Sáng 23/6, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về hai pháp lệnh vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI thông qua, bao gồm: Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân. Cả hai pháp lệnh có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.

Tại cuộc họp báo, đại diện các cơ quan chủ trì soạn thảo đã giới thiệu những nội dung mới đáng chú ý, đồng thời làm rõ ý nghĩa của hai pháp lệnh trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách thể chế, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.

Mở rộng phạm vi hợp nhất văn bản, nâng cao tính minh bạch

Giới thiệu những nội dung cơ bản của Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật số 01/2012/UBTVQH13, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, Pháp lệnh trên gồm 2 điều, sửa đổi, bổ sung 9 điều của Pháp lệnh hiện hành. Cụ thể, pháp lệnh mở rộng phạm vi hợp nhất đối với văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương ở cả cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Bên cạnh đó, phạm vi hợp nhất cũng được mở rộng đối với các văn bản sửa đổi, bổ sung, đính chính, bãi bỏ một phần hoặc công bố tiếp tục có hiệu lực một phần của văn bản đã ban hành trước đó.

Một điểm mới đáng chú ý là quy định văn bản hợp nhất trở thành căn cứ chính thức trong việc viện dẫn và áp dụng pháp luật; đồng thời được đăng tải cùng thời điểm với văn bản sửa đổi, bổ sung nhằm tạo thuận lợi cho việc tra cứu và thực thi pháp luật.

Pháp lệnh cũng giao Chính phủ quy định chi tiết về kỹ thuật trình bày văn bản hợp nhất theo hướng đơn giản hóa các ghi chú, chú thích và phù hợp với điều kiện thực tế của các địa phương. Đồng thời, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động hợp nhất văn bản.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, việc xây dựng và ban hành Pháp lệnh nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về “đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật theo hướng văn bản hợp nhất là căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật, được trình và đăng tải đồng thời với văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung”; “lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm trong thiết kế chính sách”.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, việc trình văn bản hợp nhất đồng thời với văn bản sửa đổi, bổ sung cũng góp phần nâng cao chất lượng công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật, giúp các cơ quan có thẩm quyền dễ dàng rà soát, phát hiện những điểm chưa thống nhất hoặc chưa phù hợp để tiếp tục hoàn thiện.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục xử lý hành chính tại Tòa án

Đối với Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến cho biết, nhiều nội dung mới được bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Theo đó, pháp lệnh bổ sung quy định về việc Viện kiểm sát nhận hồ sơ điện tử và thực hiện giao nhận văn bản, tài liệu bằng phương tiện điện tử. Tòa án nhân dân tối cao sẽ chủ trì, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an hướng dẫn triển khai việc chuyển đổi số này.

Ông Nguyễn Văn Tiến - Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao giới thiệu Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân. Ảnh: Thanh Thủy

Pháp lệnh cũng sửa đổi trình tự phiên họp theo hướng không quy định chi tiết việc hỏi và tranh luận, mà căn cứ vào tính chất nội dung của từng vụ việc để chủ động điều hành việc hỏi tranh luận nhằm bảo đảm hiệu quả và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.

Một số thời hạn tố tụng cũng được rút ngắn, bao gồm thời hạn thụ lý hồ sơ, mở phiên họp, bổ sung tài liệu và thời hạn kháng nghị, góp phần giảm áp lực trong công tác quản lý người bị tạm giữ và nâng cao hiệu quả xử lý vụ việc.

Pháp lệnh quy định tại phiên họp sơ thẩm, trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp, thay vì phải hoãn như trước đây. Riêng đối với phiên họp phúc thẩm vẫn giữ nguyên quy định bắt buộc có sự tham gia của Kiểm sát viên. Cùng đó, để bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, Pháp lệnh bổ sung quy định về việc tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành phần thời gian áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc còn lại.

Ông Cấn Đình Tài - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước phát biểu tại cuộc họp báo. Ảnh: Thanh Thủy

Phát biểu kết luận cuộc họp báo, ông Cấn Đình Tài - Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước cho biết, dù điều chỉnh ở các lĩnh vực khác nhau, cả hai pháp lệnh đều có ý nghĩa thiết thực trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.

Theo ông Tài, Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật sẽ góp phần khắc phục tình trạng khó tra cứu, khó áp dụng khi hệ thống văn bản thường xuyên được sửa đổi, bổ sung. Việc nâng cao giá trị sử dụng của văn bản hợp nhất sẽ giúp văn bản này thực sự trở thành công cụ chính thức, thuận tiện và minh bạch cho người dân, doanh nghiệp cũng như đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình viện dẫn và áp dụng pháp luật; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và giảm chi phí tuân thủ.

Đối với pháp lệnh về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân, những sửa đổi lần này sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế tư pháp trong lĩnh vực hành chính đặc thù, bảo đảm quy trình xử lý chặt chẽ, khách quan, kịp thời, đồng thời tăng cường ứng dụng phương thức điện tử và bảo vệ tốt hơn quyền con người, quyền công dân.

Lãnh đạo Văn phòng Chủ tịch nước đề nghị các cơ quan chủ trì soạn thảo thông tin đầy đủ, chính xác về nội dung, điểm mới và yêu cầu tổ chức thi hành của hai pháp lệnh, góp phần đưa các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống./.