Ảnh T.L minh họa

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mức lương tối thiểu vùng áp dụng ở khu vực doanh nghiệp (DN) những năm gần đây tăng liên tục với tỷ lệ tương đối cao, nhưng vẫn không đáp ứng được nhu cầu sống tối thiểu của người lao động, do mức lương tối thiểu chung trước đây quá thấp.

Trong năm 2017, với mức tăng trung bình các vùng là 7,3%, trong đó: mức lương tối thiểu vùng I là 3,75 triệu đồng; vùng II là 3,32 triệu đồng; vùng III là 2,9 triệu đồng; vùng IV là 2,58 triệu đồng, mới chỉ đáp ứng được khoảng 90% mức sống tối thiểu của người lao động.

Theo TS Vũ Quang Thọ - Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn - Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, mức lương tối thiểu Chính phủ quy định chỉ là mức sàn, nhằm hạn chế việc trả lương tùy tiện quá thấp, chống bóc lột, làm cơ sở để các DN xây dựng thang, bảng lương. Tuy nhiên, thực tế các DN đã lạm dụng mức này để trả lương cho hầu hết người lao động, nên mức lương cơ bản, mức lương làm căn cứ đóng BHXH cho người lao động rất thấp, chỉ trên mức lương tối thiểu vùng khoảng 15%.

Kết quả khảo sát của viện cũng cho thấy, tiền lương thực tế của người lao động hết quý I/2017 (sau điều chỉnh) tăng 8,1%, cao hơn mức tăng lương tối thiểu vùng (trung bình 7,3%). Trong đó, DN ngoài quốc doanh tăng 8,02%; DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tăng 5,0%. Nhiều doanh nghiệp nhà nước (DNNN) điều chỉnh lương tối thiểu vùng, kết hợp thực hiện thang, bảng lương mới theo Nghị định số 49/2013/NĐ-CP, nên quỹ lương tăng 15,2%, chủ yếu là bù đắp mức đóng bảo hiểm cho người lao động có mức lương dưới mức lương tối thiểu vùng.

Thực tế, tiền lương cơ bản trung bình của người lao động là 4,48 triệu đồng/tháng. Ngoài tiền lương cơ bản, người lao động có thêm thu nhập từ tiền làm thêm giờ, tiền phụ cấp chuyên cần, thâm niên, trách nhiệm, kỹ năng, nhà ở, xăng xe, hỗ trợ đời sống… Các khoản này chiếm từ 20 - 25% thu nhập của người lao động tùy từng vùng.

Về đời sống, hầu hết các khoản thu nhập người lao động phải trang trải cho cuộc sống hàng ngày, chủ yếu là phục vụ đời sống vật chất, mà chưa có điều kiện chăm lo về đời sống tinh thần. Nếu không có các khoản làm thêm giờ, hỗ trợ từ phía DN, thì tiền lương của người lao động rất thấp, đời sống gặp nhiều khó khăn và không thể có tích lũy.

Theo kết quả khảo sát 816 hộ gia đình 4 người, có 2 vợ chồng là công nhân và 2 người ăn theo, trung bình một tháng chi tiêu hết 9.038.000 đồng (tức là mỗi người lao động nuôi một người thì mức chi tiêu là 4.519.000 đồng, trong lúc đó thu nhập trung bình của người lao động nhóm này là 4.716.500 đồng/tháng). Mức chi tiêu này dùng vào các nhu cầu như tiền ăn, tiền thuê nhà trọ, tiền điện, nước, chi phí học tập của con cái...

Như vậy, với tình hình thu nhập và chi tiêu dù rất tằn tiện và dè sẻn của người lao động như trên, thì đời sống của người lao động vẫn hết sức khó khăn. Kết quả khảo sát cho thấy chỉ có 16,1% người lao động cho biết có dư dật, tích lũy; 51,3% vừa đủ trang trải cuộc sống; 20,6% cho biết phải chi tiêu tằn tiện, kham khổ; 12,0% cho biết thu nhập không đủ chi tiêu, phải làm thêm để cải thiện cuộc sống.

Do đó, tình trạng tranh chấp lao động dẫn đến đình công, mà nguyên nhân chủ yếu liên quan đến tiền lương, thu nhập và điều chỉnh lương tối thiểu vẫn xảy ra./.

Mai Đan