PV: Thưa ông, tình hình biến động toàn cầu hiện nay tác động thế nào tới "bức tranh" xuất khẩu của Việt Nam?

Ông Nguyễn Anh Sơn

Ông Nguyễn Anh Sơn: Xuất khẩu của Việt Nam đang vận hành trong môi trường nhiều biến động hơn trước, khi căng thẳng địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước hết, là yếu tố năng lượng. Khu vực vùng Vịnh trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu, khí của thế giới, nên mỗi biến động đều có thể đẩy giá năng lượng tăng, kéo theo chi phí sản xuất và vận tải. Bên cạnh đó, hoạt động logistics cũng chịu ảnh hưởng khi vận tải gián đoạn, thiếu container, chi phí tăng cao; thậm chí tác động có thể kéo dài ngay cả khi xung đột hạ nhiệt.

Dù vậy, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận tín hiệu tích cực. Tính đến ngày 15/3, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 197,1 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 96,8 tỷ USD, tăng 17,6% so với cùng kỳ. Các mặt hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực, với 3 nhóm hàng đạt trên 10 tỷ USD, gồm điện tử, điện thoại và máy móc, thiết bị. Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng như giày dép, gỗ, nông sản, thủy sản cũng tăng trưởng tốt.

PV: Tuy nhiên, cán cân thương mại đang chuyển sang nhập siêu. Điều này có đáng lo ngại không, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Tính đến ngày 15/3, tổng kim ngạch nhập khẩu đạt 100,3 tỷ USD, tăng 24,6%, chủ yếu ở nhóm máy vi tính, linh kiện điện tử, máy móc và thiết bị. Điều này cho thấy nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, tư liệu sản xuất đang gia tăng để phục vụ sản xuất trong nước.

Đây không phải tín hiệu tiêu cực. Với độ mở kinh tế lớn (lên tới khoảng 200% GDP), cán cân thương mại của Việt Nam thường biến động theo chu kỳ. Mức nhập siêu hiện nay chủ yếu phản ánh nhu cầu nhập khẩu đầu vào, cho thấy hoạt động sản xuất vẫn duy trì tích cực và đang chuẩn bị cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.

Nhập khẩu tăng mạnh cũng phản ánh niềm tin của doanh nghiệp vào triển vọng phục hồi và mở rộng sản xuất. Dù cán cân thương mại tạm thời thâm hụt khoảng 3,5 tỷ USD, nhưng trong bối cảnh này, đây là mức phù hợp và có thể tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong các tháng tới.

Với đà hiện tại, nhiều dự báo cho rằng, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 có thể chạm mốc 1.000 tỷ USD, tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu.

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

PV: Theo đánh giá của ông, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15 - 16% trong năm 2026 có phải là thách thức, trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất ổn như hiện nay?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Đây chắc chắn là một mục tiêu thách thức. Chúng ta mới đi qua giai đoạn đầu năm, trong khi phía trước còn nhiều yếu tố bất định từ thị trường quốc tế. Tuy nhiên, tôi cho rằng, mục tiêu này vẫn có cơ sở.

Trước hết, nền tảng sản xuất trong nước vẫn ổn định. Thứ hai, năng lực thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam đã được cải thiện đáng kể sau các cú sốc trước đây, như đại dịch Covid-19 hay đứt gãy chuỗi cung ứng.

Điều quan trọng là chúng ta phải thay đổi cách tiếp cận. Xuất khẩu trong giai đoạn tới không thể vận hành theo cách “tăng trưởng tuyến tính” như trước, mà cần linh hoạt hơn, chủ động hơn.

Một yếu tố rất quan trọng là nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo thị trường. Khi thông tin được cập nhật kịp thời, cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp sẽ có điều kiện điều chỉnh kế hoạch phù hợp.

PV: Chi phí logistics đang là một trong những áp lực lớn nhất đối với doanh nghiệp. Bộ Công thương có giải pháp gì để hỗ trợ, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Đúng là chi phí logistics đang tạo áp lực rất lớn. Do đó, giải pháp không thể chỉ nằm ở một khâu, mà phải mang tính tổng thể.

Chúng tôi đang phối hợp với các bộ, ngành như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Xây dựng để triển khai các giải pháp liên quan đến vận tải, tín dụng, ngoại tệ và hạ tầng. Một số công cụ quản lý ngoại thương cũng sẽ được sử dụng linh hoạt để điều tiết nhịp xuất nhập khẩu trong từng thời điểm, tránh tình trạng ùn ứ hàng hóa hoặc ách tắc dòng vốn.

Song song với đó, Bộ Công thương đang hoàn thiện các chính sách pháp lý quan trọng nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động xuất khẩu, từ quy định về hàng hóa sản xuất tại Việt Nam đến kiểm soát thương mại chiến lược.

PV: Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu đã được nhắc đến rất nhiều, nhưng dường như kết quả vẫn chưa đạt kỳ vọng. Bộ Công thương sẽ thúc đẩy vấn đề này như thế nào trong thời gian tới, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Trong bối cảnh hiện nay, đa dạng hóa thị trường không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc. Nếu phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường, rủi ro sẽ rất lớn khi có biến động.

Một giải pháp mới mà chúng tôi đang triển khai là tăng cường vai trò của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Bộ Công thương sẽ nghiên cứu giao chỉ tiêu cụ thể (KPI) cho từng thương vụ theo khu vực thị trường. Các thương vụ không chỉ làm nhiệm vụ xúc tiến thương mại, mà còn phải chủ động tìm kiếm đối tác, đề xuất thị trường mới và cung cấp thông tin cảnh báo sớm về rủi ro.

Đồng thời, chúng tôi tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), bởi đây vẫn là “dư địa” rất lớn nếu được khai thác tốt.

Song hành với việc mở rộng FTA, Bộ Công thương tăng cường hợp tác với các thị trường lớn như Bangladesh, Pakistan; đồng thời khuyến khích các địa phương, doanh nghiệp chủ động khai thác thị trường, liên kết trong và ngoài nước để mở rộng đầu ra cho hàng hóa.

PV: Về dài hạn, Việt Nam cần làm gì để xuất khẩu phát triển bền vững hơn, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Sơn: Về dài hạn, chúng ta cần tái cấu trúc hoạt động xuất khẩu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào một số thị trường.

Điều này bao gồm việc chuyển dịch cơ cấu hàng hóa sang các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường và phát triển bền vững. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng logistics và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Quan trọng hơn, phải gắn kết chặt chẽ giữa sản xuất, xuất khẩu và thị trường nội địa để tạo sự cân bằng và ổn định trong dài hạn.

Bộ Công thương kiến nghị Chính phủ sớm nghiên cứu, đưa vào vận hành các khu thương mại tự do tại Đà Nẵng, Hải Phòng và TP. Hồ Chí Minh, cùng với các khu hợp tác kinh tế qua biên giới. Mục tiêu là hình thành chuỗi sản xuất khép kín, tận dụng hiệu quả quy tắc xuất xứ và nâng cao chất lượng hàng xuất khẩu.

PV: Xin cảm ơn ông!