Đằng sau cuộc dịch chuyển danh mục đầu tư

Sau gần một thập kỷ, “dòng tiền” đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ lớn mạnh về quy mô, mà còn dịch chuyển rõ nét về cơ cấu. Mỗi đồng vốn quay trở lại nền kinh tế vừa tạo thêm nguồn lực tài chính cho hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh, vừa phát huy vai trò của bảo hiểm như một kênh cung ứng vốn, đặc biệt là vốn trung và dài hạn. Hoạt động đầu tư còn giúp doanh nghiệp bảo hiểm bảo toàn, sinh lời trên nguồn tiền nhàn rỗi và duy trì thanh khoản để thực hiện nghĩa vụ chi trả quyền lợi bảo hiểm.

Theo số liệu Bộ Tài chính, đến cuối tháng 7/2026, 87 doanh nghiệp bảo hiểm đã đầu tư trở lại nền kinh tế 1.026.316 tỷ đồng, tăng 11,37% so với cùng kỳ và gấp 6,4 lần sau hơn một thập kỷ (160.466 tỷ đồng năm 2015).

Nguồn: Tổng hợp từ Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm. Đồ họa: Ánh Tuyết

Đằng sau sự dịch chuyển danh mục là “khẩu vị” đầu tư khác biệt giữa khối nhân thọ và phi nhân thọ, phản ánh đặc thù về thời gian thực hiện nghĩa vụ chi trả, yêu cầu thanh khoản và chiến lược phân bổ tài sản. Qua đó, mỗi khối có cách cân bằng khác nhau giữa vai trò “bà đỡ” an sinh và vai trò nhà đầu tư, đưa dòng vốn trở lại phục vụ thị trường và nền kinh tế.

Với khối nhân thọ, theo số liệu công bố trong niên giám của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), tỷ trọng trái phiếu Chính phủ giảm từ 69,9% năm 2015 xuống 36,5% năm 2024; trong khi tiền gửi tăng từ 18,6% lên 39%, tương đương 306.584 tỷ đồng, trở thành kênh đầu tư lớn nhất.

Cùng với đó, danh mục đầu tư của các doanh nghiệp nhân thọ ngày càng đa dạng, với trái phiếu doanh nghiệp đạt 113.679 tỷ đồng, chiếm 14,5%, bên cạnh đó là các kênh như: cổ phiếu, chứng chỉ quỹ, góp vốn, cho vay và tài sản khác.

Trong khi đó, khối phi nhân thọ tập trung mạnh vào tiền gửi ngân hàng, phù hợp với đặc thù nghĩa vụ chi trả ngắn hạn và yêu cầu thanh khoản cao. Năm 2024, tiền gửi các doanh nghiệp phi nhân thọ đạt 71.438 tỷ đồng, chiếm 84,9% danh mục, tăng từ 73,1% năm 2015. Trong khi đó, đầu tư gần 7.500 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp, chiếm 8,9%, còn cổ phiếu chỉ 1,5%.

Xu hướng ưu tiên an toàn cũng hiện diện tại danh mục đầu tư Bảo hiểm PTI, song kỳ hạn đầu tư dịch chuyển mạnh gần đây. Cuối quý II/2026, danh mục đầu tư PTI đạt 4.576 tỷ đồng, hơn gấp đôi năm 2015. Tỷ trọng đầu tư dài hạn từ 11,5% năm 2015 tăng lên 28% cuối năm 2025, rồi vọt lên 73,2% chỉ sau nửa năm; ngược lại, đầu tư ngắn hạn giảm.

Dù tiền gửi và chứng chỉ tiền gửi vẫn chiếm 70 - 90%, PTI đã kéo dài kỳ hạn để tận dụng lãi suất cao và “khóa” mức sinh lời lâu hơn. Trong khi đó, danh mục chứng khoán từng đạt gần 600 tỷ đồng năm 2018, có giai đoạn gần như vắng bóng, trước khi xuất hiện trở lại, với 49,4 tỷ đồng cổ phiếu niêm yết cuối quý II/2026.

Bà Phạm Minh Hương - Chủ tịch Hội đồng quản trị PTI từng chia sẻ, nhiều năm qua, doanh nghiệp hạn chế đầu tư cổ phiếu, ưu tiên tài sản có tính thanh khoản cao và duy trì lượng tiền mặt lớn để tạo bộ đệm dự phòng.

Theo lãnh đạo PTI, sau ba năm duy trì chiến lược đầu tư thận trọng, “dè dặt” để bảo vệ các chỉ số tài chính và tập trung củng cố hoạt động bảo hiểm gốc, “sống” được bằng kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp từng bước tái thiết năng lực đầu tư, mở rộng sang những kênh phù hợp khác.

