Tạo hành lang pháp lý cho giao dịch số

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng khi thời điểm dự kiến nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp theo FTSE Russell ngày càng đến gần. Cùng với yêu cầu duy trì các tiêu chí nâng hạng, sự phát triển nhanh của giao dịch trực tuyến cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, hạ tầng công nghệ và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư trên môi trường số.

Thực tế, phần lớn hoạt động của nhà đầu tư hiện đã có thể thực hiện trực tuyến, từ mở tài khoản, định danh khách hàng, giao kết hợp đồng đến đặt lệnh và chuyển tiền. Quá trình số hóa giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường, nhưng đồng thời phát sinh những yêu cầu mới về xác thực giao dịch, bảo mật dữ liệu và phòng ngừa nguy cơ chiếm đoạt tài khoản.

Phần lớn hoạt động của nhà đầu tư hiện đã có thể thực hiện trực tuyến. Ảnh: An Thư

Trong khi đó, một số quy định hiện hành của Luật Chứng khoán chưa bao quát đầy đủ những hình thức giao dịch mới. Đơn cử, khoản 4 Điều 89 Luật Chứng khoán quy định công ty chứng khoán phải “ký hợp đồng bằng văn bản với khách hàng”, chưa thể hiện đầy đủ trường hợp giao kết hợp đồng thông qua phương tiện điện tử, xác nhận bằng sinh trắc học, mã OTP hoặc trên ứng dụng trực tuyến.

Việc duy trì yêu cầu ký hợp đồng bằng văn bản trong một số trường hợp có thể làm tăng chi phí vận hành, lưu trữ hồ sơ, kéo dài thời gian xử lý và chưa phù hợp với xu hướng cung cấp dịch vụ trực tuyến toàn trình. Vì vậy, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đề xuất cho phép công ty chứng khoán và chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài tại Việt Nam giao kết hợp đồng với khách hàng bằng văn bản hoặc hình thức phù hợp với pháp luật về giao dịch điện tử.

Dự thảo cũng đề xuất bổ sung khoản 4a Điều 50 Luật Chứng khoán, quy định hoạt động giao dịch điện tử và việc bảo đảm an toàn giao dịch điện tử trong lĩnh vực chứng khoán được thực hiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Quy định này sẽ tạo cơ sở pháp lý để xây dựng các yêu cầu chuyên ngành phù hợp với đặc thù của thị trường chứng khoán, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải, việc sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán nhằm giải quyết những vấn đề cấp bách từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường trong giai đoạn mới, hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh của công nghệ thông tin.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán tập trung vào ba nhóm chính sách lớn, gồm: tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính; bổ sung cơ sở pháp lý cho những vấn đề mới như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tổ chức bảo lãnh thanh toán trái phiếu; sửa đổi các quy định về giao dịch điện tử, người hành nghề, tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư và chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hài hòa giữa bảo mật và trải nghiệm nhà đầu tư

Song song với việc sửa đổi Luật Chứng khoán, Bộ Tài chính cũng đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán nhằm thay thế Thông tư số 134/2017/TT-BTC và các văn bản sửa đổi liên quan. Mục tiêu là cập nhật khung pháp lý phù hợp với thực tiễn chuyển đổi số và tốc độ phát triển nhanh của thị trường.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là nâng cao yêu cầu về định danh, xác thực và bảo đảm an toàn đối với giao dịch trực tuyến, đặc biệt là hoạt động đặt lệnh và rút, chuyển tiền khỏi tài khoản chứng khoán.

Trao đổi với phóng viên ông Nguyễn Khắc Hải - Giám đốc Khối phụ trách Luật và Kiểm soát tuân thủ, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI đánh giá, quá trình xây dựng và lấy ý kiến dự thảo được thực hiện nghiêm túc, chuyên nghiệp. Các thành viên thị trường có đủ thời gian nghiên cứu, đóng góp ý kiến; cơ quan quản lý cũng tổ chức những cuộc trao đổi trực tiếp nhằm làm rõ các nội dung còn quan điểm khác nhau.

Theo ông Nguyễn Khắc Hải, nhiều kiến nghị của thành viên thị trường đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu. “Yêu cầu bảo mật cần được thiết kế phù hợp, tránh tạo ra quá nhiều thao tác trong quá trình giao dịch. Với thiết bị đã đăng ký và được hệ thống nhận diện, mức độ rủi ro thấp hơn nên có thể áp dụng cơ chế xác thực linh hoạt” - ông Hải nhận định.

Tuy nhiên, bảo vệ nhà đầu tư không thể chỉ dựa vào một giải pháp công nghệ. Các công ty chứng khoán còn phải duy trì hệ thống kiểm soát nội bộ, phân quyền người sử dụng, giám sát giao dịch, kiểm tra chéo và cảnh báo sớm những dấu hiệu bất thường. Sự kết hợp giữa công nghệ và quy trình kiểm soát sẽ giúp giảm thiểu rủi ro phát sinh cả từ bên ngoài lẫn trong nội bộ tổ chức./.