Đúng 2 tuần sau khi nhận được chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, vào cuối tuần trước, Bộ Xây dựng có văn bản số 5026/BXD-KTQLXD báo cáo bước đầu về tác động của biến động giá xăng, dầu tới tình hình đầu tư xây dựng, trong đó có công tác triển khai các dự án hạ tầng giao thông lớn.
Theo ông Lê Anh Tuấn - Thứ trưởng Bộ Xây dựng, sở dĩ phải dùng từ “bước đầu” là bởi giá nhiên liệu và các vật liệu đầu vào vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường, do tác động tiêu cực từ cuộc xung đột Trung Đông.
Cụ thể, sau giai đoạn duy trì ổn định năm 2025 và 2 tháng đầu năm 2026, giá nhiên liệu đã xảy ra hiện tượng “nhảy vọt” trong tháng 3, đặc biệt là mặt hàng dầu diesel.
 |
| Thi công tuyến cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn. |
Tính đến hết ngày 31/3/2026, giá xăng E5 A92 tăng 4.703 đồng/lít và dầu diesel 0,05S tăng 17.117 đồng/lít so với trung bình tháng 2/2026. Giá xăng E5 A92 và dầu diesel 0,05S trung bình tháng 3/2026 tăng so với giá bình quân tháng 2/2026 là 26,2% và 57,4%.
“Đây là mức tăng giá không theo quy luật thông thường của mức biến động giá nhiên liệu trong những giai đoạn trước đây. Theo số liệu thống kê, giá nhiên liệu chỉ tăng bình quân 4 - 8% trong 2 năm vừa qua” - ông Vũ Quyết Thắng - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Xây dựng cho biết.
Ngoài việc tác động trực tiếp lên giá ca máy, biến động giá nhiên liệu, đặc biệt là dầu diesel, đã tạo áp lực dây chuyền lên giá thành sản xuất và chi phí vận chuyển của hầu hết các loại vật liệu xây dựng so với tháng 2/2026.
Trong đó, giá cát xây dựng và đá xây dựng đã tăng từ 9,45% đến 26,78% so với tháng 2/2026. Một trong những nguyên nhân chính là căng thẳng tại Trung Đông làm giá dầu diesel tăng 57,4%, dẫn đến chi phí nhiên liệu cho máy đào, máy nghiền đá và các thiết bị khai thác tại mỏ tăng theo.
Giá nhựa đường cũng tăng phi mã so với tháng 2/2026 (tăng 31 - 32%), tạo áp lực rất lớn về tài chính đối với nhiều nhà thầu, chủ đầu tư, nhất là các công trình xây dựng đường cao tốc đang trong giai đoạn nước rút.
“Căng thẳng tại eo biển Hormuz và Biển Đỏ buộc các tàu chở dầu phải thay đổi lộ trình, làm tăng chi phí vận chuyển và phí bảo hiểm hàng hải quốc tế, trực tiếp đẩy giá cơ sở xăng dầu trong nước tăng phi mã. Trong khi đó, nhựa đường là sản phẩm hạ nguồn của quá trình chưng cất dầu thô, giá nhựa đường biến động thuận chiều và có độ nhạy cao với giá dầu thế giới” - đại diện Viện Kinh tế Xây dựng phân tích.
Biến động giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng đang là nỗi lo chung của cả chủ đầu tư và các nhà thầu xây dựng trong lĩnh vực giao thông.
Theo số liệu thống kê, hiện có 44 dự án trọng điểm thuộc diện Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm đang theo dõi, chỉ đạo với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng, trong đó, phần xây dựng khoảng 413.000 tỷ đồng, với tổng giá trị còn lại chưa thi công là khoảng 267.000 tỷ đồng.
Với kịch bản giá nhiên liệu tăng 100%, riêng các công trình giao thông trọng điểm, chi phí xây dựng ước tăng khoảng 42.300 tỷ đồng. Đây là áp lực rất lớn đối với ngân sách nhà nước.
