Doanh nghiệp hưởng lợi từ mô hình thông quan tập trung

Sau hơn 20 ngày triển khai thí điểm từ ngày 1/6/2026, mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III đang cho thấy những kết quả bước đầu đáng chú ý. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu được nhìn nhận là rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, thì thực tế vận hành cho thấy hiệu quả của mô hình đang mở rộng hơn, từ cải thiện chất lượng phục vụ doanh nghiệp đến tăng năng lực quản lý trên cơ sở dữ liệu tập trung.

Theo Chi cục Hải quan khu vực III, Đội Thông quan đã chuyển sang trạng thái “vận hành ổn định”, duy trì tốc độ xử lý hồ sơ đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước trên cơ sở quản lý rủi ro. Mô hình bước đầu ghi nhận những chuyển biến tích cực, không chỉ ở tốc độ xử lý hồ sơ mà còn trong cách thức phục vụ doanh nghiệp và tổ chức thực hiện nghiệp vụ hải quan.

Thông quan tập trung, giảm 16% thời gian, 5 giờ chờ đợi cho doanh nghiệp. Ảnh: CTV

Theo đánh giá của Chi cục Hải quan khu vực III, Đội Thông quan đã chuyển sang trạng thái “vận hành ổn định”, duy trì được tốc độ xử lý hồ sơ đồng thời từng bước nâng cao năng lực kiểm soát tuân thủ.

Kết quả thống kê cho thấy thời gian thông quan trung bình toàn Chi cục giảm từ 1.971 phút xuống còn 1.662 phút, tờ khai, tương đương giảm khoảng 16% so với trước thời điểm triển khai.

Tính trên từng lô hàng, doanh nghiệp tiết kiệm trung bình hơn 5 giờ chờ đợi. Khoảng thời gian này không chỉ giúp đẩy nhanh vòng quay hàng hóa mà còn góp phần giảm chi phí lưu bãi, thuê container, điều phối phương tiện và chi phí vận hành.

Điều đáng chú ý là kết quả này đạt được trong bối cảnh mô hình vẫn đang ở giai đoạn đầu triển khai.

Kết quả thống kê sau gần một tháng triển khai cho thấy thời gian thông quan trung bình toàn Chi cục giảm từ 1.971 phút xuống còn 1.662 phút cho mỗi tờ khai, tương đương giảm khoảng 16% so với trước thời điểm triển khai.

Tính trên từng lô hàng, doanh nghiệp tiết kiệm trung bình hơn 5 giờ chờ đợi. Khoảng thời gian này đồng nghĩa với việc giảm chi phí lưu container, lưu bãi, điều phối phương tiện, đồng thời tăng tốc độ quay vòng hàng hóa.

Điều đáng chú ý là kết quả này được ghi nhận ngay trong giai đoạn đầu vận hành, khi nhiều quy trình vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện.

Không chỉ phản ánh qua số liệu, hiệu quả của mô hình còn được cảm nhận trực tiếp từ phía doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Anh Đức - đại diện Công ty TNHH Truth Logistics Việt Nam, doanh nghiệp chuyên nhập khẩu nông sản từ Chile, Ấn Độ và một số thị trường khác cho biết, do cần làm rõ thông tin để xử lý sớm lô hàng nên đã đến trụ sở Đội Thông quan vào ngày cuối tuần.

Theo ghi nhận của ông Nguyễn Anh Đức, dù là ngày thứ Bảy nhưng phần lớn cán bộ, công chức thực hiện kiểm tra hồ sơ vẫn làm việc bình thường và sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp. Điểm thay đổi lớn nhất của mô hình là giảm đáng kể thời gian và thao tác cho doanh nghiệp.

“Chứng từ trên hệ thống đã được cơ quan hải quan kiểm tra trước. Chúng tôi gần như chỉ làm việc trên máy tính tại văn phòng, sau khi hoàn tất thông quan là có thể điều xe đi nhận hàng” - ông Nguyễn Anh Đức chia sẻ.

Cùng chung đánh giá, anh Nguyễn Việt Duy - đại diện doanh nghiệp cũng trong lĩnh vực logistics cho rằng, so với trước, thực hiện mô hình thông quan tập trung của cơ quan hải quan cho thấy, việc xử lý hồ sơ hiện nhanh hơn đáng kể, đặc biệt với các lô hàng nông sản và nguyên liệu chế biến thực phẩm vốn chịu áp lực cao về thời gian.

Theo anh Nguyễn Việt Duy, ngoài tốc độ xử lý, việc được hỗ trợ linh hoạt kể cả ngoài giờ hành chính giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch giao nhận.

