Tránh nhầm giữa thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế

Ngày 20/3, tại Tọa đàm “Quyết toán thuế Thu nhập cá nhân (TNCN), Thu nhập doanh nghiệp (TNDN) năm 2025 - Những vấn đề cần lưu ý” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính và Thuế TP. Hồ Chí Minh tổ chức, đại diện Thuế TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong quá trình hỗ trợ người nộp thuế, cơ quan thuế vẫn ghi nhận nhiều trường hợp kê khai sai do chưa nắm rõ các quy định khi quyết toán thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, cán bộ Thuế TP. Hồ Chí Minh, để hạn chế sai sót, trước hết cần xác định đúng đối tượng nộp thuế. Theo quy định, thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công áp dụng đối với cá nhân cư trú và cá nhân không cư trú có phát sinh thu nhập chịu thuế. Trong đó, cá nhân cư trú phải kê khai thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, còn cá nhân không cư trú chỉ kê khai phần thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Việc xác định cá nhân cư trú hay không cư trú căn cứ vào tình trạng cư trú thực tế, không phụ thuộc quốc tịch.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, cán bộ Thuế TP. Hồ Chí Minh chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Việt Dũng

Đại diện cơ quan thuế cũng lưu ý, trường hợp cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam nhưng thực tế có mặt dưới 183 ngày trong năm tính thuế, nếu không chứng minh được là đối tượng cư trú của nước khác thì vẫn được xác định là cá nhân cư trú tại Việt Nam. Đây là nội dung người nộp thuế cần đặc biệt chú ý khi thực hiện quyết toán.

Một nội dung dễ gây nhầm lẫn khác là việc phân biệt giữa thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế. Theo cơ quan thuế, thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công là toàn bộ khoản thu nhập người lao động nhận được từ người sử dụng lao động có tính chất tiền lương, tiền công, bao gồm cả khoản bằng tiền và không bằng tiền. Không chỉ tiền lương hàng tháng, các khoản tiền công, thù lao, hoa hồng môi giới, phụ cấp, trợ cấp, lợi ích khác và các khoản thưởng bằng tiền hoặc không bằng tiền theo quy định cũng thuộc diện xem xét xác định thu nhập chịu thuế. Sau khi xác định thu nhập chịu thuế, người nộp thuế mới được trừ các khoản giảm trừ để xác định thu nhập tính thuế.

Cơ quan thuế đồng thời nhấn mạnh thời điểm xác định thu nhập chịu thuế là thời điểm tổ chức, cá nhân trả thu nhập cho người nộp thuế. Theo đó, tiền lương, tiền thưởng của năm trước nhưng được chi trả vào tháng 1 năm sau sẽ được tính vào kỳ tính thuế của năm chi trả, không tính vào năm phát sinh công việc. Đây là sai sót khá phổ biến trong quá trình kê khai, quyết toán của cả người nộp thuế và doanh nghiệp.

Đối với các khoản giảm trừ, người nộp thuế được trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc, giảm trừ gia cảnh, các khoản đóng góp từ thiện, khuyến học, nhân đạo theo quy định. Riêng với quỹ hưu trí tự nguyện, mức giảm trừ chỉ được chấp nhận trong giới hạn quy định và phải có thực đóng. Đối với giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế được lựa chọn tính cho bản thân tại một nơi; trường hợp trong năm chưa giảm trừ hoặc giảm trừ chưa đủ 12 tháng thì khi quyết toán được tính đủ 12 tháng theo quy định. Với người phụ thuộc, việc giảm trừ chỉ được chấp nhận khi đã đăng ký và có đủ hồ sơ chứng minh; mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế.

Cơ quan thuế cũng lưu ý, các khoản đóng góp từ thiện, khuyến học, nhân đạo chỉ được giảm trừ khi thực hiện vào các tổ chức, cơ sở hoặc quỹ được thành lập và hoạt động đúng quy định của pháp luật, đồng thời phải có chứng từ thu hợp pháp. Khoản đóng góp phát sinh năm nào chỉ được giảm trừ trong năm đó, không được chuyển sang năm sau nếu chưa giảm trừ hết.

