Giữa tháng 3/2026, giá xăng dầu thế giới ghi nhận mức tăng mạnh, có thời điểm nhảy vọt từ 9% đến gần 30% chỉ sau một phiên, chủ yếu do tác động từ xung đột quân sự tại Trung Đông. Áp lực này nhanh chóng truyền dẫn vào giá cơ sở trong nước.
Theo tính toán, nếu không có biện pháp can thiệp, giá xăng RON95 có thể đã vượt 32.000 đồng/lít, còn dầu hỏa tiệm cận 40.000 đồng/lít. Tuy nhiên, để tránh cú sốc giá, liên Bộ Công thương - Tài chính đã lựa chọn phương án giữ ổn định giá bán lẻ, đồng thời tăng cường chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu ở mức cao.
Đây đã là lần thứ 5 liên tiếp Quỹ được “kích hoạt” với cường độ lớn, mức chi phổ biến khoảng 4.000 đồng/lít đối với xăng và 5.000 đồng/lít đối với dầu diesel. Nhờ đó, giá bán lẻ trong nước cơ bản được giữ ổn định, góp phần “hãm phanh” đà tăng nóng, hạn chế tác động lan tỏa tới chi phí sản xuất và đời sống người dân.
 |
| Nguồn: Nghị định số 72/2026/NĐ-CP. Đồ hoạ: Phương Anh |
Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, việc kết hợp linh hoạt giữa điều hành giá và sử dụng Quỹ Bình ổn đã giúp giá xăng dầu trong nước bám sát diễn biến thế giới nhưng tránh được biến động đột ngột - yếu tố rất quan trọng để giữ ổn định tâm lý thị trường.
Dù phát huy hiệu quả trong ngắn hạn, Quỹ Bình ổn vẫn chỉ là công cụ “giảm sốc” tạm thời. Số liệu cho thấy, trước khi chi sử dụng trong 5 kỳ điều hành gần đây, quy mô Quỹ còn khoảng 5.600 tỷ đồng. Đến nay, sau 5 ngày sử dụng liên tục, phần dư địa còn lại chỉ có thể “chịu đựng” thêm khoảng 10 - 11 ngày nếu giá thế giới tiếp tục neo cao. Điều này cho thấy, nếu không có thêm công cụ hỗ trợ, khả năng duy trì ổn định giá xăng dầu sẽ gặp nhiều thách thức.
Thực tế này buộc cơ quan quản lý phải tính đến các giải pháp dài hạn và bền vững hơn, trong đó chính sách tài khóa đóng vai trò then chốt.
Trong bối cảnh đó, một trong những quyết sách đáng chú ý là việc điều chỉnh thuế nhập khẩu xăng dầu. Ngay từ đầu tháng 3, Bộ Tài chính đã chủ động phối hợp với Bộ Công thương rà soát, đề xuất điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) nhằm giảm chi phí đầu vào và đa dạng hóa nguồn cung.
Trên cơ sở đề xuất này, ngày 9/3, Chính phủ đã quyết định giảm mạnh thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu về mức 0%, áp dụng từ 9/3 đến hết 30/4/2026.
Đây được xem là bước đi kịp thời và có tính “giải áp” trực tiếp cho thị trường. Việc đưa thuế nhập khẩu về 0% không chỉ giúp hạ giá vốn nhập khẩu, mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu mối linh hoạt hơn trong việc tìm kiếm và đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung truyền thống bị gián đoạn do xung đột.
| Giá xăng dầu tác động lan tỏa, điều hành kịp thời là then chốt Theo GS.TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, xăng dầu là đầu vào chiến lược, tác động trực tiếp tới logistics, vận tải, sản xuất và dịch vụ; trong khi chi phí logistics của Việt Nam còn cao (khoảng 16 - 20% GDP), nên biến động giá thế giới nhanh chóng ảnh hưởng dây chuyền tới doanh nghiệp. Sự điều hành kịp thời của Chính phủ qua nguồn cung, thuế phí và khuyến cáo tiết kiệm giúp ổn định tâm lý thị trường và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động thích ứng. |
Theo Bộ Tài chính, mục tiêu của chính sách này không chỉ dừng ở việc giảm giá trước mắt, mà còn nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, cân đối giữa nhu cầu tiêu dùng và dự trữ dài hạn, qua đó góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng.