Ở góc độ cơ quan hải quan, đại diện Chi cục Hải quan khu vực III cho biết, thực hiện mô hình thông quan tập trung, đơn vị đã huy động 85 công chức về một đầu mối xử lý đã tạo điều kiện phân tách các nhóm nghiệp vụ theo hướng chuyên sâu hơn. Hiện nay, bình quân mỗi công chức xử lý trên 30 tờ khai/ngày và vẫn đáp ứng tốt yêu cầu thực tế.

Đồng thời đó, trong quá trình thực thi nhiệm vụ, hạ tầng công nghệ thông tin được đơn vị quan tâm tiếp tục được duy trì ổn định với hệ thống đường truyền nội bộ và internet phục vụ doanh nghiệp. Những lỗi kỹ thuật phát sinh trong giai đoạn đầu như cập nhật dữ liệu giá trên hệ thống GTT02 (Hệ thống Quản lý Dữ liệu Trị giá Hải quan) hay chậm đồng bộ dữ liệu tờ khai đã được xử lý hoàn toàn.

Đáng chú ý, kết quả rà soát nội bộ trong tuần thứ ba triển khai đã phát hiện 425 dòng hàng có dấu hiệu cần kiểm soát, trong đó có trường hợp phát sinh rủi ro trên tờ khai luồng Xanh. Kết quả này cho thấy thông quan tập trung không chỉ giúp xử lý nhanh hơn mà còn tăng khả năng kiểm soát nhờ dữ liệu được tập trung và phân tích đồng bộ.

Mô hình mới, tạo nền tảng cho cải cách dài hạn

Theo Cục Hải quan, thông quan tập trung không đơn thuần là thay đổi đầu mối tiếp nhận hồ sơ mà là bước điều chỉnh phương thức quản lý theo hướng chuyên sâu, thống nhất và ứng dụng mạnh hơn công nghệ số.

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn cho biết, mô hình được xây dựng nhằm chuyên môn hóa các quy trình nghiệp vụ, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, giảm thời gian xử lý và tạo thuận lợi tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Điểm khác biệt lớn nhất là toàn bộ công tác tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ được tập trung tại Đội Thông quan, trong khi các đơn vị cửa khẩu tập trung vào kiểm tra thực tế hàng hóa và giám sát. Nhờ đó, việc xử lý hồ sơ được thống nhất hơn giữa các đơn vị, hạn chế khác biệt trong cách áp dụng nghiệp vụ, giảm thời gian xử lý và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Theo mô hình mới, thay vì tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ tại nhiều đơn vị như trước đây, toàn bộ hồ sơ được tập trung tại Đội Thông quan; trong khi các đơn vị cửa khẩu tập trung thực hiện kiểm tra thực tế hàng hóa và giám sát hải quan. Cách tổ chức này giúp thống nhất cách xử lý hồ sơ giữa các đơn vị, giảm khác biệt trong thực thi nghiệp vụ và tăng hiệu quả quản lý.

Theo đánh giá của Chi cục Hải quan khu vực III, khi mô hình được vận hành đồng bộ cùng số hóa hồ sơ chứng từ, doanh nghiệp có thể rút ngắn từ 30% đến 50% thời gian thông quan, đồng thời giảm đáng kể chi phí logistics và chi phí đi lại cho doanh nghiệp. Đây được xem là dư địa cải cách rất lớn nếu mô hình tiếp tục được hoàn thiện và triển khai rộng hơn.

Ở góc độ doanh nghiệp quốc tế, ông Nguyễn Hải Minh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) đánh giá cao nỗ lực cải cách của cơ quan Hải quan thời gian qua, đặc biệt trong điện tử hóa thủ tục, số hóa hồ sơ và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo ông Hải Minh, nếu triển khai hiệu quả, mô hình thông quan tập trung sẽ giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục, qua đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Đồng tình với nhận định trên, ông Vũ Ngọc Lâm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hải Phòng cho rằng, nếu mô hình được triển khai thành công tại Hải Phòng và mở rộng trong thời gian tới, đây sẽ là cú hích đáng kể cho hoạt động xuất nhập khẩu và logistics của Việt Nam trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang chịu áp lực lớn từ chi phí và biến động thương mại.

Theo lộ trình của Cục Hải quan, sau giai đoạn thí điểm tại Chi cục Hải quan khu vực III, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đánh giá tổng thể hiệu quả vận hành để làm cơ sở nghiên cứu triển khai tại các chi cục hải quan khu vực khác.

Kết quả bước đầu cho thấy thông quan tập trung không chỉ là câu chuyện rút ngắn vài giờ chờ đợi hay tinh giản thao tác thủ tục. Ở góc độ rộng hơn, đây đang là bước thử nghiệm quan trọng cho quá trình chuyển đổi mô hình quản lý hải quan theo hướng tập trung, minh bạch, số hóa và đồng hành hơn với doanh nghiệp.