Bước vào giai đoạn chuyển mình

Tài sản số đang nổi lên như một kênh đầu tư hấp dẫn, song cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với nhà đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh tâm lý đám đông dễ chi phối quyết định đầu tư và các nguy cơ về an ninh, an toàn dữ liệu cá nhân ngày càng gia tăng. Khi Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn thí điểm và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa, yêu cầu nâng cao năng lực tự bảo vệ của nhà đầu tư trở thành vấn đề then chốt.

Theo ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), thị trường tài sản mã hóa Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa đang được Chính phủ thúc đẩy triển khai. Việc Thủ tướng chỉ đạo tăng tốc triển khai trong bối cảnh khung thí điểm cấp phép các sàn giao dịch tài sản mã hóa đã được ban hành cho thấy quyết tâm rõ ràng trong việc hình thành một kênh đầu tư mới bên cạnh các thị trường tài chính truyền thống. Dù vậy, thị trường đón nhận tín hiệu này với nhiều kỳ vọng song cũng đặt ra không ít thách thức về quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư.

Tài sản số đang nổi lên như một kênh đầu tư hấp dẫn, song cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với nhà đầu tư. Ảnh tư liệu

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng không có biện pháp bảo vệ nào hiệu quả hơn việc chính nhà đầu tư chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết. Ông Nguyễn Minh Tuấn - Chủ nhiệm Cộng đồng Nhà đầu tư Tài sản số Việt Nam (VIDA) nhấn mạnh, tri thức và kỹ năng quản trị rủi ro chính là “hàng rào mềm” quan trọng nhất giúp nhà đầu tư tránh bị cuốn theo tâm lý đám đông và các mô hình lừa đảo núp bóng công nghệ. Theo ông, sự thiếu hiểu biết về bản chất tài sản số và chủ quan trong bảo mật thông tin cá nhân là nguyên nhân khiến nhiều nhà đầu tư dễ rơi vào bẫy.

Một yếu tố cần đặc biệt lưu ý là đặc thù cấu trúc của thị trường tài chính Việt Nam, nơi nhà đầu tư cá nhân hiện chiếm khoảng 85% giao dịch trên thị trường chứng khoán, trong khi vai trò của nhà đầu tư tổ chức còn khá hạn chế so với thông lệ quốc tế. Cấu trúc này giúp thị trường sôi động nhưng đồng thời cũng làm gia tăng rủi ro khi phần lớn quyết định đầu tư dựa trên cảm xúc và kỳ vọng ngắn hạn. Khi áp dụng sang thị trường tài sản mã hóa, có mức độ biến động cao hơn chứng khoán truyền thống yêu cầu về kiến thức và kỷ luật đầu tư đối với nhà đầu tư cá nhân càng trở nên khắt khe.

Nhiều hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi

Theo các chuyên gia, trong chiến lược phân bổ danh mục đầu tư, tài sản mã hóa nên được xếp vào nhóm tài sản có mức độ rủi ro cao, với tỷ trọng hợp lý và có kiểm soát, thay vì trở thành kênh đầu tư chủ đạo. Bên cạnh đó, trong giai đoạn thí điểm ban đầu, thanh khoản của thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam nhiều khả năng chưa thể sánh với thị trường chứng khoán nơi giá trị giao dịch mỗi ngày lên tới hàng tỷ USD. Việc đặt kỳ vọng quá cao trong giai đoạn đầu có thể khiến nhà đầu tư đưa ra những quyết định thiếu thận trọng.

Một khác biệt căn bản của tài sản mã hóa so với các công cụ tài chính truyền thống nằm ở phương thức định giá. Không giống cổ phiếu hay trái phiếu gắn với bảng cân đối kế toán và báo cáo tài chính, nhiều loại tài sản số được định giá chủ yếu dựa trên yếu tố công nghệ, mô hình vận hành và kỳ vọng thị trường. Điều này đòi hỏi nhà đầu tư phải có kiến thức chuyên sâu hơn, bởi việc đánh giá giá trị không thể dựa trên các chỉ tiêu tài chính quen thuộc.

Ngoài ra, mô hình vận hành của thị trường tài sản số cũng khác biệt đáng kể so với thị trường chứng khoán. Trong khi thị trường chứng khoán được tổ chức theo mô hình tập trung do Nhà nước quản lý thống nhất, các sàn giao dịch tài sản số hoạt động theo cơ chế tự chủ, cơ quan quản lý giữ vai trò giám sát. Các tài sản niêm yết chủ yếu do chính sàn đề xuất và chịu trách nhiệm, khiến rủi ro đối với nhà đầu tư gia tăng và yêu cầu về tự chịu trách nhiệm càng trở nên rõ nét.

Cùng với rủi ro thị trường, các hình thức lừa đảo trên thị trường tài sản mã hóa đang ngày càng tinh vi. Theo bà Nguyễn Vân Hiền - Phó Chủ tịch VAB, nhiều chiêu trò hiện nay kết hợp giữa công nghệ và tâm lý, khiến không ít nhà đầu tư dù cẩn trọng vẫn dễ dàng mắc bẫy. Các thủ đoạn phổ biến bao gồm tạo token giả mạo, “bẫy mật ngọt” chỉ cho phép mua mà không thể bán, rút thanh khoản đột ngột, airdrop lừa đảo, mô hình Ponzi, phishing giả mạo sàn giao dịch, mạo danh người nổi tiếng và các chiến dịch bơm thổi giá đánh vào tâm lý FOMO của nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Theo các chuyên gia, việc nhà đầu tư Việt Nam dễ trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có sự thiếu hụt kiến thức nền tảng, tâm lý muốn làm giàu nhanh, dễ chạy theo đám đông và khung pháp lý vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Trong bối cảnh thị trường tài sản mã hóa chuẩn bị bước vào giai đoạn vận hành thí điểm có kiểm soát, việc nâng cao tri thức, kỷ luật đầu tư và ý thức quản trị rủi ro được xem là điều kiện tiên quyết để thị trường phát triển bền vững và lành mạnh.