“Do nhiều dự án lập dự toán từ 3 - 4 năm trước, nên nếu thực hiện bù biến động giá, nhiều khả năng chi phí phát sinh sẽ vượt cả dự phòng, buộc chủ công trình phải tiến hành điều chỉnh tổng mức đầu tư với rất nhiều thủ tục phức tạp, gây kéo dài thời gian hoàn thành công trình” - lãnh đạo một Ban quản lý dự án đang quản lý một đoạn tuyến cao tốc phía Bắc lo lắng.
Để hỗ trợ các đơn vị thi công, một số chủ đầu tư đã yêu cầu các ban quản lý dự án tạo mọi điều kiện để đẩy nhanh chu kỳ thanh toán các khối lượng hoàn thành từ 2 tuần xuống dưới 7 ngày nhằm hỗ trợ dòng tiền cho các nhà thầu, đồng thời xem xét nâng tỷ lệ tạm ứng để nhà thầu có thêm kinh phí tích lũy nhiên, vật liệu phục vụ thi công.
Đối với các nhà thầu, mặc dù hầu hết các dự án hạ tầng giao thông lớn đều áp dụng loại hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, nhưng do độ trễ và phương pháp tính toán, nên thường khó bù đắp kịp thời và tương xứng với chi phí phát sinh thực tế.
Phương pháp điều chỉnh giá là phương pháp sử dụng hệ số điều chỉnh (Pn), trong đó các yếu tố điều chỉnh chủ yếu là cát, đá, thép, xi măng, nhựa đường; nhân công; máy thi công. Nguồn cơ sở dữ liệu, thông tin về giá, chỉ số giá xây dựng đầu vào để điều chỉnh giá thường sử dụng dữ liệu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương nơi có công trình xây dựng hoặc sử dụng chỉ số giá xây dựng công trình/gói thầu.
Điều đáng nói là, nguồn dữ liệu chỉ số giá xây dựng do cơ quan có thẩm quyền tại nhiều địa phương đang được công bố theo quý chưa phản ánh chính xác mặt bằng giá các loại nhiên liệu, vật tư, vật liệu đầu vào, gây khó khăn rất lớn cho các đơn vị thi công.
Theo ông Trần Chủng - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình đường bộ Việt Nam (VARSI), do giá nhiên liệu biến động mạnh ngoài dự đoán, nhiều nhà thầu đang xem xét chưa vội tham gia đấu thầu các dự án; đồng thời thắt chặt chi tiêu, đẩy mạnh ứng dụng các công cụ số như BIM, hệ thống quản lý thiết bị, nhiên liệu…, qua đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành thi công đối với các gói thầu đang trong giai đoạn thi công.
Bên cạnh đó, để giảm thiệt hại, VARSI kiến nghị cơ quan quản lý xem xét cho phép bù trực tiếp phần chênh lệch giá nhiên liệu, cập nhật giá ca máy theo tuần hoặc áp dụng cơ chế điều chỉnh đặc thù đối với các dự án quy mô lớn nhằm bảo đảm quyền lợi của đơn vị thi công và duy trì tiến độ công trình.
“Trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng đột biến và còn có xu hướng tiếp tục leo thang nếu căng thẳng tại Trung Đông kéo dài, nếu không sớm có sự hỗ trợ từ chủ đầu tư về việc điều chỉnh giá, các nhà thầu và nhà đầu tư các công trình hạ tầng giao thông - lĩnh vực chịu tác động trực diện và nặng nề nhất - sẽ cầm chắc thua lỗ. Điều này sẽ kéo theo những hệ lụy không mong muốn là vỡ kế hoạch hoàn thành, nhất là năm 2026, Bộ Xây dựng đặt mục tiêu giải ngân hơn 130.000 tỷ đồng” - ông Trần Chủng nhấn mạnh.
| Dự báo mức độ tăng giá trị dự toán xây dựng do biến động tăng giá nhiên liệu so với tháng 2/2026 (Đơn vị: %)
|
