Thị trường vốn trong mô hình tăng trưởng mới

Gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong kỷ nguyên phát triển mới, thị trường vốn đang được kỳ vọng trở thành trung tâm trong hệ thống phân bổ nguồn lực của nền kinh tế. Không chỉ đơn thuần là chức năng bổ trợ cho tín dụng ngân hàng, thị trường vốn đang được định hướng để trở thành “cánh tay nối dài”, dẫn dắt dòng vốn trung và dài hạn vào các lĩnh vực then chốt như hạ tầng, công nghiệp chế biến - chế tạo, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.

Năm 2026 là năm đầu triển khai Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, cũng là thời điểm then chốt để kiểm nghiệm khả năng vận hành của thị trường vốn trong mô hình tăng trưởng mới. Các chỉ tiêu phát triển kinh tế năm 2026 được Quốc hội thông qua ở mức cao, với mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên, GDP bình quân đầu người đạt 5.400 - 5.500 USD, tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo trong GDP đạt gần 25%. Những mục tiêu này đặt ra nhu cầu rất lớn về nguồn vốn trung và dài hạn ổn định, có khả năng đồng hành lâu dài với nền kinh tế thực.

Thị trường vốn kỳ vọng đảm nhận vai trò trung tâm trong phân bổ nguồn lực, dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực then chốt. Ảnh: Đức Thanh

Trong khi đó, khả năng đáp ứng nhu cầu vốn từ kênh tín dụng truyền thống đang dần bộc lộ giới hạn. Hệ thống ngân hàng vẫn đang "gánh" khối lượng tín dụng tương đương 134% GDP, với đặc điểm chủ yếu là vốn ngắn hạn, nhưng lại phải đáp ứng nhu cầu trung và dài hạn của nền kinh tế. Thực tế này chỉ ra, dư địa của tín dụng ngân hàng không còn nhiều, qua đó cho thấy rõ hơn vai trò ngày càng quan trọng của thị trường vốn trong việc chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn dài hạn.

Để có thể đảm nhận tốt vai trò này, thị trường vốn Việt Nam đã và đang được bồi đắp nền tảng. Năm 2025 là cột mốc quan trọng khi thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell thông báo nâng hạng lên nhóm mới nổi thứ cấp, phản ánh kết quả của quá trình cải cách kéo dài hơn 2 thập kỷ và mở ra cơ hội tiếp cận các dòng vốn quốc tế ổn định, quy mô lớn hơn. Cùng với đó, cải cách về khung pháp lý cho tài sản số và định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế cho thấy sự dịch chuyển rõ nét trong phát triển thị trường vốn, hướng tới một cấu trúc tài chính hiện đại, gắn với số hóa và hội nhập sâu rộng.

Tuy nhiên, nền tảng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành chất lượng vận hành của thị trường. Ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chỉ ra rằng, việc nâng hạng thị trường mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở nâng cao chất lượng vận hành, giảm thiểu rủi ro hệ thống và hạ thấp chi phí vốn cho doanh nghiệp. Mặc dù thanh khoản thị trường chứng khoán đã được cải thiện, song biến động lớn vẫn tồn tại, do cơ cấu nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng áp đảo, khoảng 85 - 95% giá trị giao dịch, qua đó gây khó khăn cho việc hình thành các dòng vốn dài hạn ổn định.

Tái cấu trúc cho tăng trưởng bền vững

Từ thực tế đó, tái cấu trúc thị trường vốn theo hướng gia tăng vai trò của các nhà đầu tư tổ chức, các định chế đầu tư chuyên nghiệp và dòng vốn dài hạn được xem là điều kiện tiên quyết để thị trường vốn thực hiện đúng chức năng của mình. Song song với đó, việc nâng cấp hạ tầng giao dịch, triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và hoàn thiện khung pháp lý đối với tài sản số không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, mà còn góp phần nâng cao kỷ luật thị trường và kiểm soát rủi ro trong bối cảnh quy mô ngày càng mở rộng.

Theo ông Lương Duy Phước - Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán KAF, một thị trường vốn vận hành lành mạnh phải phản ánh đầy đủ rủi ro, chất lượng quản trị và triển vọng dài hạn của doanh nghiệp. Khi đó, dòng vốn mới có thể chảy vào các lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế, thay vì bị hút vào các chu kỳ đầu cơ ngắn hạn. Trên nền tảng thể chế minh bạch và kỷ luật thị trường được thực thi nghiêm túc, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố, tạo điều kiện cho sự phát triển của các dòng vốn dài hạn.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam nhấn mạnh, việc hoàn thiện khung khổ pháp lý và nâng chuẩn công bố thông tin trong thời gian qua đã giúp thị trường vốn từng bước đi vào quỹ đạo bền vững hơn. Các quy định chặt chẽ hơn đối với tổ chức phát hành và trung gian thị trường không chỉ góp phần hạn chế rủi ro, mà còn tạo nền tảng để thu hút các nhà đầu tư dài hạn, lực lượng giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường và giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

Nhìn chung, yêu cầu đặt ra cho thị trường vốn trong giai đoạn tới không chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô, mà là nâng cao vai trò trong mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nền kinh tế cần một thị trường vốn đủ sâu để dẫn dắt dòng vốn vào hạ tầng, công nghiệp, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; đủ ổn định để hạn chế biến động và giảm chi phí vốn; đồng thời đủ minh bạch để thu hút các dòng vốn dài hạn từ trong và ngoài nước.

Khi được vận hành đúng vị trí và theo chuẩn mực quốc tế, thị trường vốn sẽ không chỉ là kênh huy động vốn, mà thực sự trở thành “cánh tay nối dài” của nền kinh tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số theo hướng bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới.