo quy định cũ không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Luật số 56/2024/QH15 (sửa đổi một số luật, trong đó có Luật Chứng khoán) ban hành tháng 11/2024 đã bỏ quy định chuyển tiếp và chính thức “chốt” thời hạn 1/1/2026. Ở trường hợp không còn đáp ứng điều kiện, công ty đại chúng phải chủ động công bố thông tin, báo cáo cơ quan quản lý và được dành thời gian tối đa 1 năm để khắc phục trước khi thực hiện thủ tục hủy tư cách công ty đại chúng.

Áp lực và kỳ vọng

Trong thông báo gửi đến các nhà đầu tư vừa qua, lãnh đạo PV GAS cho biết đang tích cực làm việc với cổ đông lớn là PVN, đồng thời báo cáo, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền để tìm phương án xử lý phù hợp với các quy định hiện hành.

Thực tế, thời gian qua, đã có thêm những quy định quan trọng. Ngày 31/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 366/2025/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Điểm nhấn đáng chú ý của Nghị định là quy định các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ chậm nhất trong quý I năm đầu tiên của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm phải ban hành chiến lược phát triển (gồm kế hoạch cơ cấu lại vốn của doanh nghiệp đầu tư tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn).

Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp quy định, doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa đang niêm yết, đăng ký giao dịch chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông nhưng "trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt" sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Áp lực từ mốc thời hạn 1 năm khắc phục để "trụ" lại trên sàn chứng khoán và yêu cầu hoàn thiện kế hoạch cơ cấu lại vốn đang đòi hỏi các bên khẩn trương hơn trong công tác thoái vốn.

Thời gian qua, thị trường chứng khoán cũng ghi nhận một số trường hợp doanh nghiệp chủ động phi đại chúng hóa và rời sàn, nhất là ở các cổ phiếu có thanh khoản thấp. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, làn sóng IPO đang rất sôi động trong nhiều tháng gần đây.

Thị trường chứng khoán vẫn được lựa chọn như một kênh dẫn vốn hiệu quả, nơi tạo cơ hội huy động nguồn lực và phân bổ vốn minh bạch hơn. Các yêu cầu khắt khe hơn về tính đại chúng, về quản trị và công bố thông tin có thể tạo áp lực ngắn hạn, nhưng cũng là động lực "tạo kim cương", sàng lọc, nâng chuẩn và củng cố niềm tin cho thị trường.