Đẩy mạnh phân cấp

Sự chủ động và tinh thần trách nhiệm cao là điều có thể nhận thấy trong Công văn số 3325/BTC-PTHT vừa được Bộ Tài chính gửi Thủ tướng Chính phủ vào giữa tuần này, liên quan đến việc đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã đầu tư theo quy mô phân kỳ.

Trước đó, tại Công điện số 5/CĐ-TTg ngày 20/1/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ trưởng Bộ Xây dựng và Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố đề xuất bố trí nguồn vốn để sớm đầu tư hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã và đang đầu tư theo quy mô phân kỳ, bảo đảm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đoạn Vân Phong - Nha Trang hiện có quy mô 4 làn xe hạn chế, không có làn dừng khẩn cấp liên tục.

Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Tài chính đã có văn bản đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp rà soát, đề xuất phương án đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ. Tuy nhiên, đến ngày 18/3/2026, Bộ Tài chính vẫn chưa nhận được ý kiến phản hồi từ Bộ Xây dựng.

Trong Công văn số 3325, Bộ Tài chính cho biết: “Trên cơ sở nội dung Bộ Xây dựng đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 3371/BXD-KHTC ngày 3/3/2026, Bộ Tài chính tổng hợp, làm rõ các vấn đề liên quan đến đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã đầu tư theo quy mô phân kỳ”.

Theo Bộ Tài chính, tại Nghị quyết số 158/2024/QH15 ngày 12/11/2024, Quốc hội đã yêu cầu kịp thời nâng cấp, mở rộng một số tuyến đường bộ cao tốc đầu tư phân kỳ theo quy mô quy hoạch.

Tại Công điện số 5/CĐ-TTg ngày 20/1/2026, Thủ tướng Chính phủ cũng chỉ rõ, việc phê duyệt, xây dựng và vận hành một số đoạn, tuyến cao tốc theo quy mô phân kỳ khi chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia còn tồn tại hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, ùn tắc và tai nạn giao thông.

Từ thực tiễn trên, Bộ Tài chính cho rằng, việc sớm đầu tư nâng cấp, mở rộng các tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế lên quy mô hoàn chỉnh theo quy hoạch là cần thiết, nhằm bảo đảm an toàn giao thông và nâng cao hiệu quả khai thác.

Liên quan việc mở rộng các tuyến cao tốc quy mô 2 làn xe, Bộ Tài chính cho biết, nhiều địa phương đang đề xuất đầu tư toàn bộ bằng nguồn vốn ngân sách trung ương, trong khi theo quy định của Luật Đường bộ, các tuyến cao tốc này đã được phân cấp cho địa phương quản lý, đồng thời địa phương là cơ quan chủ quản thực hiện đầu tư.

Bên cạnh đó, theo tinh thần Nghị quyết số 361/NQ-CP ngày 8/10/2025 của Chính phủ, các địa phương phải chủ trì đầu tư, trong đó nguồn vốn được bố trí theo nguyên tắc kết hợp giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương với tỷ lệ 50 - 50.

“Các địa phương cần thực hiện đầy đủ vai trò cơ quan được phân cấp quản lý và là cơ quan chủ quản, chủ động rà soát, tính toán kỹ về quy mô, tổng mức đầu tư và sắp xếp thứ tự ưu tiên bố trí vốn ngân sách địa phương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030. Trên cơ sở đó, đề xuất mức vốn ngân sách trung ương hỗ trợ (nếu thiếu), bảo đảm nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả, tránh lãng phí” - Bộ Tài chính đề nghị.

Ưu tiên đầu tư theo phương thức đối tác công - tư

Liên quan việc mở rộng các tuyến cao tốc quy mô 4 làn xe hạn chế, khi báo cáo Thủ tướng Chính phủ vào đầu tháng 3/2026, Bộ Xây dựng chưa đề xuất phương án mở rộng tổng thể cho toàn bộ các tuyến.

Qua rà soát, Bộ Tài chính cho rằng, các yếu tố như nhu cầu (lưu lượng dự báo), hiện trạng đầu tư (đã hoàn thành, mới hoàn thành hoặc đang thi công), điều kiện thi công (mức độ giải phóng mặt bằng 4 - 8 làn xe) và khả năng huy động vốn (mức độ quan tâm của nhà đầu tư) giữa các tuyến có sự khác biệt đáng kể. Vì vậy, việc nâng cấp, mở rộng các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế có thể chia thành 4 nhóm.

Nguồn: Bộ Xây dựng. Đồ họa: Phương Anh

Nhóm thứ nhất gồm một số tuyến đã hoàn thành, có nhu cầu vận tải cao, đã giải phóng mặt bằng 6 làn xe và có nhà đầu tư quan tâm, có thể triển khai mở rộng ngay theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Trường hợp kết hợp với các đoạn có lưu lượng thấp hơn, phân kỳ đầu tư hợp lý, có thể xem xét đầu tư toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Mai Sơn - Dầu Giây.

Nhóm thứ hai là một số tuyến đã hoàn thành và đã giải phóng mặt bằng 6 làn xe, nhưng chưa đủ cơ sở đánh giá sự cần thiết phải mở rộng.

Nhóm thứ ba là một số tuyến đang thi công, đã giải phóng mặt bằng theo quy mô 6 - 8 làn xe, thuận lợi cho việc nâng cấp trong tương lai.

Nhóm thứ tư là một số tuyến đang thi công nhưng mới giải phóng mặt bằng 4 làn xe, việc mở rộng sau này sẽ gặp nhiều khó khăn về kỹ thuật và chi phí.

Từ thực tế trên, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Xây dựng nghiên cứu, đề xuất phương án nâng cấp, mở rộng cụ thể cho từng đoạn tuyến, bảo đảm an toàn giao thông, tránh ùn tắc và không tạo điểm nghẽn trong lưu thông hành khách, hàng hóa, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các khu vực kết nối trung tâm đô thị, khu kinh tế và cảng hàng không.

Trong đó, cần xác định rõ các đoạn cần ưu tiên đầu tư mở rộng ngay và các đoạn thực hiện theo lộ trình trong thời gian tới; đồng thời làm rõ quy mô, hình thức đầu tư, cơ quan chủ quản và nhu cầu vốn của từng dự án.

Theo PGS.TS Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình đường bộ Việt Nam, việc đầu tư hoàn thiện tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông lên quy mô 6 - 8 làn xe cần được triển khai sớm, bởi nếu kéo dài sẽ làm gia tăng áp lực vừa thi công vừa bảo đảm giao thông.

“Trong đó, đề xuất ưu tiên đầu tư theo phương thức PPP của Bộ Tài chính sẽ giúp giảm gánh nặng ngân sách, đồng thời mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân” - PGS.TS Trần Chủng đánh giá.