Quan trọng hơn, việc giảm thuế nhập khẩu đã góp phần “chia lửa” với Quỹ Bình ổn - vốn đang dần cạn dư địa bằng cách tác động trực tiếp vào chi phí đầu vào thay vì chỉ can thiệp vào giá bán lẻ.
Đáng chú ý, khi dư địa Quỹ Bình ổn dần thu hẹp, các cơ quan quản lý đang tiếp tục tính đến các giải pháp dài hạn hơn, trong đó có công cụ tài khóa. Theo ông Trần Hữu Linh, Bộ Công thương đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng các phương án trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, trong đó có khả năng ứng trước hoặc bố trí nguồn dự phòng nếu giá xăng dầu thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Đồng thời, hai bộ cũng đang nghiên cứu đề xuất Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, nhằm bổ sung thêm công cụ tài khóa để bình ổn thị trường.
Các chuyên gia kinh tế đều chung nhận định rằng, trong bối cảnh hiện nay, không thể chỉ dựa vào Quỹ Bình ổn để điều hành giá xăng dầu.
Theo các chuyên gia, cần kết hợp linh hoạt nhiều công cụ như giảm thuế bảo vệ môi trường, giãn, hoãn các khoản phí..., đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn theo hướng linh hoạt, chia nhỏ mức can thiệp để bám sát diễn biến thị trường.
Bên cạnh đó, việc phối hợp giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và ngoại hối cũng đóng vai trò quan trọng, đặc biệt trong việc đảm bảo nguồn ngoại tệ cho nhập khẩu xăng dầu và ổn định thanh khoản của nền kinh tế.
Song song với các giải pháp tài khóa, một số ý kiến cũng nhấn mạnh, bình ổn thị trường xăng dầu cần một “gói công cụ” tổng thể, trong đó Quỹ Bình ổn chỉ là giải pháp ngắn hạn, còn về dài hạn phải dựa vào năng lực dự trữ, minh bạch cấu thành giá và cơ chế điều hành theo thị trường.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng, để hạ nhiệt áp lực giá xăng dầu cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thay vì chỉ dựa vào một biện pháp đơn lẻ. Bên cạnh giảm thuế nhập khẩu xăng dầu để giảm chi phí đầu vào, cần tăng nguồn cung trong nước thông qua việc nâng công suất các nhà máy lọc dầu và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Ông Lạng cũng nhấn mạnh vai trò của dự trữ xăng dầu quốc gia, cho rằng trong bối cảnh thị trường biến động mạnh, cần sử dụng nguồn dự trữ như một công cụ can thiệp để ổn định thị trường.
Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ mới đây, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu các bộ, ngành rà soát và đề xuất giảm các loại thuế, phí, lệ phí liên quan đến xăng dầu, trình trước ngày 20/3 nhằm kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.
Đáng chú ý, trong trường hợp xung đột tại Trung Đông kéo dài và giá năng lượng tiếp tục biến động mạnh, Thủ tướng cũng yêu cầu các cơ quan liên quan nghiên cứu phương án bố trí ngân sách để hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu. Tinh thần xuyên suốt là lấy sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân làm trung tâm, hạn chế tối đa tác động tiêu cực của biến động giá.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng khó dự báo, việc điều hành linh hoạt các chính sách - đặc biệt là chính sách tài khóa trở thành yếu tố then chốt.
Thực tiễn cho thấy, việc kết hợp giữa Quỹ Bình ổn và các công cụ thuế, phí, trong đó có quyết định giảm thuế nhập khẩu về 0%, đã giúp Việt Nam có thêm “dư địa” để ứng phó với biến động giá xăng dầu. Tuy nhiên, về dài hạn, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều hành theo hướng minh bạch, nâng cao năng lực dự trữ và chủ động nguồn cung.