Xác định đúng trường hợp được ủy quyền và phải trực tiếp quyết toán

Liên quan đến trách nhiệm quyết toán, tổ chức trả thu nhập từ tiền lương, tiền công có trách nhiệm khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân, không phân biệt có phát sinh khấu trừ thuế hay không, đồng thời quyết toán thay cho cá nhân có ủy quyền. Trường hợp người lao động được điều chuyển từ tổ chức cũ sang tổ chức mới do sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp hoặc trong cùng hệ thống, tổ chức mới có trách nhiệm quyết toán theo ủy quyền đối với cả phần thu nhập do tổ chức cũ chi trả.

Theo đại diện Thuế TP. Hồ Chí Minh, cá nhân cư trú chỉ được ủy quyền quyết toán khi đáp ứng đúng điều kiện theo quy định, như ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên tại một nơi và đang làm việc tại đó vào thời điểm tổ chức thực hiện quyết toán; hoặc ngoài thu nhập tại nơi làm việc chính còn có thu nhập vãng lai ở nơi khác bình quân tháng trong năm không quá 10 triệu đồng, đã bị khấu trừ thuế 10% và không có yêu cầu quyết toán đối với phần thu nhập này. Nếu không đáp ứng đủ điều kiện, cá nhân phải trực tiếp quyết toán với cơ quan thuế.

Các trường hợp cá nhân phải trực tiếp quyết toán gồm: có số thuế phải nộp thêm lớn hơn 50.000 đồng; có số thuế nộp thừa đề nghị hoàn hoặc bù trừ; cá nhân có mặt tại Việt Nam năm đầu dưới 183 ngày nhưng tính trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam đạt từ 183 ngày trở lên; người nước ngoài kết thúc hợp đồng làm việc tại Việt Nam trước khi xuất cảnh; hoặc cá nhân thuộc diện xét giảm thuế do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo. Ngược lại, một số trường hợp không phải trực tiếp quyết toán nếu thuộc ngưỡng được miễn theo quy định hoặc không có nhu cầu hoàn, bù trừ số thuế nộp thừa.

Đối với trường hợp “vắt năm”, tức cá nhân có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày trong năm dương lịch đầu tiên nhưng đủ từ 183 ngày trở lên trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt, kỳ tính thuế đầu tiên được xác định là 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt; từ năm thứ hai trở đi, kỳ tính thuế thực hiện theo năm dương lịch. Đây cũng là trường hợp cần được lưu ý riêng khi thực hiện quyết toán.

Về thời hạn nộp hồ sơ quyết toán, đối với tổ chức là chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng thứ 3 kể từ ngày kết thúc năm dương lịch hoặc năm tài chính; đối với cá nhân trực tiếp quyết toán là chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng thứ 4 kể từ ngày kết thúc năm dương lịch. Riêng cá nhân cư trú là người nước ngoài kết thúc hợp đồng làm việc tại Việt Nam phải thực hiện quyết toán trước khi xuất cảnh.

Liên quan đến nơi nộp hồ sơ, cơ quan thuế cho biết cá nhân có thu nhập thuộc diện tổ chức chi trả khấu trừ tại nguồn tại một nơi thì nộp hồ sơ tại cơ quan thuế quản lý tổ chức chi trả; nếu có thu nhập từ hai nơi trở lên thì nộp tại cơ quan thuế quản lý tổ chức chi trả có nguồn thu nhập lớn nhất trong năm. Trường hợp cá nhân vừa có thu nhập tự khai, vừa có thu nhập đã khấu trừ tại nguồn thì nộp tại cơ quan thuế nơi có nguồn thu nhập lớn nhất trong năm; nếu không xác định được thì được lựa chọn nơi nộp theo quy định./.