Cải cách hải quan tạo đòn bẩy phát triển doanh nghiệp

Trao đổi với phóng viên, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh, trong bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế còn nhiều biến động, việc thực thi hiệu quả chính sách thuế và hải quan được cộng đồng doanh nghiệp nhìn nhận là yếu tố then chốt góp phần củng cố niềm tin, hỗ trợ phục hồi và thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh.

Cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số tiếp tục là trụ cột xuyên suốt trong quản lý hải quan. Riêng trong lĩnh vực hải quan, nhiều kết quả cụ thể đã được ghi nhận, như cắt giảm mạnh điều kiện kinh doanh, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; 100% thủ tục hành chính được tích hợp trên Cổng thông tin một cửa quốc gia và Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Cán bộ hải quan hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục xuất khẩu. Ảnh: Hải Anh

Bộ Tài chính, trong đó có ngành Hải quan ban hành và tổ chức thực thi nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực, kịp thời, góp phần củng cố niềm tin và thúc đẩy phục hồi, tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là đối thoại chính sách - kênh đồng hành hiệu quả với doanh nghiệp.

Qua tổng hợp ý kiến từ doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề, cải cách trong lĩnh vực hải quan thời gian qua đã có chuyển biến tích cực, đặc biệt ở việc áp dụng các quy định mới phù hợp hơn với thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Hệ thống thông quan tự động, dịch vụ công trực tuyến và các giải pháp số hóa đã giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao tính dự báo trong hoạt động xuất nhập khẩu.

“Doanh nghiệp đánh giá cao việc cơ quan hải quan thường xuyên tổ chức đối thoại, tập huấn, giải đáp trực tiếp, qua đó giúp chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống và hạn chế rủi ro trong quá trình tuân thủ” - Chủ tịch VCCI chia sẻ.

Kỳ vọng cải cách thủ tục hải quan đi vào chiều sâu, ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng, trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, cải cách trong lĩnh vực hải quan cần tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng thực chất, đồng bộ và nhất quán hơn. Doanh nghiệp mong muốn thủ tục tiếp tục được đơn giản hóa, đặc biệt trong các khâu kiểm tra chuyên ngành.

Về giải pháp phát triển quan hệ đối tác hải quan - doanh nghiệp, Chủ tịch VCCI đề xuất, cơ quan hải quan tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế, nhất là trong các khâu kiểm tra chuyên ngành. Đồng thời, tăng cường đối thoại định kỳ với cộng đồng doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề để lắng nghe và kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tế. Bên cạnh đó, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý, giám sát hải quan, không chỉ ở trung ương, mà cần lan tỏa đến các chi cục, cửa khẩu địa phương để đảm bảo tính nhất quán trong thực thi.

"Với quyết tâm cải cách và tinh thần cầu thị của ngành Hải quan, VCCI kỳ vọng, ngành Hải quan sẽ tiếp tục là đối tác đồng hành tin cậy của doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư, tạo động lực tăng trưởng bền vững trong năm 2026 và các năm tiếp theo" - ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh.

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ

Đề cập việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật hải quan, ông Nguyễn Thành Hưng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho hay, trong thời gian qua, hàng loạt nghị quyết quan trọng (về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; hội nhập quốc tế trong tình hình mới; đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; phát triển kinh tế tư nhân…) được Bộ Chính trị ban hành đã tạo nền tảng chính trị vững chắc, định hướng xuyên suốt cho công tác hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực hải quan.

Theo đó, việc tập trung hoàn thiện thể chế được xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của ngành Hải quan, không chỉ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, mà còn tạo thuận lợi thương mại, giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Trong năm 2025, nhiều văn bản quan trọng đã được sửa đổi, bổ sung và ban hành, như Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi một số luật, trong đó có Luật Hải quan, Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, Thông tư số 29/2025/TT-BTC, Thông tư số 47/2025/TT-BTC… Các quy định mới đều hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý là tiền đề quan trọng để đổi mới toàn diện các khâu nghiệp vụ, từng bước xây dựng hải quan số, hải quan thông minh, phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Một điểm nhấn nổi bật trong công tác xây dựng chính sách, pháp luật hải quan thời gian qua là việc tăng cường tham vấn, đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp. Cơ quan hải quan đã triển khai nhiều hình thức tham vấn đa dạng như lấy ý kiến công khai trên Cổng thông tin điện tử, thông qua VCCI, các hiệp hội doanh nghiệp trong và ngoài nước, các nhóm doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp từ chính sách.

Năm 2026, bên cạnh các nhiệm vụ thường xuyên, Cục Hải quan đang nghiên cứu, rà soát toàn diện quy định của Luật Hải quan trong mối liên hệ với yêu cầu xây dựng hải quan số. Trên cơ sở đó, dự kiến đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan để trình Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ.

Việc sửa đổi Luật Hải quan nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho chuyển đổi số toàn diện hoạt động quản lý hải quan, nội luật hóa các điều ước quốc tế, tăng cường phân cấp, phân quyền, tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật.

Cùng với nỗ lực từ phía cơ quan quản lý, ngành Hải quan mong muốn cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục đồng hành, tham gia tích cực hơn nữa vào các chương trình đối tác hải quan - doanh nghiệp. Sự hợp tác, chia sẻ và sáng tạo từ doanh nghiệp được xác định là nhân tố quan trọng góp phần tạo nên thành công và phát triển bền vững của ngành Hải quan trong giai đoạn mới.