Trong cơ cấu đầu tư, tiền gửi và chứng chỉ tiền gửi cũng là trụ cột của Bảo hiểm BIC, duy trì tỷ trọng khoảng 70 - 80% những năm gần đây, trong khi chứng khoán kinh doanh chỉ chiếm khoảng 7%. Theo lãnh đạo Bảo hiểm BIC, xuyên suốt quá trình đầu tư, BIC kiên định với ba nguyên tắc an toàn, thanh khoản, hiệu quả. Khi đầu tư cổ phiếu, BIC ưu tiên các doanh nghiệp đầu ngành, quản trị minh bạch, nền tảng tốt, triển vọng tăng trưởng tích cực và chính sách cổ tức hấp dẫn.

“Hai cánh tay” tạo lực cho doanh nghiệp bảo hiểm

Chủ tịch Phạm Minh Hương cho rằng, Bảo hiểm PTI vẫn còn rất nhiều việc phải làm, nhiều thách thức để xây dựng một định chế bảo hiểm.

PTI xác định bảo hiểm gốc và đầu tư là “hai cánh tay” của doanh nghiệp bảo hiểm, trong đó, hiệu quả kinh doanh cốt lõi phải được củng cố trước khi mở rộng đầu tư. Giai đoạn tới, PTI dự kiến nâng quy mô và năng lực đầu tư, đồng thời tận dụng kinh nghiệm quản lý đầu tư, tài sản của VNDIRECT thay vì phải xây dựng một đội ngũ riêng.

Ở góc độ doanh nghiệp nhân thọ với danh mục đầu tư lớn, ông Đặng Nguyễn Trường Tài - Giám đốc đầu tư Công ty TNHH MTV Quản lý Quỹ Dai-ichi Life Việt Nam (DFVN) cũng nhấn mạnh quan điểm doanh nghiệp bảo hiểm không chỉ hướng đến mục tiêu sinh lời, mà còn phải đảm bảo danh mục đầu tư có mức độ an toàn phù hợp, duy trì khả năng thanh khoản cần thiết. Đặc biệt, có kỳ hạn đầu tư tương thích với các nghĩa vụ chi trả trong tương lai.

“Chính vì vậy, cơ cấu tài sản đầu tư cần được điều chỉnh linh hoạt theo từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế và diễn biến của thị trường tài chính” - ông Tài nhấn mạnh.

Lý giải sâu hơn về vai trò của đầu tư đối với hoạt động bảo hiểm, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đức Thắng - Chủ tịch GAMA Global-Vietnam cho biết, bảo hiểm phi nhân thọ có đặc trưng dòng tiền ngắn hạn, sản phẩm bán theo năm và quyền lợi bảo hiểm thường phải được tính toán khoản dự phòng nghiệp vụ để đảm bảo chi trả ngay trong năm

“Đặc thù dòng tiền trung và dài hạn của bảo hiểm nhân thọ là hợp đồng thường kéo dài từ 10 năm đến trọn đời, quyền lợi chi trả phân bổ theo thời gian, doanh nghiệp cần tối ưu lợi suất ổn định trong dài hạn” - ông Thắng phân tích.

Ở góc độ rộng hơn, bảo hiểm nhân thọ là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn rất quan trọng cho nền kinh tế. Với tính ổn định và kỳ hạn dài, dòng vốn này phù hợp với các dự án hạ tầng, năng lượng, đô thị, y tế…

“Khi quản lý tốt danh mục đầu tư trung và dài hạn, doanh nghiệp có thể đảm bảo khả năng chi trả quyền lợi cho khách hàng trong suốt thời gian dài của hợp đồng; tối ưu biên lợi nhuận, giảm áp lực chi phí và duy trì mức độ an toàn tài chính; tăng cường khả năng cạnh tranh thông qua việc cải thiện lãi suất cam kết và giá trị tích lũy cho người tham gia bảo hiểm” - ông Thắng nhấn mạnh.

Bài toán cân bằng ba trụ cột “Trong hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm, đặc biệt là bảo hiểm nhân thọ, việc cân bằng giữa hiệu quả đầu tư, an toàn tài chính và thực hiện cam kết dài hạn với khách hàng luôn là nguyên tắc cốt lõi. Đây không phải là ba mục tiêu tách biệt, mà là ba trụ cột bổ trợ lẫn nhau để đảm bảo doanh nghiệp vận hành bền vững và khách hàng được bảo vệ trọn vẹn”. Ông Nguyễn Đức Thắng - Chủ tịch GAMA Global-Vietnam.

Tối ưu phân bổ vốn vì nền tảng tài chính vững mạnh “Khi mặt bằng lãi suất, lợi suất trái phiếu hoặc triển vọng của các nhóm tài sản thay đổi, doanh nghiệp sẽ rà soát và tối ưu lại việc phân bổ vốn nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, đảm bảo duy trì sự vững mạnh về tài chính và khả năng thực hiện đầy đủ các cam kết bảo hiểm với khách hàng”. Ông Đặng Nguyễn Trường Tài - Giám đốc đầu tư DFVN