Ngày 25/3 tại Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026, tập trung “mổ xẻ” yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu và chuyển dịch công nghệ diễn ra nhanh.

Thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia tại hội thảo thống nhất: Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào các động lực truyền thống như vốn, lao động giá rẻ hay khai thác tài nguyên, mà phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Đặng Xuân Thanh - Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, áp lực đổi mới mô hình phát triển không chỉ đến từ bên ngoài mà còn từ các “điểm nghẽn nội tại” của nền kinh tế. Trong khi đó, báo cáo đề dẫn của ông TS. Nguyễn Đức Hiển - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đã chỉ rõ khoảng trống thể chế, hạn chế về năng lực công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực đang là rào cản lớn.

Điểm đáng chú ý tại diễn đàn là sự đồng thuận cao về cấu trúc mô hình phát triển mới với 5 trụ cột chính: thể chế hiện đại, khoa học công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nhân lực chất lượng cao và hạ tầng dữ liệu số. Trong đó, dữ liệu được xem là “tài nguyên mới”, đòi hỏi sớm hình thành thị trường dữ liệu và khung pháp lý phù hợp.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh vai trò “kiến tạo” của Nhà nước, không chỉ dừng ở hoàn thiện thể chế mà phải chủ động dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, chuyển đổi xanh. Đây được coi là yếu tố quyết định để Việt Nam nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì tiếp tục ở phân khúc giá trị thấp.

Ở góc độ thị trường, khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là kinh tế tư nhân, được xác định là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để khu vực này thực sự bứt phá, cần các chính sách đủ mạnh về tiếp cận vốn, dữ liệu, công nghệ và môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Một điểm nhấn khác là yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, nếu không giải được “bài toán liên kết”, Việt Nam khó có thể nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ.

Kết luận diễn đàn, các đại biểu thống nhất, cải cách thể chế phải đi trước một bước, đồng thời đầu tư có trọng tâm vào hạ tầng số, nhân lực và công nghệ lõi. Ban Tổ chức sẽ tổng hợp kiến nghị chính sách, tập trung vào phát triển kinh tế dữ liệu, hoàn thiện thể chế đổi mới sáng tạo và tạo lập động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn 2026 - 2030.

Diễn đàn một lần nữa cho thấy, bài toán phát triển của Việt Nam không còn là “tăng trưởng bao nhiêu”, mà là “tăng trưởng bằng cách nào” trong kỷ nguyên số./.