Ba yếu tố tác động lên thị trường

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu tiếp tục biến động, diễn biến của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 được nhìn nhận là kết quả tổng hòa của nhiều yếu tố vĩ mô, trong đó nổi bật là lãi suất, lạm phát và dòng tiền. Ba biến số này không chỉ tác động trực tiếp đến quyết định phân bổ tài sản của nhà đầu tư, mà còn định hình xu hướng vận động của thị trường trong cả ngắn hạn và trung hạn.

Theo ông Nguyễn Duy An - Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư, Công ty TNHH Quản lý Quỹ Đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF), trong quý I/2026, mặt bằng lãi suất là yếu tố có ảnh hưởng rõ nét nhất. Sau giai đoạn duy trì ở mức thấp trong thời gian dài nhằm hỗ trợ tăng trưởng, lãi suất huy động đã tăng trở lại từ cuối năm 2025 và hiện phổ biến quanh mức 7 - 8%/năm, thậm chí một số ngân hàng niêm yết cao hơn. So với mức lãi suất khoảng 5 - 6%/năm trước đó, sự dịch chuyển này làm gia tăng đáng kể sức hấp dẫn của kênh tiền gửi, qua đó tạo áp lực cạnh tranh đối với các kênh đầu tư có độ rủi ro cao hơn như chứng khoán hay bất động sản.

Kỳ vọng dòng vốn mới tạo lực đỡ cho thị trường chứng khoán. Ảnh minh hoạ.

Phân tích sâu hơn, ông An cho rằng, diễn biến tăng của lãi suất xuất phát từ thực tế tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao trong nhiều năm, trong khi tốc độ huy động vốn không theo kịp, buộc các tổ chức tín dụng phải điều chỉnh lãi suất để đảm bảo cân đối nguồn vốn. Tuy nhiên, với định hướng điều hành gần đây của Ngân hàng Nhà nước theo hướng thận trọng hơn trong tăng trưởng tín dụng năm 2026, mặt bằng lãi suất được kỳ vọng sẽ dần ổn định và khó tiếp tục tăng mạnh so với hiện tại. Điều này được đánh giá có thể góp phần giảm bớt áp lực cạnh tranh đối với thị trường chứng khoán trong các quý tiếp theo.

Song song với lãi suất, áp lực lạm phát cũng là yếu tố cần theo dõi chặt chẽ. Theo chuyên gia từ VCBF, lạm phát trong nước hiện chịu tác động đáng kể từ các yếu tố bên ngoài, đặc biệt là diễn biến địa chính trị tại Trung Đông khiến giá dầu duy trì ở mức cao. Trong bối cảnh Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng, biến động của giá dầu có thể nhanh chóng lan tỏa vào mặt bằng giá trong nước. Nếu xu hướng này kéo dài, mục tiêu kiểm soát lạm phát quanh mức 4,5% trong năm 2026 sẽ đối mặt với nhiều thách thức, đồng thời thu hẹp dư địa điều hành chính sách tiền tệ, nhất là khả năng giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng.

Tác động cộng hưởng của lãi suất và lạm phát đã phần nào phản ánh vào diễn biến dòng tiền trên thị trường trong quý I. Tâm lý nhà đầu tư có xu hướng thận trọng hơn khi phải đối mặt với nhiều yếu tố bất định, từ biến động vĩ mô đến xu hướng bán ròng kéo dài của khối ngoại. Điều này khiến thị trường xuất hiện các nhịp điều chỉnh đáng kể, đồng thời cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong dòng tiền và chiến lược đầu tư giữa các nhóm nhà đầu tư.

Tuy nhiên, bên cạnh áp lực ngắn hạn từ yếu tố vĩ mô, một yếu tố mang tính cấu trúc đã xuất hiện, tạo kỳ vọng cải thiện triển vọng trung hạn của thị trường. Cụ thể, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng sau giai đoạn theo dõi, với thời điểm hiệu lực dự kiến từ tháng 9/2026. Theo đánh giá của giới chuyên gia, việc nâng hạng không chỉ tạo điều kiện để thu hút dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF theo chỉ số, mà còn mở ra cơ hội đối với dòng vốn đầu tư chủ động trong thời gian tới.

Cú hích nâng hạng và làn sóng vốn ngoại

Theo ước tính của Công ty cổ phần Quản lý Quỹ Phú Hưng (PHFM), tỷ trọng ban đầu của Việt Nam trong các rổ chỉ số có thể đạt khoảng 0,3 - 0,4%, tương ứng với quy mô dòng vốn thụ động khoảng 1 tỷ USD. Dòng vốn này dự kiến sẽ được giải ngân theo lộ trình trong khoảng 1,5 - 2 năm, qua đó góp phần tạo thêm nguồn lực ổn định cho thị trường. Bên cạnh đó, dòng vốn chủ động được kỳ vọng có quy mô lớn hơn, có thể đạt khoảng 2 - 3 tỷ USD trong những năm tới, trong bối cảnh định giá thị trường Việt Nam vẫn được đánh giá ở mức hấp dẫn so với nhiều thị trường trong khu vực.

Ông Phùng Minh Hoàng - Giám đốc Chiến lược, Công ty cổ phần Quản lý Quỹ Phú Hưng cho rằng, nếu dòng vốn ngoại quay trở lại, điều này có thể mang ý nghĩa quan trọng đối với thị trường, đặc biệt khi xu hướng bán ròng đã kéo dài trong nhiều năm. Cùng với đó, việc xác nhận lộ trình nâng hạng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quá trình tái cấu trúc thị trường theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn, qua đó tạo nền tảng cho các bước tiến tiếp theo, bao gồm khả năng đáp ứng các tiêu chí của MSCI trong những năm tới.

Dù vậy, triển vọng tích cực trong trung hạn không loại trừ những thách thức trong ngắn hạn. Theo ông Hoàng, kỳ vọng của thị trường vào cuối năm 2025 là lợi nhuận doanh nghiệp niêm yết có thể tăng trưởng khoảng 15 - 18% trong năm 2026, qua đó mở ra khả năng chỉ số hướng tới mốc 2.000 điểm. Tuy nhiên, bước sang đầu năm 2026, sự gia tăng nhanh của lãi suất cùng với áp lực từ giá dầu đã khiến bối cảnh trở nên kém thuận lợi hơn.

“Những yếu tố này có phần tương đồng với giai đoạn năm 2022, khi thị trường chịu tác động từ chính sách tiền tệ thắt chặt và biến động địa chính trị toàn cầu, qua đó khiến mục tiêu tăng trưởng cao trong ngắn hạn đối mặt với nhiều thách thức” - ông Hoàng nhận định.

Trong bối cảnh đó, diễn biến của thị trường trong quý II và các quý tiếp theo được đánh giá sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng ổn định của các yếu tố vĩ mô cũng như kết quả kinh doanh của doanh nghiệp niêm yết. Theo ông Nguyễn Duy An, nhà đầu tư cần tiếp tục theo dõi sát các yếu tố như diễn biến căng thẳng tại Trung Đông, vốn có thể tác động trực tiếp đến tâm lý thị trường trong ngắn hạn cùng với báo cáo kết quả kinh doanh quý I và kế hoạch năm 2026 của doanh nghiệp. “Nếu doanh nghiệp duy trì được đà tăng trưởng và đưa ra các kế hoạch phù hợp với bối cảnh mới, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố, qua đó tạo nền tảng hỗ trợ thị trường trong các quý tiếp theo” - ông An phân tích.

Tổng thể, thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2026 đang vận động trong trạng thái đan xen giữa thách thức và cơ hội. Các yếu tố vĩ mô như lãi suất và lạm phát tiếp tục tạo áp lực trong ngắn hạn, trong khi những chuyển biến mang tính cấu trúc như nâng hạng thị trường và triển vọng thu hút dòng vốn quốc tế lại mở ra dư địa tăng trưởng trong trung và dài hạn. Sự cân bằng giữa các yếu tố này sẽ đóng vai trò quyết định đối với xu hướng thị trường, đồng thời đòi hỏi nhà đầu tư duy trì cách tiếp cận thận trọng nhưng linh hoạt trong chiến lược phân bổ tài sản./.